İnsan, yaratılışı (fıtratı) gereği merak eden, sorgulayan ve hakikati arayan bir varlıktır. Tarih boyunca 'Ben kimim?', 'Evren nasıl var oldu?', 'Niçin yaratıldım?' ve 'Ölümden sonra ne olacak?' gibi varoluşsal sorulara doğru cevaplar aramıştır. Bu haftaki dersimizde İslam düşüncesinde doğru bilginin üç temel kaynağını (selim akıl, sağlam duyular ve sadık haber), akıl ve duyuların bilgiye ulaşmadaki sınırlarını, vahyin ve peygamberlerin gönderiliş amacını ve Allah-insan ilişkisini şekillendiren temel kavramları eleştirel bir bakışla inceliyoruz.
1. Hakikat Arayışı, Fıtrat ve İnsanın Varoluşsal Soruları
D
i
ğ
e
r
c
a
n
l
ı
l
a
r
h
a
y
a
t
l
a
r
ı
n
ı
i
ç
g
ü
d
ü
l
e
r
i
y
l
e
s
ü
r
d
ü
r
ü
r
k
e
n
i
n
s
a
n
,
{
k
o
y
u
:
a
k
ı
l
,
i
r
a
d
e
v
e
b
i
l
i
n
ç
}
s
a
h
i
b
i
o
l
m
a
s
ı
s
e
b
e
b
i
y
l
e
h
a
y
a
t
ı
n
ı
a
n
l
a
m
l
a
n
d
ı
r
m
a
i
h
t
i
y
a
c
ı
d
u
y
a
r
.
İ
n
s
a
n
ı
n
d
o
ğ
u
ş
t
a
n
g
e
t
i
r
d
i
ğ
i
,
Y
a
r
a
t
ı
c
ı
s
ı
n
ı
t
a
n
ı
m
a
y
a
v
e
h
a
k
i
k
a
t
e
y
ö
n
e
l
m
e
y
e
y
a
t
k
ı
n
o
l
a
n
b
u
s
a
f
y
a
r
a
t
ı
l
ı
ş
ö
z
e
l
l
i
ğ
i
n
e
{
k
o
y
u
:
f
ı
t
r
a
t
}
d
e
n
i
r
(
{
k
o
y
u
:
R
û
m
s
u
r
e
s
i
,
3
0
.
a
y
e
t
}
)
.
İ
n
s
a
n
,
v
a
r
o
l
u
ş
s
a
l
a
n
l
a
m
a
r
a
y
ı
ş
ı
n
d
a
ş
u
d
ö
r
t
t
e
m
e
l
s
o
r
u
n
u
n
c
e
v
a
b
ı
n
ı
a
r
a
r
:
1
)
{
k
o
y
u
:
K
ö
k
e
n
s
o
r
u
s
u
}
(
'
B
e
n
v
e
b
u
k
â
i
n
a
t
n
a
s
ı
l
v
a
r
o
l
d
u
k
?
'
)
,
2
)
{
k
o
y
u
:
A
m
a
ç
v
e
s
o
r
u
m
l
u
l
u
k
s
o
r
u
s
u
}
(
'
H
a
y
a
t
ı
n
g
a
y
e
s
i
v
e
b
e
n
i
m
g
ö
r
e
v
i
m
n
e
d
i
r
?
'
)
,
3
)
{
k
o
y
u
:
A
h
l
a
k
i
ö
l
ç
ü
t
s
o
r
u
s
u
}
(
'
İ
y
i
,
d
o
ğ
r
u
v
e
a
d
i
l
o
l
a
n
n
e
d
i
r
?
'
)
,
4
)
{
k
o
y
u
:
A
k
ı
b
e
t
s
o
r
u
s
u
}
(
'
Ö
l
ü
m
d
e
n
s
o
n
r
a
b
e
n
i
n
a
s
ı
l
b
i
r
h
a
y
a
t
b
e
k
l
i
y
o
r
?
'
)
.
İ
s
l
a
m
,
i
n
s
a
n
ı
k
ö
r
ü
k
ö
r
ü
n
e
t
a
k
l
i
t
t
e
n
(
{
k
o
y
u
:
t
a
k
l
i
d
î
i
m
a
n
}
)
u
z
a
k
l
a
ş
t
ı
r
ı
p
d
e
l
i
l
l
e
r
e
,
a
r
a
ş
t
ı
r
m
a
y
a
v
e
b
i
l
i
n
ç
l
i
t
e
f
e
k
k
ü
r
e
d
a
y
a
n
a
n
{
k
o
y
u
:
t
a
h
k
i
k
î
i
m
a
n
}
a
v
e
A
l
l
a
h
'
ı
h
a
k
k
ı
y
l
a
t
a
n
ı
m
a
b
i
l
i
n
c
i
n
e
(
{
k
o
y
u
:
m
a
r
i
f
e
t
/
m
a
r
i
f
e
t
u
l
l
a
h
}
)
d
a
v
e
t
e
d
e
r
.
2. İslam Düşüncesinde Doğru Bilginin Kaynakları (Esbâb-ı İlim)
İ
s
l
a
m
d
ü
ş
ü
n
c
e
g
e
l
e
n
e
ğ
i
n
d
e
(
ö
z
e
l
l
i
k
l
e
k
e
l
a
m
i
l
m
i
n
d
e
)
ş
ü
p
h
e
b
a
r
ı
n
d
ı
r
m
a
y
a
n
,
g
e
r
ç
e
ğ
e
u
y
g
u
n
v
e
k
e
s
i
n
o
l
a
n
d
o
ğ
r
u
b
i
l
g
i
y
e
u
l
a
ş
m
a
n
ı
n
{
k
o
y
u
:
ü
ç
t
e
m
e
l
y
o
l
u
(
e
s
b
â
b
-
ı
i
l
i
m
)
}
v
a
r
d
ı
r
:
{
k
o
y
u
:
1
)
S
e
l
i
m
A
k
ı
l
(
e
l
-
A
k
l
ü
'
s
-
S
e
l
î
m
)
}
,
{
k
o
y
u
:
2
)
S
a
ğ
l
a
m
D
u
y
u
l
a
r
(
e
l
-
H
a
v
â
s
s
ü
'
s
-
S
e
l
î
m
e
)
}
v
e
{
k
o
y
u
:
3
)
S
a
d
ı
k
H
a
b
e
r
(
e
l
-
H
a
b
e
r
u
'
s
-
S
â
d
ı
k
)
}
.
Y
ü
c
e
A
l
l
a
h
,
{
k
o
y
u
:
N
a
h
l
s
u
r
e
s
i
7
8
.
a
y
e
t
t
e
}
{
k
o
y
u
:
'
A
l
l
a
h
s
i
z
i
a
n
n
e
l
e
r
i
n
i
z
i
n
k
a
r
n
ı
n
d
a
n
s
i
z
h
i
ç
b
i
r
ş
e
y
b
i
l
m
e
z
d
u
r
u
m
d
a
i
k
e
n
ç
ı
k
a
r
d
ı
.
Ş
ü
k
r
e
d
e
s
i
n
i
z
d
i
y
e
s
i
z
e
k
u
l
a
k
l
a
r
,
g
ö
z
l
e
r
v
e
k
a
l
p
l
e
r
(
a
k
ı
l
/
i
d
r
a
k
g
ü
c
ü
)
v
e
r
d
i
.
'
}
b
u
y
u
r
a
r
a
k
i
n
s
a
n
ı
n
d
o
ğ
u
ş
t
a
n
g
e
t
i
r
d
i
ğ
i
b
u
b
i
l
g
i
e
d
i
n
m
e
d
o
n
a
n
ı
m
l
a
r
ı
n
a
d
i
k
k
a
t
ç
e
k
m
i
ş
t
i
r
.
B
u
ü
ç
k
a
y
n
a
k
b
i
r
b
i
r
i
n
i
n
r
a
k
i
b
i
d
e
ğ
i
l
,
b
i
r
b
i
r
i
n
i
t
a
m
a
m
l
a
y
a
n
v
e
d
o
ğ
r
u
l
a
y
a
n
b
ü
t
ü
n
l
e
ş
i
k
b
i
r
s
i
s
t
e
m
d
i
r
.
| Bilgi Kaynağı | Tanımı ve Niteliği | Bilgi Ürettiği Alan |
|---|---|---|
| Selim Akıl | Ön yargı, kör taklit, kibir ve batıl tutkularla bozulmamış, sağlıklı düşünen akıl | Mantıksal çıkarımlar, neden-sonuç ilişkileri, ahlaki muhakeme ve vahyi anlama |
| Sağlam Duyular | Herhangi bir engel veya bozukluk taşımayan beş duyu organı (görme, işitme, koklama, tatma, dokunma) | Fiziksel (maddi) dünyadaki nesnelerin ve olayların gözlem ve deneyle algılanması |
| Sadık Haber | Yalan ihtimali taşımayan doğru haber: a) Mütevatir haber, b) Peygamberlerin haberi (Vahiy) | Tarihsel kesinlikler, inanç esasları, gayb âlemi, ibadet ve ahlak ilkeleri |
3. Akıl ve Duyuların Bilgiye Ulaşmadaki Yeterliliği ve Sınırları
İ
n
s
a
n
ı
n
d
o
ğ
r
u
b
i
l
g
i
y
e
u
l
a
ş
m
a
s
ı
n
d
a
{
k
o
y
u
:
a
k
ı
l
v
e
d
u
y
u
l
a
r
ç
o
k
d
e
ğ
e
r
l
i
a
n
c
a
k
s
ı
n
ı
r
l
ı
a
r
a
ç
l
a
r
d
ı
r
}
.
B
e
ş
d
u
y
u
o
r
g
a
n
ı
m
ı
z
y
a
l
n
ı
z
c
a
i
ç
i
n
d
e
y
a
ş
a
d
ı
ğ
ı
m
ı
z
{
k
o
y
u
:
ş
e
h
â
d
e
t
â
l
e
m
i
n
i
(
g
ö
r
ü
n
e
n
,
f
i
z
i
k
s
e
l
v
e
m
a
d
d
i
d
ü
n
y
a
y
ı
)
}
a
l
g
ı
l
a
y
a
b
i
l
i
r
;
ü
s
t
e
l
i
k
k
e
n
d
i
a
l
a
n
ı
n
d
a
b
i
l
e
b
e
l
i
r
l
i
e
ş
i
k
l
e
r
l
e
s
ı
n
ı
r
l
ı
d
ı
r
(
ö
r
n
e
ğ
i
n
g
ö
z
ü
m
ü
z
k
ı
z
ı
l
ö
t
e
s
i
v
e
y
a
m
o
r
ö
t
e
s
i
ı
ş
ı
n
l
a
r
ı
g
ö
r
e
m
e
z
,
k
u
l
a
ğ
ı
m
ı
z
y
a
l
n
ı
z
c
a
2
0
H
z
i
l
e
2
0
.
0
0
0
H
z
a
r
a
s
ı
n
d
a
k
i
s
e
s
l
e
r
i
i
ş
i
t
e
b
i
l
i
r
,
d
u
y
u
l
a
r
ı
m
ı
z
z
a
m
a
n
z
a
m
a
n
s
e
r
a
p
g
ö
r
m
e
v
e
y
a
k
ı
r
ı
l
a
n
k
a
ş
ı
k
a
l
g
ı
s
ı
g
i
b
i
y
a
n
ı
l
s
a
m
a
l
a
r
a
d
ü
ş
e
b
i
l
i
r
)
.
{
k
o
y
u
:
S
e
l
i
m
a
k
ı
l
}
i
s
e
d
u
y
u
l
a
r
ı
n
v
e
r
i
l
e
r
i
n
i
i
ş
l
e
y
e
r
e
k
e
v
r
e
n
d
e
k
i
m
u
a
z
z
a
m
d
ü
z
e
n
d
e
n
b
i
r
Y
a
r
a
t
ı
c
ı
n
ı
n
v
a
r
l
ı
ğ
ı
n
a
v
e
b
i
r
l
i
ğ
i
n
e
u
l
a
ş
a
b
i
l
i
r
;
a
n
c
a
k
{
k
o
y
u
:
g
a
y
b
â
l
e
m
i
(
d
u
y
u
l
a
r
ö
t
e
s
i
a
l
a
n
)
}
,
A
l
l
a
h
'
ı
n
z
a
t
ı
v
e
s
ı
f
a
t
l
a
r
ı
,
ö
l
ü
m
d
e
n
s
o
n
r
a
k
i
a
h
i
r
e
t
h
a
y
a
t
ı
,
m
e
l
e
k
l
e
r
,
c
e
n
n
e
t
v
e
c
e
h
e
n
n
e
m
,
i
b
a
d
e
t
l
e
r
i
n
n
a
s
ı
l
v
e
n
e
ö
l
ç
ü
d
e
y
a
p
ı
l
a
c
a
ğ
ı
g
i
b
i
k
o
n
u
l
a
r
d
a
t
e
k
b
a
ş
ı
n
a
k
e
s
i
n
b
i
l
g
i
ü
r
e
t
e
m
e
z
.
4. Sadık Haber: Mütevatir Haber ve Vahiy
A
k
ı
l
v
e
d
u
y
u
l
a
r
ı
n
t
e
k
b
a
ş
ı
n
a
u
l
a
ş
a
m
a
d
ı
ğ
ı
a
l
a
n
l
a
r
d
a
i
n
s
a
n
ı
d
o
ğ
r
u
b
i
l
g
i
y
e
u
l
a
ş
t
ı
r
a
n
ü
ç
ü
n
c
ü
t
e
m
e
l
k
a
y
n
a
k
{
k
o
y
u
:
s
a
d
ı
k
h
a
b
e
r
(
d
o
ğ
r
u
h
a
b
e
r
)
}
d
i
r
.
S
a
d
ı
k
h
a
b
e
r
i
k
i
y
e
a
y
r
ı
l
ı
r
:
B
i
r
i
n
c
i
s
i
{
k
o
y
u
:
m
ü
t
e
v
a
t
i
r
h
a
b
e
r
}
d
i
r
;
y
a
l
a
n
ü
z
e
r
e
b
i
r
l
e
ş
m
e
l
e
r
i
a
k
l
e
n
v
e
â
d
e
t
e
n
i
m
k
â
n
s
ı
z
o
l
a
n
ç
o
k
s
a
y
ı
d
a
k
i
i
n
s
a
n
t
o
p
l
u
l
u
ğ
u
n
u
n
,
g
ö
r
d
ü
k
l
e
r
i
v
e
y
a
i
ş
i
t
t
i
k
l
e
r
i
b
i
r
o
l
a
y
ı
n
e
s
i
l
d
e
n
n
e
s
i
l
e
a
k
t
a
r
m
a
s
ı
d
ı
r
(
ö
r
n
e
ğ
i
n
K
u
r
'
a
n
-
ı
K
e
r
i
m
'
i
n
h
i
ç
b
i
r
d
e
ğ
i
ş
i
k
l
i
ğ
e
u
ğ
r
a
m
a
d
a
n
g
ü
n
ü
m
ü
z
e
u
l
a
ş
m
a
s
ı
,
t
a
r
i
h
i
ş
a
h
s
i
y
e
t
l
e
r
i
n
v
e
g
ö
r
m
e
d
i
ğ
i
m
i
z
ü
l
k
e
l
e
r
i
n
v
a
r
l
ı
ğ
ı
)
.
İ
k
i
n
c
i
s
i
i
s
e
{
k
o
y
u
:
p
e
y
g
a
m
b
e
r
l
e
r
d
e
n
g
e
l
e
n
h
a
b
e
r
(
v
a
h
i
y
)
}
d
i
r
;
Y
ü
c
e
A
l
l
a
h
'
ı
n
,
i
n
s
a
n
l
a
r
a
r
a
s
ı
n
d
a
n
s
e
ç
t
i
ğ
i
e
l
ç
i
l
e
r
i
n
e
C
e
b
r
a
i
l
(
a
s
)
a
r
a
c
ı
l
ı
ğ
ı
y
l
a
b
i
l
d
i
r
d
i
ğ
i
i
l
a
h
i
m
e
s
a
j
l
a
r
d
ı
r
.
P
e
y
g
a
m
b
e
r
l
e
r
i
n
d
o
ğ
r
u
l
u
ğ
u
{
k
o
y
u
:
m
u
c
i
z
e
}
v
e
g
ü
v
e
n
i
l
i
r
k
i
ş
i
l
i
k
l
e
r
i
y
l
e
(
{
k
o
y
u
:
s
ı
d
k
v
e
e
m
a
n
e
t
}
)
s
a
b
i
t
o
l
d
u
ğ
u
n
d
a
n
,
o
n
l
a
r
ı
n
A
l
l
a
h
'
t
a
n
g
e
t
i
r
d
i
ğ
i
h
a
b
e
r
l
e
r
k
e
s
i
n
v
e
b
a
ğ
l
a
y
ı
c
ı
b
i
l
g
i
d
i
r
.
| Sadık Haber Türü | Kaynağı ve Aktarım Biçimi | Sağladığı Doğru Bilgi Örnekleri |
|---|---|---|
| Mütevatir Haber | Yalan üzere anlaşması imkânsız kalabalık toplulukların kesintisiz aktarımı | Kur'an-ı Kerim'in metni, Kâbe'nin yeri, beş vakit namazın varlığı, tarihi vakalar |
| Peygamberlerin Haberi (Vahiy) | Allah'ın (cc) peygamberlerine indirdiği ilahi kelam ve sünnet açıklamaları | Tevhit ve iman esasları, ahiret ahvali, ibadetlerin rekât ve vakitleri, helal-haram sınırları |
5. Vahyin ve Peygamberlerin Gönderiliş Amacı
Y
ü
c
e
A
l
l
a
h
,
i
n
s
a
n
ı
b
a
ş
ı
b
o
ş
b
ı
r
a
k
m
a
m
ı
ş
(
{
k
o
y
u
:
K
ı
y
â
m
e
s
u
r
e
s
i
,
3
6
.
a
y
e
t
}
)
;
i
l
k
i
n
s
a
n
v
e
i
l
k
p
e
y
g
a
m
b
e
r
{
k
o
y
u
:
H
z
.
Â
d
e
m
'
d
e
n
(
a
s
)
}
s
o
n
p
e
y
g
a
m
b
e
r
{
k
o
y
u
:
H
z
.
M
u
h
a
m
m
e
d
'
e
(
s
a
v
)
}
k
a
d
a
r
h
e
r
t
o
p
l
u
m
a
v
a
h
i
y
l
e
r
v
e
p
e
y
g
a
m
b
e
r
l
e
r
g
ö
n
d
e
r
m
i
ş
t
i
r
.
V
a
h
y
i
n
v
e
p
e
y
g
a
m
b
e
r
l
e
r
i
n
g
ö
n
d
e
r
i
l
i
ş
a
m
a
ç
l
a
r
ı
ş
u
n
l
a
r
d
ı
r
:
1
)
İ
n
s
a
n
a
y
a
r
a
t
ı
l
ı
ş
a
m
a
c
ı
n
ı
v
e
{
k
o
y
u
:
t
e
v
h
i
t
i
n
a
n
c
ı
n
ı
}
(
y
a
l
n
ı
z
c
a
A
l
l
a
h
'
a
k
u
l
l
u
k
e
t
m
e
y
i
)
ö
ğ
r
e
t
m
e
k
,
2
)
A
k
l
ı
n
t
e
k
b
a
ş
ı
n
a
b
i
l
e
m
e
y
e
c
e
ğ
i
{
k
o
y
u
:
g
a
y
b
â
l
e
m
i
n
i
,
a
h
i
r
e
t
h
a
y
a
t
ı
n
ı
v
e
h
e
s
a
p
g
ü
n
ü
n
ü
}
h
a
b
e
r
v
e
r
m
e
k
,
3
)
A
l
l
a
h
'
a
n
a
s
ı
l
i
b
a
d
e
t
e
d
i
l
e
c
e
ğ
i
n
i
a
ç
ı
k
l
a
m
a
k
(
{
k
o
y
u
:
t
e
b
y
i
n
}
)
v
e
y
a
ş
a
y
a
r
a
k
g
ö
s
t
e
r
m
e
k
,
4
)
İ
l
a
h
i
e
m
i
r
v
e
a
h
l
a
k
i
l
k
e
l
e
r
i
n
i
i
n
s
a
n
h
a
y
a
t
ı
n
d
a
s
o
m
u
t
l
a
ş
t
ı
r
a
r
a
k
{
k
o
y
u
:
ü
s
v
e
-
i
h
a
s
e
n
e
(
e
n
g
ü
z
e
l
ö
r
n
e
k
)
}
o
l
m
a
k
(
{
k
o
y
u
:
A
h
z
â
b
s
u
r
e
s
i
,
2
1
.
a
y
e
t
}
)
,
5
)
İ
n
s
a
n
l
a
r
ı
i
y
i
l
i
k
l
e
m
ü
j
d
e
l
e
m
e
k
(
{
k
o
y
u
:
b
e
ş
î
r
}
)
v
e
k
ö
t
ü
l
ü
k
l
e
r
e
k
a
r
ş
ı
u
y
a
r
m
a
k
(
{
k
o
y
u
:
n
e
z
î
r
}
)
s
u
r
e
t
i
y
l
e
a
h
i
r
e
t
t
e
i
n
s
a
n
l
a
r
ı
n
'
B
i
z
e
b
i
r
u
y
a
r
ı
c
ı
g
e
l
m
e
d
i
!
'
d
i
y
e
r
e
k
m
a
z
e
r
e
t
i
l
e
r
i
s
ü
r
m
e
s
i
n
i
ö
n
l
e
m
e
k
t
i
r
(
{
k
o
y
u
:
N
i
s
â
s
u
r
e
s
i
,
1
6
5
.
a
y
e
t
}
)
.
6. Allah-İnsan İlişkisini Şekillendiren Anahtar Kavramlar
D
o
ğ
r
u
b
i
l
g
i
y
e
u
l
a
ş
a
n
v
e
Y
a
r
a
t
ı
c
ı
s
ı
n
ı
t
a
n
ı
y
a
n
(
{
k
o
y
u
:
m
a
r
i
f
e
t
}
)
i
n
s
a
n
,
a
k
ı
l
v
e
i
r
a
d
e
s
a
h
i
b
i
o
l
d
u
ğ
u
i
ç
i
n
d
i
n
i
e
m
i
r
v
e
y
a
s
a
k
l
a
r
d
a
n
s
o
r
u
m
l
u
b
i
r
v
a
r
l
ı
k
(
{
k
o
y
u
:
m
ü
k
e
l
l
e
f
}
)
h
â
l
i
n
e
g
e
l
i
r
.
M
ü
k
e
l
l
e
f
o
l
a
n
i
n
s
a
n
ı
n
Y
ü
c
e
A
l
l
a
h
i
l
e
k
u
r
d
u
ğ
u
c
a
n
l
ı
i
l
e
t
i
ş
i
m
ü
ç
t
e
m
e
l
d
a
v
r
a
n
ı
ş
l
a
t
e
z
a
h
ü
r
e
d
e
r
:
1
)
{
k
o
y
u
:
H
a
m
t
v
e
Ş
ü
k
ü
r
}
:
S
a
h
i
p
o
l
d
u
ğ
u
h
a
y
a
t
,
a
k
ı
l
,
d
u
y
u
v
e
h
i
d
a
y
e
t
n
i
m
e
t
l
e
r
i
n
i
n
g
e
r
ç
e
k
s
a
h
i
b
i
n
i
n
A
l
l
a
h
o
l
d
u
ğ
u
n
u
b
i
l
e
r
e
k
O
'
n
u
ö
v
m
e
k
v
e
n
i
m
e
t
l
e
r
i
y
a
r
a
t
ı
l
ı
ş
a
m
a
c
ı
n
a
u
y
g
u
n
k
u
l
l
a
n
m
a
k
;
2
)
{
k
o
y
u
:
D
u
a
}
:
K
e
n
d
i
a
c
i
z
l
i
ğ
i
n
i
v
e
A
l
l
a
h
'
ı
n
s
o
n
s
u
z
k
u
d
r
e
t
i
n
i
i
d
r
a
k
e
d
e
r
e
k
h
e
r
a
n
O
'
n
a
y
ö
n
e
l
m
e
k
v
e
y
a
r
d
ı
m
d
i
l
e
m
e
k
(
{
k
o
y
u
:
F
u
r
k
a
n
s
u
r
e
s
i
,
7
7
.
a
y
e
t
}
)
;
3
)
{
k
o
y
u
:
T
ö
v
b
e
v
e
İ
s
t
i
ğ
f
a
r
}
:
İ
n
s
a
n
o
l
m
a
n
ı
n
g
e
r
e
ğ
i
o
l
a
r
a
k
h
a
t
a
v
e
y
a
g
ü
n
a
h
i
ş
l
e
d
i
ğ
i
n
d
e
u
m
u
t
s
u
z
l
u
ğ
a
k
a
p
ı
l
m
a
d
a
n
p
i
ş
m
a
n
l
ı
k
l
a
A
l
l
a
h
'
a
d
ö
n
ü
p
b
a
ğ
ı
ş
l
a
n
m
a
d
i
l
e
m
e
k
t
i
r
(
{
k
o
y
u
:
Z
ü
m
e
r
s
u
r
e
s
i
,
5
3
.
a
y
e
t
}
)
.
| Anahtar Kavram | Anlamı ve Allah-İnsan İlişkisindeki Yeri |
|---|---|
| Fıtrat | İnsanın doğuştan getirdiği tevhit, hakikat ve iyilik eğilimi |
| Marifet | İnsanın kâinatı ve vahyi okuyarak Allah'ı (cc) hakkıyla tanıması ve bilmesi |
| Mükellef | Akıl ve ergenlik (büluğ) şartlarını taşıyan, tercihlerinden ve kulluktan sorumlu insan |
| Dua | Kulun Yaratıcısıyla kurduğu samimi iletişim, yakarış ve kulluk bilincinin özü |
| Hamt | Her türlü övgü ve şükrün yalnızca nimetlerin yaratıcısı olan Allah'a ait olduğunu kabul etmek |
| Tövbe | İşlenen hata ve günahlardan pişman olup vazgeçerek Allah'ın rahmetine sığınmak |
Örnekler
Örnek 1İslam düşüncesinde doğru bilginin üç temel kaynağı (esbâb-ı ilim) nelerdir? Kısaca açıklayınız.
Cevabı göster
İslam düşüncesinde doğru bilginin üç kaynağı vardır: 1) Selim akıl (ön yargı ve tutkudan arınmış sağlıklı düşünme gücü), 2) Sağlam duyular (bozukluğu olmayan beş duyu organı), 3) Sadık haber (mütevatir haber ve peygamberlerin getirdiği vahiy).
Örnek 2İnsanın doğru bilgiye ulaşmasında akıl ve duyular neden tek başına yeterli değildir?
Cevabı göster
Beş duyu organımız yalnızca fiziksel (görünen/şehâdet) âlemi algılayabilir ve belirli algı eşikleriyle sınırlıdır. Akıl ise duyuların verilerini işleyerek Yaratıcının varlığına ulaşabilse de gayb âlemi (ahiret, melekler, cennet-cehennem) ve ibadetlerin uygulanış ölçüsü hakkında vahyin rehberliği olmadan kesin bilgi üretemez.
Örnek 3Sadık haberin iki kolu olan 'mütevatir haber' ile 'peygamberlerden gelen haber' arasındaki fark nedir?
Cevabı göster
Mütevatir haber, yalan üzere birleşmeleri aklen imkânsız olan büyük bir topluluğun nesilden nesile aktardığı kesin haberdir (Kur'an'ın bize ulaşması gibi). Peygamberlerden gelen haber ise Yüce Allah'ın Cebrail (as) aracılığıyla elçilerine indirdiği ilahi vahiydir.
Örnek 4Yüce Allah'ın insanlara vahiy ve peygamberler göndermesinin temel amaçları nelerdir?
Cevabı göster
İnsana yaratılış amacını ve tevhit inancını bildirmek, gayb âlemini ve ahiret hayatını tanıtmak, ibadetlerin nasıl yapılacağını açıklamak (tebyin) ve ilahi ahlak ilkelerini bizzat yaşayarak insanlara en güzel örnek (üsve-i hasene) olmaktır.
Örnek 5Ünitenin anahtar kavramlarından olan 'fıtrat', 'marifet' ve 'mükellef' kavramlarını tanımlayınız.
Cevabı göster
Fıtrat, insanın doğuştan sahip olduğu Yaratıcıyı tanıma ve hakikate yönelme öz yaratılışıdır. Marifet, insanın kendini ve kâinatı tefekkür ederek Allah'ı isim ve sıfatlarıyla tanımasıdır. Mükellef ise akıl ve ergenlik çağına ulaşmış, dini emir ve yasaklardan sorumlu tutulan kişidir.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1İslam düşüncesinde doğru bilginin kaynakları (esbâb-ı ilim) arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
İslam düşüncesinde herkes için bağlayıcı ve kesin olan doğru bilginin üç kaynağı vardır: Selim akıl, sağlam duyular ve sadık haber. Rüya, sezgi ve ilham ise öznel (kişisel) olup genel geçer dini bilgi kaynağı kabul edilmez.
2Akıl ve duyuların bilgiye ulaşmadaki yeterliliği ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
Duyular maddi âlemle sınırlıdır; akıl ise Yaratıcının varlığını kavrayabilse de gayb âlemini, ahiret hayatını ve ibadetlerin uygulanış şeklini tek başına bilemez. Bu alanlarda vahiy (sadık haber) insana rehberlik eder.
3Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Yalan üzere birleşmeleri aklen imkânsız olan büyük bir topluluğun nesilden nesile aktardığı kesin habere 'mütevatir haber' denir.
Sadık haberin ilk kolu mütevatir haberdir; Kur'an-ı Kerim'in bize ulaşması mütevatir haberin en güçlü örneğidir.
- Yalan üzere birleşmeleri aklen imkânsız olan büyük bir topluluğun nesilden nesile aktardığı kesin habere 'mütevatir haber' denir.
4Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Peygamberlerin gönderiliş amacı yalnızca ilahi mesajı sözlü olarak iletmektir; mesajın nasıl yaşanacağını göstermek görevleri arasında değildir.
Peygamberler vahyi sadece iletmekle (tebliğ) kalmaz; aynı zamanda açıklar (tebyin) ve bizzat yaşayarak insanlara en güzel örnek (üsve-i hasene / temsil) olurlar.
- Peygamberlerin gönderiliş amacı yalnızca ilahi mesajı sözlü olarak iletmektir; mesajın nasıl yaşanacağını göstermek görevleri arasında değildir.
5Aşağıdaki kavramları doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Cümlelerdeki boşlukları uygun kelimelerle tamamlayınız.
- İslam düşüncesinde mütevatir haber ve peygamberlerden gelen vahiy, doğru bilgi kaynaklarından başlığı altında yer alır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Cümlelerdeki boşlukları uygun kelimelerle tamamlayınız.
- İnsanın kendisini ve kâinatı tefekkür ederek Yüce Allah'ı isim ve sıfatlarıyla derinlemesine tanımasına denir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8İnsanın doğru bilgiye ulaşma sürecinde akıl ve duyuları bulunduğu hâlde Yüce Allah'ın neden vahiy ve peygamberler gönderdiğini üç maddede açıklayınız.
1. ipucu: 1. Adım: Beş duyunun ve aklın fiziksel âlem (şehâdet âlemi) ile sınırlı oluşunu ve gayb âlemi karşısındaki durumunu düşününüz.
2. ipucu: 2. Adım: İbadetlerin nasıl yapılacağı ve mutlak ahlaki ilkelerin belirlenmesi konusundaki ihtiyacı değerlendiriniz.
3. ipucu: 3. Adım: Peygamberlerin insanlara yaşayarak örnek olma (üsve-i hasene) rolünü vurgulayan bir sonuç yazınız.
Cevap: 1) Duyularımız sadece fiziksel dünyayı algılar, aklımız ise evrendeki düzenden bir Yaratıcının varlığına ulaşabilse de gayb âlemi (Allah'ın sıfatları, ahiret, melekler, hesap günü) hakkında tek başına kesin bilgiye ulaşamaz. 2) İnsan Yaratıcısına teşekkür ve kulluk etmek ister ancak namaz, oruç gibi ibadetlerin vaktini, ölçüsünü ve yapılış şeklini yalnızca vahiyle öğrenebilir. 3) İlahi ilkelerin günlük hayatta ve ahlakta nasıl uygulanacağını somut olarak görmek için kendisi gibi insan olan bir rehbere (peygambere / üsve-i haseneye) ihtiyaç duyar.
Kısaca
- 1. Hakikat Arayışı, Fıtrat ve İnsanın Varoluşsal Soruları: Diğer canlılar hayatlarını içgüdüleriyle sürdürürken insan, akıl, irade ve bilinç sahibi olması sebebiyle hayatını anlamlandırma ihtiyacı duyar.
- 2. İslam Düşüncesinde Doğru Bilginin Kaynakları (Esbâb-ı İlim): İslam düşünce geleneğinde (özellikle kelam ilminde) şüphe barındırmayan, gerçeğe uygun ve kesin olan doğru bilgiye ulaşmanın üç temel yolu (esbâb-ı ilim) vardır: 1) Selim Akıl (el-Aklü's-Selîm), 2) Sağlam Duyular (el-Havâssü's-Selîme) ve 3) Sadık Haber (el-Haberu's-Sâdık).
- 3. Akıl ve Duyuların Bilgiye Ulaşmadaki Yeterliliği ve Sınırları: İnsanın doğru bilgiye ulaşmasında akıl ve duyular çok değerli ancak sınırlı araçlardır.
- 4. Sadık Haber: Mütevatir Haber ve Vahiy: Akıl ve duyuların tek başına ulaşamadığı alanlarda insanı doğru bilgiye ulaştıran üçüncü temel kaynak sadık haber (doğru haber)dir.
- 5. Vahyin ve Peygamberlerin Gönderiliş Amacı: Yüce Allah, insanı başıboş bırakmamış (Kıyâme suresi, 36.
- 6. Allah-İnsan İlişkisini Şekillendiren Anahtar Kavramlar: Doğru bilgiye ulaşan ve Yaratıcısını tanıyan (marifet) insan, akıl ve irade sahibi olduğu için dini emir ve yasaklardan sorumlu bir varlık (mükellef) hâline gelir.
Bu dersin öteki kaynakları
- 9. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Yıllık Planı (2026-2027) Yıllık plan
- Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (ortaöğretim) Öğretim programı
- 9. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ortak Yazılı Senaryoları (1. dönem, 2026-2027) Yazılı senaryosu
- Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9.Sınıf Ders Kitabı Ders kitabı
- 9. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Günlük Planları (2026-2027) Ders planı
- 9. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 1. Hafta Çalışma Kâğıdı: İnsan ve İnsanın Yaratılışı Çalışma kâğıdı