11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 15. Hafta: Dinleme/İzleme: Çok Modlu Metin Olarak Âşık Atışması — Dinlemeyi Yönetme ve Anlam Oluşturma

1. Dinlemeye Hazırlık: Amaç, Tahmin ve Strateji Seçimi

İyi bir dinleyici, oynat tuşuna basmadan önce kendine bir soru sorar: Bu metni neden dinliyorum/izliyorum? Amaç; bilgi edinmek, estetik zevk almak, bir kuralı tespit etmek ya da bir metni eleştirel olarak değerlendirmek olabilir. Örneğin öğretmen 'Atışmada âşıkların hangi ayağa uyduğunu ve kimin hangi görüşü savunduğunu belirleyin.' görevini verdiyse dinleme amacı nettir: ayakları ve savunulan görüşleri yakalamak. Amaç belirlenmeden yapılan dinleme dağınık kalır; dinleyici her şeyi duyar ama hiçbir şeyi yakalayamaz.

Amaçtan sonra tahmin aşaması gelir. Video ya da ses kaydının başlığı, kapak görseli, kısa açıklaması ve ilk birkaç saniyesi güçlü ipuçlarıdır. 'Söz Meydanı: Gelenek mi Yenilik mi?' başlıklı, kapağında karşılıklı oturmuş, ellerinde bağlama tutan iki âşığın göründüğü bir kayıt için öğrenci; türün âşık atışması olduğunu, iki âşığın zıt görüşleri savunacağını ve sözlerin saz eşliğinde söyleneceğini tahmin edebilir. Bu tahminler bir kenara not edilir; çünkü dinleme sonunda tespitlerle karşılaştırılacaktır.

Son adım strateji seçimidir. Ayakları bulmak gibi belirli bir bilgiyi aramak için seçici dinleme, ayrıntılı inceleme için not alarak dinleme, iddiaları tartmak için eleştirel dinleme, âşıkların duygularını anlamak için empati kurarak dinleme uygundur. Kayıtlı bir videoda durdurma, geri sarma ve bölüm bölüm izleme de bir izleme stratejisidir; canlı bir atışmada ise bu imkân olmadığından kısa ve kodlu notlar almak gerekir.

Dinleme Amacı	Uygun Strateji	Atışmada Uygulama
Belirli bilgiyi bulmak	Seçici dinleme	Yalnızca ayakları ve mahlasları not etmek
Ayrıntılı incelemek	Not alarak dinleme	Her dörtlüğün ana fikrini iki üç kelimeyle yazmak
İddiaları değerlendirmek	Eleştirel dinleme	Âşıkların savlarının tutarlılığını sorgulamak
Duyguları anlamak	Empati kurarak dinleme	Ses tonu ve mimiklerden âşığın ruh hâlini sezmek
Ürün oluşturmak	Yaratıcı dinleme	Atışmaya üçüncü bir âşık olarak dörtlük eklemeyi tasarlamak

🔍 Büyütmek için dokunun

2. Çok Modlu Metin Olarak Âşık Atışması

Çok modlu metin, anlamı tek bir yolla değil; dil, ses, görüntü, hareket ve etkileşim gibi birden çok anlatım biçimini (modu) bir arada kullanarak oluşturan metindir. Yalnızca yazıya geçirilmiş bir atışma dörtlüğünü okumak, metnin sözel modunu tanımak demektir. Oysa âşık atışmasını izlediğimizde sazın tınısını, âşığın sesindeki yükselmeyi, rakibine yönelttiği bakışı ve seyircinin alkışını da 'okuruz'. Bu yüzden atışma, dinleme/izleme becerileri için ideal bir çok modlu metindir.

Âşık atışması (karşılaşma, deyişme veya söz düellosu olarak da anılır), âşıklık geleneği içinde iki ya da daha fazla âşığın belirli bir konu, ayak ve ölçü üzerine saz eşliğinde karşılıklı ve doğaçlama şiir söylemesidir. Gelenek; Kars, Erzurum, Sivas gibi merkezlerde âşık kahvehanelerinde, düğünlerde, şenliklerde ve günümüzde televizyon programlarında, festivallerde ve dijital platformlarda yaşamaktadır. Murat Çobanoğlu ve Şeref Taşlıova gibi isimler, yirminci yüzyılda bu geleneğin geniş kitlelerce tanınan temsilcileri arasında yer almıştır. Âşıklık geleneği 2009 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi'ne alınmıştır.

Atışmayı izlerken her modun ayrı bir anlam yükü taşıdığını fark etmek gerekir. Âşık rakibine iğneli bir söz söylerken yüzünde tebessüm varsa bu, kırıcı değil dostça bir rekabetin işaretidir. Mızrap birden hızlanıyorsa söz de coşkunlaşıyordur. Seyircinin kahkahası, bir dörtlüğün nükteli bir yanıt olduğunu gösterir. Dinleyici bu katmanları ön bilgileriyle birleştirir: 9 ve 10. sınıfta tanıdığı koşma, semai, hece ölçüsü ve âşık edebiyatı bilgisi, duyduğunu anlamlandırmanın anahtarıdır (TDE1.2.1).

Mod	Atışmadaki Karşılığı	Dinleyiciye Verdiği İpucu
Sözel (dil)	Dörtlükler, ayak, mahlas, deyim ve söz sanatları	Konu, savunulan görüş, nükte
İşitsel (ses)	Saz, mızrap, ezgi (hava), ses tonu ve vurgu	Coşku, hüzün, meydan okuma
Görsel (görüntü)	Jest, mimik, oturuş, kıyafet, kamera açısı	Özgüven, saygı, şaşkınlık
Etkileşim (bağlam)	Seyirci tepkisi, sunucu, mekân	Hangi dörtlüğün beğenildiği, ortamın havası

🔍 Büyütmek için dokunun

3. Atışmanın Yapısı, Kuralları ve Söyleyiş Biçimleri

Bir atışma rastgele söz söyleşmesi değildir; geleneğin belirlediği kurallarla ilerleyen bir söz yarışıdır. Genellikle âşıklar önce selamlaşma niteliğinde, meclise ve rakibe hoş geldin diyen dörtlüklerle söze başlar. Ardından âşıklardan biri ayak açar: Hangi uyakla ve hangi ölçüyle söyleneceğini kendi dörtlüğüyle belirler. Karşısındaki âşık aynı ayağa ve ölçüye uymak zorundadır; ayağı bozmak, ölçüden düşmek ya da sözü tekrarlamak yenilgi sayılır. Dörtlükler sırayla söylenir; konu çoğu zaman sunucu ya da meclis tarafından verilir.

Atışmada ustalığı sınayan özel söyleyiş biçimleri de vardır. Lebdeğmez (dudakdeğmez) söyleyişte âşık, dudakların birbirine değdiği b, p, m, f, v seslerini kullanmadan şiir söyler; bunu kanıtlamak için dudakları arasına iğne tuttuğu bilinir. Muamma, âşığın rakibine bilmece biçiminde soru sorup cevabını şiirle istemesidir. Taşlama ise rakibi ya da bir toplumsal aksaklığı iğneleyici, eleştirel bir dille anlatmaktır. Atışmalarda geçmiş ustaların şiirlerine usta malı denir; atışma doğaçlama olduğundan usta malını kendi sözü gibi okumak hoş karşılanmaz.

Atışma, genellikle âşıkların son dörtlüklerinde mahlaslarını söyleyerek ve sözü tatlıya bağlayarak sona erer. Eski anlatımlarda yenilen âşığın sazını yenen âşığa bıraktığına dair rivayetler bulunur; günümüz karşılaşmalarında ise rekabet çoğunlukla dostluk ve gönül alma sözleriyle tamamlanır. Dinleyici bu yapıyı bilirse atışmanın nerede başladığını, gerilimin nerede yükseldiğini ve hangi dörtlüğün bitiş işareti olduğunu kolayca ayırt eder.

Kavram	Anlamı	Dinlerken Neye Dikkat Edilir?
Ayak açma	Uyak ve ölçüyü ilk dörtlükle belirleme	İlk dörtlüğün dize sonlarındaki ses benzerliği
Lebdeğmez	Dudak sesleri (b, p, m, f, v) kullanılmadan söyleme	Bu sesleri içeren kelime geçip geçmediği
Muamma	Şiirle sorulan bilmece	Sorunun ipuçları ve verilen cevabın uygunluğu
Taşlama	İğneleyici, eleştirel söyleyiş	Eleştirinin hedefi ve seyircinin tepkisi
Mahlas	Âşığın şiirdeki takma adı	Son dörtlükte geçen ad, kimin konuştuğu

🔍 Büyütmek için dokunun

4. Dinlemeyi Sürdürme ve Söz Varlığını Bağlamdan Çözme

Dinlemeyi/izlemeyi yönetmenin ikinci adımı, başladığı dinlemeyi kurallara uyarak sürdürmektir (TDE1.1.2). Canlı bir atışmada ya da sınıfta izlenen bir kayıtta dinleyici konuşmacının sözünü kesmez, telefonla ilgilenmez, yan sohbetlerle dikkati dağıtmaz. Bakışını âşıklara ve ekrana yöneltir, dörtlük bitmeden yorum yapmaz, notlarını kısa ve kodlu tutar. Geleneğe saygı da bir dinleme kuralıdır: Âşık meclisinde alkış ve beğeni ifadeleri genellikle dörtlük tamamlandığında yapılır; sözün ortasında gürültü etmek âşığın doğaçlama akışını bozar.

Atışma dinlerken bilinmeyen kelimelerle sık karşılaşılır. Bu kelimelerin anlamını hemen sözlüğe bakmadan, bağlamdan hareketle tahmin etmek (TDE1.2.2) güçlü bir dinleyicinin işaretidir. Bunun için cümlenin geri kalanına, görüntüye ve sese bakılır. 'Mızrabı tellere vurdu, ezgi başladı.' cümlesinde mızrabın teller ve ezgiyle birlikte anılması, onun sazı çalmaya yarayan araç olduğunu düşündürür. Ekranda âşığın elindeki küçük, ince parça da bu tahmini doğrular. Böylece işitsel, sözel ve görsel modlar birbirini destekler.

Tahmin edilen anlam, dinleme bittikten sonra güvenilir bir sözlükle (örneğin Türk Dil Kurumunun çevrim içi sözlüğüyle) doğrulanabilir. Bu doğrulama, tahmin becerisini geliştirir ve öğrencinin kendi söz varlığı defterini zenginleştirir. Âşıklık geleneğine özgü kelimeler (bade, pir, meclis, er meydanı, dem, usta malı) aynı zamanda kültürel kavramlardır; anlamlarını bilmek, Kültür Yolculuğu temasının özünü kavramaya da yardımcı olur.

Kelime / Söz	Bağlam Örneği	Bağlamdan Çıkan Anlam
Mızrap	Mızrabı tellere vurdu, ezgi başladı.	Sazın tellerine vurarak çalmaya yarayan araç
Ayak	Ayağı ben açtım, sen de bu ayaktan söyle.	Atışmada uyulması gereken uyak (kafiye)
Meclis	Bu meclise selam verip geldim.	Âşıkları dinlemek için toplanmış topluluk
Er meydanı	Söz meydanı açtık, er meydanı burası.	Ustalığın sınandığı yarışma ortamı
Bade	Rüyasında pirin elinden bade içip âşık oldu.	Rüyada sunulan, âşıklık ilhamı veren içecek (motif)

🔍 Büyütmek için dokunun

5. Atışmadan Anlam Çıkarma: Konu, Tema, Ana Düşünce ve Karakterler

Dinleme sonrasında ilk iş, metinde açıkça sunulan bilgileri belirlemektir: Âşıkların mahlasları, verilen konu, açılan ayak, söylenen dörtlük sayısı, kaydın yapıldığı yer ve zaman. Örnek kesitte iki âşığın mahlası (Yolcuoğlu, Turnalı), ayağın '-na' sesiyle kurulduğu (yana, cana, sana, yarına) ve konunun 'gelenek mi yenilik mi' olduğu açıkça verilmiştir. Bu bilgiler yorum gerektirmez; doğrudan duyulur ve not edilir. Ardından metinde açıkça ifade edilen neden-sonuç, koşul ve varsayım ilişkileri aranır. Turnalı'nın 'Ama dünya döner, sözüm de sana' dizesi, değişen dünyanın yeni söyleyiş biçimleri gerektirdiği yönünde bir gerekçe sunar.

Açık bilgiden sonra çıkarım aşamasına geçilir. Atışmanın konusu 'gelenek mi yenilik mi' tartışmasıdır; teması ise kültürün kuşaktan kuşağa sürekliliğidir. Yolcuoğlu'nun gelenek çınarına, Turnalı'nın ekrana ve yarına yaptığı vurgu yardımcı düşünceleri oluşturur. İki görüşün buluştuğu nokta ise ana düşüncedir: Kökünü koruyan yenilik, kültürü yarına taşır. Atışmanın söylenme amacı yalnız eğlendirmek değil; dinleyiciyi kültürel miras üzerine düşündürmek ve âşıkların söz ustalığını sergilemektir.

Çok modlu metinde karakterlerin davranışlarından duygu ve düşüncelerine dair çıkarım yapmak özellikle önemlidir. Rakibine 'Ben de severim o eski sazını' diye saygıyla başlayan Turnalı'nın, karşı görüşü küçümsemeden kendi fikrini savunduğu anlaşılır. İzleme sırasında âşığın gülümsemesi, mızrabındaki sakinlik ya da coşku; onun özgüvenini, heyecanını ya da dostça rekabet anlayışını gösterir. Son olarak metin ile şair arasındaki ilişki kurulur: Mahlas, âşığın kendini şiire bir imza gibi yerleştirmesidir; dörtlükteki görüş, o âşığın atışmadaki rolünü ve dünya görüşünü yansıtır.

Çıkarım Türü	Sorulacak Soru	Örnek Kesitteki Karşılığı
Açık bilgi	Metinde doğrudan ne söyleniyor?	Mahlaslar: Yolcuoğlu ve Turnalı; ayak: -na
Neden-sonuç	Hangi gerekçeyle hangi sonuca varılıyor?	Dünya döndüğü için söz de ekrana taşınır
Konu	Metin neyi anlatıyor?	Gelenek mi yenilik mi tartışması
Tema	Metnin dayandığı genel kavram ne?	Kültürün sürekliliği
Ana düşünce	Metin bize ne demek istiyor?	Kökünü koruyan yenilik kültürü yarına taşır
Karakter çıkarımı	Davranıştan hangi duygu okunuyor?	Saygılı açılış: dostça rekabet ve özgüven

🔍 Büyütmek için dokunun

6. Karşılaştırma, Sınıflandırma ve Tepki: Özet ile Geri Bildirim

Dinleme bittiğinde ilk karşılaştırma, öğrencinin kendi tahminleriyle tespitleri arasında yapılır (TDE1.2.4). 'İki âşık zıt görüşleri savunacak' tahmini doğrulanmış; ancak 'biri mutlaka yenilecek' tahmini, atışmanın tatlıya bağlanmasıyla yanlış çıkmış olabilir. Bu karşılaştırma, tahmin becerisini bilinçli hâle getirir. İkinci karşılaştırma ise metinler arasında yapılır: Aynı hafta dinlenen bir atışma ile bir âşık hikâyesi veya bir destan anlatısı; içerik, tür, şekil, dönem, zihniyet, üslup ve ileti ölçütleriyle kıyaslanır ve bu ölçütlere göre sınıflandırılır (TDE1.2.5).

Sınıflandırma sürecinde üç ayrım özellikle önemlidir. Birincisi gerçek ve kurgu ayrımıdır: Atışmanın yapıldığı yer, tarih ve âşıkların kimliği gerçektir; âşıkların birbirini 'ham kalem', 'kırık tel' gibi benzetmelerle iğnelemesi ise sanatsal kurgudur ve gerçek bir kırgınlık anlamına gelmez. İkincisi öznel ve nesnel ifadeler ayrımıdır: 'Atışma 11'li hece ölçüsüyle söylendi.' nesnel, 'En etkileyici dörtlük Turnalı'nınkiydi.' öznel bir yargıdır. Üçüncüsü bilginin güvenilirliğidir: Videonun kaynağı, yayımlayan kurum, kayıt tarihi, kesilip birleştirilmiş olup olmadığı ve yapay zekâ ile üretilmiş ses ya da görüntü içerip içermediği sorgulanmalıdır.

Sürecin son halkası tepki vermektir (TDE1.2.6). Dinlenen atışma; katılan âşıklar, konu, ayak, savunulan görüşler ve ulaşılan sonuç bilgisini içeren kısa bir paragrafla özetlenir. Özet, kişisel yorum içermez ve ana çizgiyi verir. Ardından ölçütlü geri bildirim sunulur: Ayağa uyum, ölçü düzgünlüğü, nükte gücü, sesin ve beden dilinin söze katkısı, sözün kültürel değeri değerlendirilir. Geri bildirim yapıcı, kanıta dayalı ve saygılı olmalıdır: 'Turnalı'nın son dizesi iki görüşü birleştirdiği için atışmayı güçlü bir sonuca taşıdı.' gibi.

Ayrım	Örnek İfade	Sınıfı
Gerçek / Kurgu	Atışma Kars'taki bir âşık kahvehanesinde kaydedildi.	Gerçek (doğrulanabilir bilgi)
Gerçek / Kurgu	Senin sazın kırık, telin perdesiz.	Kurgu (sanatsal iğneleme)
Öznel / Nesnel	Atışmada her âşık dört dörtlük söyledi.	Nesnel
Öznel / Nesnel	Yolcuoğlu'nun sesi yüreğime dokundu.	Öznel
Güvenilirlik	Kaynağı belirsiz, kesilip birleştirilmiş bir kısa video	Güvenilirliği sorgulanmalı

🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

Örnek 1Sınıfta izlenecek videonun başlığı 'Söz Meydanı: Gelenek mi Yenilik mi?' ve kapak görselinde karşılıklı oturmuş, ellerinde bağlama bulunan iki âşık var. Bu ipuçlarından hareketle metnin türü ve içeriği hakkında hangi tahminler yapılabilir?
Cevabı göster
1. adım: Başlıktaki 'Söz Meydanı' ifadesi bir söz yarışını, 'Gelenek mi Yenilik mi?' sorusu ise iki karşıt görüşün tartışılacağını düşündürür. 2. adım: Görseldeki iki âşık ve bağlamalar, sözün saz eşliğinde söyleneceğini gösterir. 3. adım: Tahmin: Tür, âşık atışmasıdır; içerikte bir âşık geleneği, diğeri yeniliği savunacak, dörtlükler karşılıklı söylenecektir. 4. adım: Bu tahminler not edilir ve dinleme sonunda tespitlerle karşılaştırılır.
Örnek 2Öğretmen 'Atışmada hangi ayağın açıldığını ve her âşığın mahlasını belirleyin.' görevini veriyor. Bu görev için dinleme amacı nedir ve hangi strateji en uygundur?
Cevabı göster
1. adım: Amaç belirlenir: Atışmadaki ayağı (uyağı) ve mahlasları tespit etmek; yani belirli bilgiyi bulmak. 2. adım: Belirli bilgiye odaklanan strateji seçici dinlemedir; not alarak dinlemeyle desteklenir. 3. adım: Uygulama: İlk dörtlüğün dize sonları dikkatle dinlenir ve ayak not edilir; her âşığın son dörtlüğünde geçen ad mahlas olarak yazılır. Sonuç: Seçici ve not alarak dinleme stratejisi kullanılmalıdır.
Örnek 3Atışmada âşıklardan biri 'Ayağı ben açtım, sen de bu ayaktan söyle; düşersen meydan senin değil.' diyor. Bu bağlamda 'ayak' ve 'ayaktan düşmek' ne anlama gelir?
Cevabı göster
1. adım: Cümlede ayağın 'açılması' ve karşı âşığın 'bu ayaktan söylemesi' istenir; demek ki ayak, uyulması gereken bir söyleyiş kuralıdır. 2. adım: Atışmada iki âşığın uyması gereken ortak kural uyaktır; ön bilgimizle bağlantı kurarız. 3. adım: 'Ayak' burada uyak (kafiye) anlamındadır; 'ayaktan düşmek' belirlenen uyağı tutturamamak, yani atışmada zayıf düşmektir. 4. adım: 'Meydan senin değil' ifadesi bu durumun yenilgi sayıldığını doğrular.
Örnek 4Örnek atışma kesitinde Yolcuoğlu 'Gelenek bir çınar, kök salmış özüm', Turnalı ise 'Turnalı der: Kökü taşır yarına' diyor. Kesitin konusunu, temasını ve ana düşüncesini belirleyiniz.
Cevabı göster
1. adım: Konu: İki âşığın tartıştığı sorun 'gelenek mi yenilik mi' meselesidir. 2. adım: Yardımcı düşünceler: Yolcuoğlu geleneği kök salmış bir çınara benzetir; Turnalı dünyanın değiştiğini ve sözün ekranda da dinlendiğini söyler. 3. adım: Tema: Bu tartışmanın dayandığı genel kavram kültürün sürekliliğidir. 4. adım: Ana düşünce: Turnalı'nın son dizesi iki görüşü birleştirir: Kökünü koruyan yenilik, kültürü yarına taşır.
Örnek 5Aşağıdaki ifadeleri öznel-nesnel ve gerçek-kurgu yönünden sınıflandırınız: I. Atışma 11'li hece ölçüsüyle söylendi. II. Turnalı'nın sesi salonu büyüledi. III. 'Senin sazın perdesiz kalmış.' (bir âşığın rakibine sözü)
Cevabı göster
1. adım: I. ifade ölçülüp doğrulanabilir; nesneldir ve gerçek bir bilgidir. 2. adım: II. ifadede 'büyüledi' kişisel bir değerlendirmedir; özneldir. 3. adım: III. ifade atışma içindeki sanatsal bir iğnelemedir; gerçek bir arızayı değil, rakibin sözünü zayıf göstermeyi amaçlar. Bu yüzden kurgudur. Sonuç: I nesnel/gerçek, II öznel, III kurgu (sanatsal söyleyiş).
Örnek 6Örnek atışma kesitini kişisel yorum katmadan üç cümleyle özetleyip ardından gözlem-kanıt-etki kalıbıyla bir geri bildirim cümlesi yazınız.
Cevabı göster
1. adım (özet): Âşık Yolcuoğlu ve Âşık Turnalı 'gelenek mi yenilik mi' konusunda '-na' ayağıyla karşılıklı dörtlükler söyler. Yolcuoğlu atadan kalma sazı ve kök salmış geleneği savunur; Turnalı ise dünyanın değiştiğini ve sözün ekranda da dinlendiğini belirtir. Turnalı son dizesinde yeniliğin geleneğin kökünü yarına taşıdığını söyleyerek iki görüşü birleştirir. 2. adım (geri bildirim): 'Turnalı rakibine saygılı bir dizeyle başladı (gözlem); son dizesinde iki görüşü birleştirdi (kanıt); bu da atışmayı kavgadan uzak, düşündürücü bir sonuca taşıdı (etki).'

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1Âşık atışmasının bir video kaydı aşağıdakilerden hangisi nedeniyle çok modlu metin olarak nitelendirilir?
2'Ayağı ben açtım, sen de bu ayaktan söyle.' cümlesinde altı çizilebilecek 'ayak' kelimesinin bağlamdaki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
3Bir atışma kaydını dinlemeye başlamadan önce yapılması gereken ilk iş aşağıdakilerden hangisidir?
4Bir atışma kaydıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi nesneldir?
5Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Lebdeğmez söyleyişte âşık b, p, m, f, v gibi dudak seslerini kullanmadan şiir söyler.
- Atışmada karşı âşık, ayağı açan âşığın belirlediği uyağa uymak zorunda değildir.
- Dinlenen bir atışmanın özeti, dinleyicinin kişisel beğenilerini ayrıntılı biçimde içermelidir.
- Âşıkların atışmada birbirini iğneleyen benzetmeleri sanatsal kurgudur, gerçek bir kırgınlığı göstermez.
- Bilinmeyen bir kelimenin anlamını bağlamdan tahmin ederken çok modlu metinlerde görüntü ve ses de ipucu olarak kullanılabilir.
6Âşık atışmasıyla ilgili kavramları doğru açıklamalarla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
1. Atışmada karşı âşığın uymak zorunda olduğu uyağa denir.
2. Âşığın şiirinin son dörtlüğünde kendini tanıttığı takma ada denir.
3. Anlamı dil, ses, görüntü ve etkileşimle birlikte kuran metinlere metin denir.
4. Dinlemeye başlamadan önce ilk olarak dinleme belirlenir.
5. Doğrulanabilen ve kişisel yargı içermeyen ifadeler ifadelerdir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Sınıfta 'Kültür Yolculuğu' temasına uygun, iki âşığın 'sıla mı gurbet mi' konusunda söz söylediği bir atışma videosu izlenecektir. Dinleme öncesi, dinleme sırası ve dinleme sonrası adımlarını planlayarak bu metinden anlam oluşturma sürecini baştan sona yönetiniz.

Kısaca

Hazırlık: Dinlemeye/izlemeye başlamadan önce amaç belirlenir; başlık ve görsellerden metnin türüne ve içeriğine yönelik tahmin yapılır, amaca uygun dinleme stratejisi seçilir.
Çok modlu metin: Âşık atışması söz (dil), ses (saz, ezgi, tonlama), görüntü (jest, mimik, sahne) ve seyirci etkileşimi gibi birden çok anlam katmanını aynı anda taşıyan bir metindir.
Atışmanın yapısı: İki ya da daha çok âşık, belirlenen ayak (uyak) ve hece ölçüsüyle karşılıklı dörtlükler söyler; son dörtlükte mahlas kullanılır, muamma ve lebdeğmez gibi sınamalar ustalığı ölçer.
Dinlemeyi sürdürme ve söz varlığı: Dinleme kurallarına uyulur; ayak, mızrap, meclis, usta malı gibi kavramların anlamı bağlamdaki ipuçlarından çıkarılır.
Çıkarım: Atışmada açık bilgiler, neden-sonuç ve koşul ilişkileri, konu, tema, yardımcı düşünceler, ana düşünce, söyleyiş amacı ve âşıkların davranışlarından duygu-düşünce çıkarımları belirlenir.
Karşılaştırma ve tepki: Ön tahminler tespitlerle karşılaştırılır; gerçek-kurgu, öznel-nesnel ifadeler ve kaynağın güvenilirliği ayırt edilir, atışma özetlenir ve ölçütlü geri bildirim verilir.

Bu dersin öteki kaynakları

11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Yıllık Planı (2026-2027) Yıllık plan
Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı (ortaöğretim) Öğretim programı
11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ortak Yazılı Senaryoları (1. dönem, 2026-2027) Yazılı senaryosu
Türk Dili ve Edebiyatı 11.Sınıf Ders Kitabı Ders kitabı
11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Günlük Planları (2026-2027) Ders planı