7. Sınıf Kur'an-ı Kerim 10. Hafta: Sakin Mimin Hâlleri: İhfa-i Şefevî (Dudak İhfası), İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne ve İzhar-ı Şefevî Kuralları (KK.7.2.2)

1. İhfa-i Şefevî (Dudak İhfası): Sakin Mim + Bâ (مْ + ب)

Sözlükte ihfa 'gizlemek, örtmek', şefevî ise 'dudağa ait, dudakla ilgili' anlamına gelir. Tecvit ilminde İhfa-i Şefevî (Dudak İhfası); sakin mimden (مْ) hemen sonra harekeli bâ (ب) harfi geldiğinde sakin mimin gizlenerek ve gunneli olarak okunmasıdır.

Hem م (mim) hem de ب (bâ) harfleri dudaklardan çıkan harflerdir. İhfa-i Şefevî uygulanırken dudaklar birbirine sertçe bastırılmaz; dudaklar hafifçe birbirine değdirilir ve ses genizden (burundan) getirilerek yaklaşık 1,5 elif miktarı gunne ile tutulur, ardından ب harfine geçilir.

Kur'an-ı Kerim'de İhfa-i Şefevî iki ayrı kelime arasında gerçekleşir: Fîl suresindeki تَرْمِيهِمْ بِحِجَارَةٍ (termîhim bihicâratin), Âdiyât suresindeki إِنَّ رَبَّهُمْ بِهِمْ (inne rabbehum bihim), Bakara suresindeki وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ (ve mâ hum bimu'minîn) ve عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ (aleyhim bivekîl) ifadeleri en bilinen örneklerdir.

🔍 Büyütmek için dokunun

2. İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne (Sakin Mimde): مْ + م

Geçen haftaki konumuzda gördüğümüz üzere, mahreç ve sıfatları aynı olan iki harften birincisi sakin, ikincisi harekeli olarak yan yana geldiğinde İdgam-ı Misleyn olur. Sakin mimin (مْ) üç hâlinden ikincisi, sakin mimden hemen sonra harekeli bir mim (مَ، مِ، مُ) harfinin gelmesiyle oluşan İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne kuralıdır.

Bu durumda birinci sakin mim ikinci harekeli mimin içine katılır (idgam edilir) ve iki mim harfi şeddeli tek bir mim harfiymiş gibi birleştirilir. Okunuş sırasında dudaklar kapatılarak genizden gunne sesi getirilir ve ses yaklaşık 1,5 elif miktarı tutularak okunur.

Kur'an-ı Kerim'de çok sık karşılaşılan örnekleri şunlardır: Kureyş suresinde أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ, Hümeze suresinde عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ, Bakara suresinde فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ve لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ. Mushaf-ı Şerif'te bu kuralın olduğu yerlerde genellikle ikinci mimin üzerine şedde işareti konulur.

🔍 Büyütmek için dokunun

3. İzhar-ı Şefevî (Dudak İzharı): Sakin Mim + Diğer 26 Harf

Sözlükte izhar 'açıklamak, belli etmek ve ortaya çıkarmak' demektir. İzhar-ı Şefevî (Dudak İzharı); sakin mimden (مْ) sonra bâ (ب) ve mim (م) harfleri dışındaki diğer 26 harften herhangi biri geldiğinde sakin mimin açık, net ve gunnesiz olarak okunmasıdır.

İzhar-ı Şefevî yapılırken sakin mim üzerinde gunne (genizde tutma) yapılmaz, harf gizlenmez ve sekte veya kalkale (sarsma) uygulanmadan kendi mahrecinden doğal süresiyle net biçimde telaffuz edilip hemen sonraki harfe geçilir. Hem kelime içinde (الْحَمْدُ، أَنْعَمْتَ، يَمْكُرُونَ) hem de iki kelime arasında (أَلَمْ تَرَ، أَلَمْ نَشْرَحْ، لَهُمْ عَذَابٌ) meydana gelebilir.

Özellikle dudak ve diş-dudak bölgesinden çıkan vav (و) ve fâ (ف) harfleri sakin mimden sonra geldiğinde (عَلَيْهِمْ وَلَا، هُمْ فِيهَا، لَهُمْ فِيهَا) dil ve dudaklar ihfa yapmaya çok meyilli olur; bu iki harften önce sakin mimi gizlemeden tam ve net bir İzhar-ı Şefevî yapmaya ekstra özen gösterilmelidir.

🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

Örnek 1Sakin mimin (مْ) kendisinden sonra gelen harflere göre ayrıldığı üç tecvit kuralını ve her birinin hangi harflerle oluştuğunu özetleyiniz.
Cevabı göster
1) İhfa-i Şefevî (Dudak İhfası): Sakin mimden sonra yalnız ب (bâ) harfi geldiğinde oluşur. 2) İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne: Sakin mimden sonra yalnız harekeli م (mim) harfi geldiğinde oluşur. 3) İzhar-ı Şefevî (Dudak İzharı): Sakin mimden sonra ب ve م dışındaki diğer 26 harften biri geldiğinde oluşur.
Örnek 2Fîl suresinde geçen 'أَلَمْ تَرَ كَيْفَ' ve 'تَرْمِيهِمْ بِحِجَارَةٍ' ayet bölümlerindeki sakin mimlerin tecvit kurallarını gerekçeleriyle belirleyiniz.
Cevabı göster
1) 'أَلَمْ تَرَ' ifadesinde sakin mimden (مْ) sonra ت (tâ) harfi gelmiştir; ب ve م dışındaki 26 harften biri olduğu için 'İzhar-ı Şefevî' olur ve gunnesiz açıkça okunur. 2) 'تَرْمِيهِمْ بِحِجَارَةٍ' ifadesinde sakin mimden (مْ) sonra ب (bâ) harfi gelmiştir; bu nedenle 'İhfa-i Şefevî' (dudak ihfası) olur ve 1,5 elif gunneli okunur.
Örnek 3Kureyş suresinin 4. ayeti olan 'الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ' ayetinde sakin mim ile ilgili hangi tecvit kuralı kaç kez geçmektedir?
Cevabı göster
Ayette 'أَطْعَمَهُمْ مِنْ' ve 'وَآمَنَهُمْ مِنْ' olmak üzere iki yerde sakin mimden (مْ) sonra harekeli م (mim) harfi gelmiştir. Her iki yerde de 'İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne' kuralı vardır; mimler birleştirilerek şeddeli ve gunneli okunur.
Örnek 4Fâtiha suresinde geçen 'الْحَمْدُ لِلّٰهِ', 'أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ' ve 'عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ' ifadelerindeki sakin mimlerin okunuş kuralı nedir? 'عَلَيْهِمْ وَلَا' okunurken neye dikkat edilmelidir?
Cevabı göster
Her üç örnekte de sakin mimden sonra sırasıyla د (dal), ت (tâ) ve و (vav) harfleri geldiği için 'İzhar-ı Şefevî' kuralı vardır. 'عَلَيْهِمْ وَلَا' okunurken و harfi de dudaktan çıktığı için sakin mimi gizleme (ihfa) hatasına düşülmemeli, dudaklar tam kapatılıp net izhar yapılmalıdır.
Örnek 5Sakin mimin hâllerinden hangilerinde gunne (genizden ses getirilerek ~1,5 elif tutma) yapılır, hangisinde gunne yapılmaz?
Cevabı göster
İhfa-i Şefevî (مْ + ب) ve İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne (مْ + م) kurallarında ses genizden getirilerek yaklaşık 1,5 elif miktarı gunneli okunur. İzhar-ı Şefevî (مْ + 26 harf) kuralında ise gunne ve tutma yapılmaz, harf açıkça okunup geçilir.
Örnek 6İzhar-ı Şefevî ile İhfa-i Şefevî arasındaki kelime yapısı farkını (kelime ortasında veya iki kelime arasında bulunma durumunu) açıklayınız.
Cevabı göster
İhfa-i Şefevî (مْ + ب) Kur'an-ı Kerim'de yalnız iki ayrı kelime arasında (birinci kelimenin sonunda sakin mim, ikinci kelimenin başında bâ harfi olarak) meydana gelir. İzhar-ı Şefevî ise hem tek kelime ortasında (الْحَمْدُ، أَنْعَمْتَ) hem de iki kelime arasında (أَلَمْ تَرَ، هُمْ فِيهَا) bulunabilir.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1Kur'an-ı Kerim okurken sakin mimden (مْ) hemen sonra harekeli 'bâ' (ب) harfi geldiğinde uygulanan tecvit kuralı aşağıdakilerden hangisidir?
2Aşağıdaki ayet örneklerinden hangisinde sakin mimin (مْ) hâllerinden 'İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne' kuralı bulunmaktadır?
3Sakin mimden (مْ) sonra 'ب' ve 'م' harfleri dışındaki diğer 26 harften biri geldiğinde sakin mimin gunnesiz ve açıkça okunmasına ne ad verilir?
4Aşağıdaki kelime ve ayet bölümlerinden hangisinde 'İhfa-i Şefevî (Dudak İhfası)' kuralına örnek vardır?
5
- Sakin mimden (مْ) sonra gelen harflere göre İhfa-i Şefevî, İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne ve İzhar-ı Şefevî olmak üzere üç tecvit kuralı oluşur.
- İhfa-i Şefevî ve İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne kuralları uygulanırken ses genizden getirilerek yaklaşık bir buçuk elif miktarı gunne ile tutulur.
- 'أَلَمْ تَرَ كَيْفَ' ayetinde sakin mimden sonra 'ت' harfi geldiği için İhfa-i Şefevî (dudak ihfası) yapılır.
- Sakin mimden sonra 'و' (vav) veya 'ف' (fâ) harfi geldiğinde (لَهُمْ فِيهَا، عَلَيْهِمْ وَلَا) ihfa yapılmamalı, net bir şekilde İzhar-ı Şefevî yapılmalıdır.
- İzhar-ı Şefevî kuralında sakin mim harfi iki elif miktarı genizde tutularak ve şeddeli olarak okunur.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
1. Üzerinde hareke bulunmayan (cezimli olan) mim harfine tecvit ilminde mim adı verilir.
2. Sakin mimden sonra harekeli 'bâ' (ب) harfi geldiğinde uygulanan dudak ihfasına denir.
3. Sakin mimden sonra harekeli bir mim (م) harfi geldiğinde iki harf birleştirilerek Meal-Gunne yapılır.
4. Sakin mimden sonra ب ve م dışındaki 26 harften biri geldiğinde mimin açık ve net okunmasına denir.
5. İhfa-i Şefevî ve İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne okunurken genizden gelen sese adı verilir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Kur'an-ı Kerim okurken karşılaştığımız bir sakin mimin (مْ) hangi tecvit kuralına göre okunacağını belirlemek için izlenecek 3 adımı ve her adımın okunuş şeklini örneklerle açıklayınız.

Kısaca

Sakin Mim (مْ): Üzerinde hareke bulunmayan (cezimli) mim harfidir; kendisinden sonra gelen harfe göre 3 farklı tecvit kuralı oluşur.
1. İhfa-i Şefevî (Dudak İhfası): Sakin mimden (مْ) sonra harekeli ب (bâ) harfi geldiğinde dudaklar hafifçe değdirilerek 1,5 elif gunneli okunur (تَرْمِيهِمْ بِحِجَارَةٍ، رَبُّهُمْ بِهِمْ).
2. İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne: Sakin mimden (مْ) sonra harekeli م (mim) harfi geldiğinde şeddeli tek mim gibi 1,5 elif gunneli okunur (لَهُمْ مَا، عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ).
3. İzhar-ı Şefevî (Dudak İzharı): Sakin mimden (مْ) sonra ب ve م dışındaki 26 harften biri geldiğinde gunnesiz, tutmadan açık ve net okunur (الْحَمْدُ، أَلَمْ تَرَ).
Vav (و) ve Fâ (ف) Uyarısı: Sakin mimden sonra dudak bölgesinden çıkan و veya ف harfi geldiğinde (عَلَيْهِمْ وَلَا، لَهُمْ فِيهَا) ihfa yapılmaz, net İzhar-ı Şefevî yapılır.

Bu dersin öteki kaynakları

7. Sınıf Kur'an-ı Kerim Yıllık Planı (2026-2027) Yıllık plan
Kur'an-ı Kerim Dersi Öğretim Programı (ortaokul) Öğretim programı
7. Sınıf Kur'an-ı Kerim Günlük Planları (2026-2027) Ders planı