İçeriğe geç

7. sınıf · Kur'an-ı Kerim · 9. hafta (9-13 Kasım 2026)

İdgam-ı Misleyn (Bila-Gunne ve Meal-Gunne) Kuralları, Cezimli Harflerin Birbirine İdgamı ve Uygulamaları (KK.7.2.1)

2. Tema: Kur'an-ı Kerim'i Okumaya Giriş teması · Konu özeti

🃏 Kavram kartlarıEtkinlikler
Bu hafta

Kur'an-ı Kerim'i akıcı, ahenkli ve usulüne uygun okumanın temel anahtarı tecvit kurallarıdır. İkinci temamıza başlarken öğreneceğimiz ilk tecvit kuralı olan İdgam-ı Misleyn, yan yana gelen iki aynı harfin telaffuzda zorluk oluşturmaması için birbiri içine katılarak tek bir şeddeli harf gibi okunmasını sağlar. Bu haftaki dersimizde İdgam-ı Misleyn kuralını ve Meal-Gunne / Bila-Gunne çeşitlerini örnekleriyle inceleyeceğiz.

İdgam-ı Misleyn Tanımı ve Oluşum Şartları

Sözlükte idgam "bir şeyi başka bir şeyin içine katmak, dahil etmek ve birleştirmek"; misleyn ise "birbirinin eşi, benzeri ve tıpatıp aynısı olan iki şey" anlamına gelir. Tecvit ilminde İdgam-ı Misleyn; mahreçleri (ağız ve boğazdaki çıkış yerleri) ve sıfatları birebir aynı olan iki harften birincisi sakin (cezimli), ikincisi harekeli olarak yan yana geldiğinde birinci harfin ikinci harfe katılarak şeddeli tek bir harf gibi okunmasıdır.

İdgam-ı Misleyn kuralının gerçekleşmesi için temel şart, aynı cinsten olan iki harften ilkinin üzerinde cezim (sükûn) bulunması, hemen ardından gelen ikincisinin ise üstün, esre veya ötre harekesine sahip olmasıdır. Örneğin sakin بْ harfinden sonra harekeli بَ harfi geldiğinde (بْ + بَ) iki ayrı 'be' sesi çıkarılmaz; doğrudan şeddeli بَّ gibi okunur.

Bu kural aynı kelimenin içinde gerçekleşebileceği gibi (يُدْرِكْكُمُ — yüdrik-kümü → yüdrikkümü), çoğunlukla birinci kelimenin son harfi ile ikinci kelimenin ilk harfi arasında meydana gelir (قُلْ لَا — kul lâ → kullâ). Eğer birincisi harekeli, ikincisi sakin olursa veya her ikisi de harekeli olursa idgam yapılmaz.

İDGAM-I MİSLEYN TANIMI VE GERÇEKLEŞME KURALI İdgam-ı Misleyn Nedir? Mahreçleri (çıkış yerleri) ve sıfatları birebir AYNI olan iki harften birincisi SAKIN (cezimli) [ْ], ikincisi HAREKELİ [َ ِ ُ] olarak yan yana geldiğinde şeddeli gibi tek harf okunmasıdır. Sözlük ve Tecvit Kavramları • İdgam: Bir harfi diğer harfin içine katmak • Misleyn: Birbirinin eşi/aynısı olan iki harf • Gunne: Genizden gelen tınlamalı ses Birleşme Formülü بْ + بَ = بَّ | مْ + مَ = مَّ İki ayrı harf tek şeddeli harf gibi okunur!
🔍 Büyütmek için dokunun

İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne (Gunneli İdgam-ı Misleyn)

İdgam-ı Misleyn kuralı, birleşen harflerin genizden ses (gunne) alıp almamasına göre iki gruba ayrılır. Gunne, burun boşluğundan (genizden) gelen tınlamalı sestir ve Kur'an alfabesinde doğal yapısında gunne sıfatı bulunan iki harf vardır: م (Mim) ve ن (Nun).

İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne (Gunneli İdgam-ı Misleyn), sakin م (مْ) harfinden sonra harekeli bir م harfinin gelmesi ya da sakin ن (نْ) (veya tenvin) harfinden sonra harekeli bir ن harfinin gelmesi durumunda oluşur. "Meal-gunne" ifadesi "gunne ile birlikte" demektir.

Bu kural uygulanırken iki mim (مْ + م) veya iki nun (نْ + ن) harfi birbirine katılarak şeddelenir ve ses genizde yaklaşık 1,5 elif miktarı tutularak okunur. Kureyş suresindeki أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ, Hümeze suresindeki عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ ve Bakara suresindeki لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ ile مِنْ نِعْمَةٍ ifadeleri İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne'nin en bilinen örnekleridir.

İDGAM-I MİSLEYN ÇEŞİTLERİ: MEAL-GUNNE VE BİLA-GUNNE 1. İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne (Gunneli) Harfleri: م (Mim) ve ن (Nun) • Sakin مْ harfinden sonra harekeli م gelirse: لَهُمْ مَا ← لَهُمَّا | عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ • Sakin نْ (veya tenvin) sonrası harekeli ن gelirse: مِنْ نِعْمَةٍ ← مِنِّعْمَةٍ | مِنْ نَاصِرِينَ Genizden ses getirilerek 1,5 elif tutulur! 2. İdgam-ı Misleyn Bila-Gunne (Gunnesiz) Harfleri: م ve ن dışındaki diğer 26 harf • بْ + ب : اِضْرِبْ بِعَصَاكَ ← اِضْرِبِّعَصَاكَ • دْ + د : وَقَدْ دَخَلُوا ← وَقَدَّخَلُوا • كْ + ك : يُدْرِكْكُمُ ← يُدْرِكُّمُ • لْ + ل : قُلْ لَا ← قُلَّا | تْ + ت : رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ Geniz sesi yapılmadan doğrudan şeddelenir!
🔍 Büyütmek için dokunun

İdgam-ı Misleyn Bila-Gunne (Gunnesiz İdgam-ı Misleyn)

"Bila-gunne" ifadesi "gunnesiz olarak" anlamına gelir. م (mim) ve ن (nun) harfleri dışındaki diğer 26 Kur'an harfinden herhangi biri sakin (cezimli) olup hemen arkasından kendisiyle aynı olan harekeli bir harf geldiğinde İdgam-ı Misleyn Bila-Gunne meydana gelir.

Bu kuralda birinci sakin harf ikinci harekeli harfin içine katılarak şeddeli tek harf gibi okunur; ancak ses genze verilmez ve fazladan tutulmadan doğrudan geçilir. Eğer birleşen harf ب، ج، د، ط، ق (Kutbu Ced) harflerinden biriyse idgam yapıldığı için birinci harfte kalkale yapılmaz, doğrudan ikinci harfe şeddeli bağlanır.

Kur'an-ı Kerim'den başlıca İdgam-ı Misleyn Bila-Gunne örnekleri şunlardır: اِضْرِبْ بِعَصَاكَ (بْ + بِ → ıdribbi'asâke), فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ (تْ + تِ → rabihatticâratühüm), وَقَدْ دَخَلُوا (دْ + دَ → vekaddahalû), إِذْ ذَهَبَ (ذْ + ذَ → izzehebe), قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ (لْ + لَا → kullâ) ve أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ (كْ + كُ → yüdrikkümü).

KUR'AN-I KERİM'DEN İDGAM-I MİSLEYN UYGULAMA ÖRNEKLERİ Ayetten Örnek İfade Birleşen Harfler Tecvit Türü ve Okunuşu أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ مْ + مِ (Sakin Mim + Mim) Meal-Gunne (Gunneli idgam) إِذْ ذَهَبَ ذْ + ذَ (Sakin Zel + Zel) Bila-Gunne (Gunnesiz idgam) مِنْ نِعْمَةٍ نْ + نِ (Sakin Nun + Nun) Meal-Gunne (Gunneli idgam) فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ تْ + تِ (Sakin Te + Te) Bila-Gunne (Gunnesiz idgam)
🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

  1. Örnek 1İdgam-ı Misleyn tecvit kuralının tanımını yaparak bu kuralın oluşması için gereken temel şartı belirtiniz.

    Cevabı göster

    İdgam-ı Misleyn; mahreçleri ve sıfatları aynı olan (birbirinin aynısı olan) iki harften birincisi sakin (cezimli), ikincisi harekeli olarak yan yana geldiğinde birinci harfin ikinci harfe katılarak şeddeli tek bir harf gibi okunmasıdır.

  2. Örnek 2İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne ile İdgam-ı Misleyn Bila-Gunne arasındaki farkı harfleri ve okunuş biçimleri açısından açıklayınız.

    Cevabı göster

    İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne yalnız mim (م) ve nun (ن) harflerinde (مْ+م veya نْ+ن) olur ve genizden ses getirilerek 1,5 elif miktarı tutulur. İdgam-ı Misleyn Bila-Gunne ise mim ve nun dışındaki diğer 26 harfte olur ve geniz sesi yapılmadan doğrudan şeddeli okunur.

  3. Örnek 3Bakara suresi 16. ayette geçen "فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ" ifadesindeki İdgam-ı Misleyn kuralını bularak çeşidini yazınız.

    Cevabı göster

    "رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ" bölümünde birinci kelimenin sonundaki sakin te (تْ) harfi ile ikinci kelimenin başındaki harekeli te (تِ) harfi yan yana gelmiştir. Te harfi mim ve nun dışında olduğu için burada "İdgam-ı Misleyn Bila-Gunne" (gunnesiz idgam) vardır.

  4. Örnek 4Hümeze suresi 8. ayetteki "إِنَّهَا عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ" ayetinde yer alan İdgam-ı Misleyn kuralını ve okunuş özelliğini açıklayınız.

    Cevabı göster

    "عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ" ifadesinde "عَلَيْهِمْ" kelimesinin sonundaki sakin mim (مْ) ile "مُؤْصَدَةٌ" kelimesinin başındaki ötreli mim (مُ) yan yana gelmiştir. Mim harfleri birleştiği için "İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne" olur ve genizden ses getirilerek şeddeli okunur.

  5. Örnek 5Aşağıdaki Kur'an ifadelerini Meal-Gunne ve Bila-Gunne olarak iki gruba ayırınız: 1) قُلْ لَكُمْ — 2) مِنْ نِعْمَةٍ — 3) وَقَدْ دَخَلُوا — 4) لَهُمْ مَا

    Cevabı göster

    İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne (Gunneli) olanlar: 2) مِنْ نِعْمَةٍ (نْ + نِ) ve 4) لَهُمْ مَا (مْ + مَا). İdgam-ı Misleyn Bila-Gunne (Gunnesiz) olanlar: 1) قُلْ لَكُمْ (لْ + لَ) ve 3) وَقَدْ دَخَلُوا (دْ + دَ).

  6. Örnek 6"يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ" (Nisa, 78) ifadesinde hangi harfler arasında İdgam-ı Misleyn gerçekleşmiştir? Bu örnek neden diğerlerinden farklı bir yapıya sahiptir?

    Cevabı göster

    Sakin kef (كْ) ile ötreli kef (كُ) harfleri arasında İdgam-ı Misleyn Bila-Gunne gerçekleşmiştir. Çoğu örnekte kural iki ayrı kelime arasında oluşurken, "يُدْرِكْكُمُ" örneğinde idgam aynı kelimenin (fiil ve bitişik zamirin) içinde meydana gelmiştir.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Mahreç ve sıfatları aynı olan iki harften birincisi sakin (cezimli), ikincisi harekeli olarak yan yana geldiğinde uygulanan tecvit kuralı aşağıdakilerden hangisidir?

  2. 2Aşağıdaki ayet bölümlerinin hangisinde "İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne" (gunneli idgam-ı misleyn) kuralına örnek vardır?

  3. 3"قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا" ayetinde altı çizili "قُلْ لَا" (لْ + لَا) kısmındaki tecvit kuralı aşağıdakilerden hangisidir?

  4. 4İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne kuralının meydana geldiği iki harf aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

  5. 5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.

    • İdgam-ı Misleyn kuralında birinci harf cezimli (sakin), ikinci harf ise harekeli olmalıdır.
    • "مِنْ نِعْمَةٍ" (نْ + نِ) ifadesinde sakin nun harfinden sonra harekeli nun geldiği için İdgam-ı Misleyn Bila-Gunne yapılır.
    • "اِضْرِبْ بِعَصَاكَ" ifadesinde iki be (بْ + بِ) harfi birleşirken genizden ses getirilmez, gunnesiz şeddelenir.
    • Genizden (burun boşluğundan) gelen tınlamalı sese tecvit ilminde "gunne" adı verilir.
    • Aynı iki harf yan yana geldiğinde her ikisi de harekeli ise yine İdgam-ı Misleyn yapılarak şeddeli okunur.

  6. 6Aşağıdaki Kur'an-ı Kerim ifadelerini içerdikleri harf birleşmesi ve tecvit kuralıyla eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun tecvit kavramlarıyla tamamlayınız.

    1. Sözlükte "birbirinin eşi, benzeri ve aynısı olan iki şey" anlamına gelen tecvit kavramı kelimesidir.
    2. Bir harfi diğer bir harfin içine katarak şeddeli tek harf gibi okumaya adı verilir.
    3. Sakin mim (مْ) harfinden sonra harekeli mim (م) geldiğinde İdgam-ı Misleyn uygulanır.
    4. Mim ve nun dışındaki 26 harfin kendi eşleriyle birleşmesine İdgam-ı Misleyn denir.
    5. İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne yapılırken ses genizden getirilerek yaklaşık bir buçuk miktarı tutulur.

  8. 8Kur'an-ı Kerim okurken karşılaştığımız bir harf birleşmesinin İdgam-ı Misleyn olup olmadığını ve hangi çeşidine girdiğini belirlemek için izlenecek 3 adımı örneklerle açıklayınız.

Kısaca

  • İdgam-ı Misleyn Tanımı: Mahreç ve sıfatları aynı olan iki harften birincisi sakin (cezimli), ikincisi harekeli olarak yan yana geldiğinde şeddeli tek harf gibi okunmasıdır.
  • Temel Şart: Birinci harf mutlaka cezimli [ْ], ikinci harf ise harekeli [َ ِ ُ] olmalıdır; ikisi de harekeli ise idgam yapılmaz.
  • İdgam-ı Misleyn Meal-Gunne: Sakin م (مْ) sonrası harekeli م veya sakin ن (نْ) sonrası harekeli ن geldiğinde geniz sesiyle (1,5 elif tutularak) yapılır (لَهُمْ مَا، مِنْ نِعْمَةٍ).
  • İdgam-ı Misleyn Bila-Gunne: Mim ve nun dışındaki 26 harfte (ب، ت، د، ذ، ك، ل vb.) geniz sesi yapılmadan doğrudan şeddeli okunur (اِضْرِبْ بِعَصَاكَ، قُلْ لَا).
  • Okunuş Özelliği: İdgam-ı Misleyn olan yerde birinci harf okunurken duraksama veya kalkale yapılmaz, doğrudan ikinci harfe şeddeli bağlanır.

Bu dersin öteki kaynakları