Okunacak Sure ve Ayetler: Furkan Suresi (1-3. Sayfalar, 1-20. Ayetler)

Furkan suresi, Mekke döneminde inmiş, 77 ayetten oluşan ve mushaf sıralamasında 25. sırada yer alan bir suredir. Adını ilk ayette geçen el-Furkân (الْفُرْقَانُ) kelimesinden alır. Furkan, 'ayırmak' anlamındaki kökten gelir ve hak ile batılı, doğru ile yanlışı, iyi ile kötüyü birbirinden ayıran demektir. Bu kelime Kur'an-ı Kerim'in isimlerinden biridir. Kur'an, insana doğru yolu yanlıştan ayırt etmeyi öğreten bir ölçüdür.

Mekke'de inen surelerin çoğunda olduğu gibi Furkan suresinde de tevhit (Allah'ın birliği), risalet (peygamberlik) ve ahiret inancı ön plandadır. Sure, Mekkeli müşriklerin Kur'an'a ve Peygamberimize (sav) yönelttiği itirazları aktarır ve bunlara cevap verir. Surede تَبَارَكَ الَّذِي ('Şanı ne yücedir!') ifadesi üç yerde geçer: 1, 10 ve 61. ayetlerde. Surenin son bölümünde ise 'Rahman'ın kulları' (İbâdurrahman) olarak anılan müminlerin güzel ahlakı anlatılır. O ayetleri ilerleyen haftalarda okuyacağız.

Bu hafta surenin mushaftaki ilk üç sayfasını, yani 1-20. ayetleri okuyoruz. Bu ayetler 18. cüzün son ayetleridir. 21. ayet olan وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ile 19. cüz başlar. Okumaya başlamadan önce ayetleri birkaç kez bir hafızın sesinden dinlemek, harflerin mahreçlerini ve medlerin uzunluğunu kulağımıza yerleştirmenin en etkili yoludur. Ardından ayetleri parça parça, yavaş ve tecvit kurallarına uyarak okuruz.

Kur'an-ı Kerim'i doğru okumak için harflerin yanında mushaftaki işaretleri de tanımamız gerekir. Furkan suresinin ilk sayfalarında karşımıza çıkan en dikkat çekici işaret nun-u kutnidir. Tenvinli bir kelimeden sonra vasl hemzesiyle başlayan bir kelime gelirse iki sakin harf yan yana gelir. Bu durumda okumayı kolaylaştırmak için araya esreli küçük bir nun girer. Bazı mushaflarda bu nun, satırın altına küçük olarak yazılır. 4. ayetteki إِفْكٌ افْتَرَاهُ ifadesi bu yüzden 'ifkun-ifterâhu' değil, 'ifkunifterâhu' diye birleştirilerek okunur.

Uzatma işaretlerine de dikkat etmeliyiz. Medd harfinden sonra aynı kelimede hemze gelirse medd-i muttasıl olur: câû, şâe, yeşâûne, evliyâe. Medd harfinden sonra sonraki kelimenin başında hemze gelirse medd-i munfasıl olur: levlâ ünzile, yulkâ ileyhi, illâ innehüm. Bu iki med, mushafta harfin üzerindeki dalgalı med işaretiyle gösterilir. Zamir olan 'hû/hî' (o, onun) harfi iki harekeli harf arasında kalırsa medd-i sıla yapılır. Sıladan sonra hemze gelirse uzatma artar ve sıla-i tavîle adını alır. 3. ayetteki دُونِهِ آلِهَةً (dûnihî âliheten) bunun örneğidir.

Ayetleri okurken nerede durup nerede geçeceğimizi vakf işaretleri gösterir. Durulan kelimenin son harfi sakin okunur. Üstün tenvinle biten kelimelerde durulurken tenvin elife dönüşür: نَذِيرًا 'nezîrâ', تَقْدِيرًا 'takdîrâ'. Yuvarlak te (ة) ile biten kelimelerde durulurken 'h' sesi verilir: فِتْنَةً 'fitneh'. Son harften önce medd harfi varsa duruşta medd-i ârız oluşur ve uzatılabilir: yuhlakûn, ve yemşî fi'l-esvâk.

Sure, تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا ayetiyle başlar. Okunuşu 'Tebârakellezî nezzele'l-furkâne alâ abdihî li yekûne li'l-âlemîne nezîrâ' şeklindedir. Burada 'el-furkân' ve 'li'l-âlemîn' kelimelerindeki lam kameri olduğu için açıkça okunur. 'Abdihî li yekûne' ifadesinde zamir iki harekeli harf arasında kaldığı için sıla-i kasîra yapılır ve bir elif miktarı uzatılır. Ayet sonunda durulurken nezîrâ denir. 2. ayette 'veleden ve lem yekün' ifadesinde tenvinden sonra vav geldiği için idğam-ı maal gunne uygulanır. 'Lem yekün' ifadesinde sakin mimden sonra ye geldiği için izhar-ı şefevî vardır. 'Şerîkun fi'l-mülk' ile 'külle şey'in fe kaddarahû' ifadelerinde tenvinden sonra fe geldiği için ihfa yapılır.

3. ayet, tecvit açısından en zengin ayetlerdendir. 'Min dûnihî âliheten' ifadesinde sakin nundan sonra dal geldiği için ihfa yapılır. Zamirden sonra hemze geldiği için de sıla-i tavîle uygulanır ve dört elif miktarına kadar uzatılır. 'Âliheten lâ yahlukûne' ifadesinde tenvinden sonra lam geldiği için idğam-ı bilâ gunne yapılır ve tenvin lama katılarak gunnesiz okunur. 'Şey'en ve', 'darran ve lâ nef'an ve lâ', 'mevten ve lâ hayâten ve lâ' ifadelerinin hepsinde idğam-ı maal gunne vardır. Bu ayeti okurken gunneleri iki elif miktarı, eşit uzunlukta tutmaya dikkat ederiz.

4. ayette, önceki bölümde öğrendiğimiz nun-u kutni (إِفْكٌ افْتَرَاهُ) uygulanır. Aynı ayette 'illâ ifkun' ifadesinde medd-i munfasıl, 'câû' kelimesinde medd-i muttasıl, 'kavmun âharûn' ifadesinde tenvinden sonra hemze geldiği için izhar-ı halkî ve 'fe kad câû' ifadesinde sakin dal harfi bulunduğu için kalkale vardır. 5. ayetteki 'bukraten ve asîlâ' ifadesinde hem sakin kaf harfinde kalkale hem de tenvinden sonra vav geldiği için idğam-ı maal gunne bulunur. 6. ayet غَفُورًا رَحِيمًا ile biter. Okunuşu 'ğafûran rahîmâ' şeklindedir. Burada tenvinden sonra ra geldiği için idğam-ı bilâ gunne yapılır ve 'ğafûrarrahîmâ' diye okunur.

7. ayet müşriklerin itirazını aktarır: وَقَالُوا مَالِ هَذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعَامَ وَيَمْشِي فِي الْأَسْوَاقِ. Okunuşu 've kâlû mâli hâzer-rasûli ye'kulu't-taâme ve yemşî fi'l-esvâk' şeklindedir. 'Er-rasûl' ve 'et-taâm' kelimelerinde lam şemsi olduğu için okunmaz ve sonraki harf şeddeli okunur. 'El-esvâk' kelimesinde ise lam kameridir. Ayetin devamındaki لَوْلَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَلَكٌ ifadesinde 'levlâ ünzile' medd-i munfasıl, 'melekun fe yekûne' ise ihfa örneğidir. 8. ayetteki 'yulkâ ileyhi' ifadesi yine munfasıldır. 'Cennetün ye'kulu' ve رَجُلًا مَسْحُورًا (racülen meshûrâ) ifadelerinde idğam-ı maal gunne vardır.

10. ayet de 1. ayet gibi تَبَارَكَ الَّذِي ile başlar. 'İn şâe' ifadesindeki 'şâe' kelimesinde medd-i muttasıl, 'hayran min zâlike' ifadesinde tenvinden sonra mim geldiği için idğam-ı maal gunne, 'min zâlike' ifadesinde ise ihfa bulunur. جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ifadesinde 'cennâtin tecrî' ve 'min tahtihâ' ihfa örnekleridir. 've yec'al leke' ifadesinde sakin lamdan sonra yine lam geldiği için idğam-ı misleyn yapılır ve iki lam tek şeddeli lam gibi okunur. 11. ayette 'bel kezzebû' ifadesinde sakin lamdan sonra kef geldiği için lam açıkça okunur, 'li men kezzebe' ifadesinde ise sakin nun ile kef arasında ihfa vardır.

12. ayetteki مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ ifadesi tecvit için çok öğreticidir. 'Min mekânin' ifadesinde sakin nundan sonra mim geldiği için idğam-ı maal gunne yapılır. 'Mekânin baîdin' ifadesinde tenvinden sonra be geldiği için iklab yapılır: tenvinin nun sesi gunneli bir mim sesine dönüşür ve 'mekânim baîdin' gibi okunur. 'Baîdin semiû' ifadesinde ise ihfa vardır. 13. ayette 'izâ ulkû' munfasıl, 'mekânen dayyikan' ihfa, 'dayyikan mukarranîne' maal gunne örneğidir. 14. ayetteki ثُبُورًا وَاحِدًا وَادْعُوا ثُبُورًا كَثِيرًا ifadesinde iki kez maal gunne ve bir kez ihfa art arda gelir.

15. ayette 'kul ezâlike hayrun em cennetü'l-huldi'lletî vuide'l-muttekûn' buyrulur. 'Hayrun em' ifadesinde tenvinden sonra hemze geldiği için izhar-ı halkî vardır ve tenvin açıkça okunur. 'Cezâen ve masîrâ' ifadesinde 'cezâen' kelimesindeki medd-i muttasıl ile tenvinden sonra vav gelmesinden doğan idğam-ı maal gunne bir aradadır. 16. ayetteki 'yeşâûne' kelimesinde muttasıl, 'va'den mes'ûlâ' ifadesinde ise maal gunne bulunur. Bu ayetlerde ahiret nimetleri anlatıldığı için okuyuşta huzur veren, ağır ve tane tane bir ses tonu tercih edilir.

17. ayette 've mâ ya'budûne min dûnillâhi' ifadesi geçer. Lafzatullah (اللّٰه) kelimesinden önceki harf esreli olduğu için lafzatullahın lamı ince okunur. Ötreli veya üstünlü bir harften sonra gelseydi kalın okunacaktı. Aynı ayette 'hâülâi em hüm' ifadesinde hem muttasıl hem munfasıl med bulunur. 'Em hüm' ifadesinde sakin mimden sonra he geldiği için izhar-ı şefevî yapılır. 18. ayetteki 'mâ kâne yenbağî' ifadesinde kelime içindeki sakin nundan sonra be geldiği için iklab vardır. 'En nettehıze' ifadesinde iki nun birleştiği için gunneli idğam-ı misleyn yapılır. Ayet sonundaki قَوْمًا بُورًا (kavmen bûrâ) ifadesi ise bir iklab örneğidir.

19. ayette 'sarfen ve lâ nasrâ' ifadesinde maal gunne vardır. 've men yazlim minküm' ifadesinde sakin nundan sonra zı ve kef geldiği için iki kez ihfa yapılır. 'Nüzıkhu azâben kebîrâ' ifadesinde ise sakin kafta kalkale, tenvin ile kef arasında ihfa bulunur. Haftanın son ayeti olan 20. ayette 've mâ erselnâ' ve 'illâ innehüm' ifadeleri munfasıl, لِبَعْضٍ فِتْنَةً (li ba'din fitneh) ifadesi ihfa örneğidir. Ayet sonunda 'basîrâ' diye durulur. Ayetin ortasındaki أَتَصْبِرُونَ (e tasbirûn) sorusunda soru hemzesi açık ve vurgulu okunur.

İlk ayetler tevhit ile başlar: 'Âlemlere uyarıcı olsun diye kuluna Furkan'ı indiren Allah'ın şanı ne yücedir! O, göklerin ve yerin hükümranlığı kendisine ait olandır. Çocuk edinmemiştir, mülkünde ortağı yoktur. Her şeyi yaratmış ve ona bir ölçü vermiştir.' (Furkan, 1-2). فَقَدَّرَهُ تَقْدِيرًا ifadesi, evrendeki her şeyin bir ölçü ve düzen içinde yaratıldığını bildirir. 3. ayete göre insanların Allah'tan başka edindikleri ilahlar hiçbir şey yaratamaz, aksine kendileri yaratılmıştır. Ne kendilerine zarar verebilir ne de fayda sağlayabilirler. Ölüme, hayata ve yeniden dirilişe de güçleri yetmez.

4-9. ayetlerde inkârcıların itirazları ve bunlara verilen cevaplar yer alır. Onlar Kur'an'a 'uydurulmuş bir yalan' ve 'eskilerin masalları' demişlerdir. Allah ise 'De ki: Onu göklerde ve yerdeki her sırrı bilen indirmiştir. Şüphesiz O çok bağışlayan, çok merhamet edendir' (Furkan, 6) buyurur. Müşrikler, Peygamberimizin (sav) yemek yemesini ve çarşılarda dolaşmasını garip karşılamış, ondan melek, hazine veya bahçe istemişlerdir. Hatta onu 'büyülenmiş bir adam' diye suçlamışlardır. 20. ayet bu itiraza açık bir cevap verir: Daha önceki bütün peygamberler de yemek yiyen ve çarşılarda yürüyen insanlardı. Peygamberin insan olması, onun herkese örnek olabilmesi içindir.

10-19. ayetler ahiret sahnelerini anlatır. Kıyameti yalanlayanlar için alevli bir ateş hazırlanmıştır. Bu ateş onları uzaktan görünce öfkeyle kaynar ve uğuldar. Takva sahiplerine ise içinde diledikleri her şeyin bulunduğu ebedî cennet vaat edilmiştir. Bu vaat, Rabbimizin üzerine aldığı bir sözdür (Furkan, 15-16). Haftanın son ayeti çok önemli bir mesajla biter: وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا 'Sizin bir kısmınızı diğerleri için bir imtihan vesilesi kıldık. Sabredecek misiniz? Rabbin hakkıyla görendir.' Bu ayet, geçen haftalarda öğrendiğimiz sabır kavramıyla doğrudan bağlantılıdır.