Hz. Peygamber'in (sav) sünnetini anlama, yaşama ve sonraki nesillere eksiksiz aktarma konusunda sahabe nesli eşsiz bir titizlik göstermiştir. Bu seçkin sahabilerin başında, Hz. Ömer'in (ra) oğlu ve Müminlerin Annesi Hz. Hafsa'nın (ra) kardeşi olan Abdullah bin Ömer (ra) gelir. Çocukluğundan itibaren Resulullah'ın (sav) dizinin dibinde yetişen İbni Ömer; 2630 hadis rivayetiyle, Fukaha-i Seb'a arasındaki fıkhi derinliğiyle ve sünnete olan samimi bağlılığıyla ümmet için örnek bir şahsiyet olmuştur.
Abdullah bin Ömer'in (ra) Hayatı ve Gazveleri
Hz. Ömer (ra) ile Zeyneb binti Maz'ûn'un (ra) oğlu olan Abdullah bin Ömer (ra), nübüvvetin 3. yılında Mekke'de dünyaya gelmiş, henüz küçük bir çocukken Müslüman olarak babasıyla birlikte Medine'ye hicret etmiştir.
Katıldığı Gazveler ve Fetihler: Abdullah bin Ömer (ra), Bedir ve Uhud savaşları sırasında cihada katılmak istemiş ancak yaşının küçüklüğü sebebiyle Hz. Peygamber (sav) tarafından orduda yer almasına izin verilmemiştir. 15 yaşına ulaştığı Hendek Savaşı'nda Resulullah'ın izniyle ilk kez gazveye katılmış; ardından Bey'atü'r-Rıdvan, Hayber'in Fethi, Mekke'nin Fethi, Huneyn Gazvesi ve Taif Kuşatması'nda yer almıştır. Hz. Peygamber'in vefatından sonra da Suriye ve Irak fetihlerine, Yermük ve Nihavend savaşlarına, Mısır'ın Fethi'ne ve ilerleyen yaşında Ebu Eyyüb el-Ensari (ra) ile birlikte İstanbul kuşatmasına katılmıştır.
Fitne Olaylarından Uzak Durması ve Vefatı: Dış fetihlerde büyük fedakârlık gösteren İbni Ömer (ra), Müslümanlar arasında yaşanan iç savaş ve siyasi fitne olaylarından özenle uzak durmuş; Müslüman kanı dökülmesine asla razı olmamıştır. Hayatını ilim, ibadet ve sünnete hizmetle geçiren Abdullah bin Ömer (ra), Miladi 692 yılında Mekke'de 85 yaşında vefat etmiştir.
Hadis, Fıkıh İlmindeki Yeri ve Sünnete Bağlılığı
Ablası Hz. Hafsa (ra) Müminlerin Annesi olduğu için Hz. Peygamber'in (sav) yakınında yetişen ve onun aile hayatındaki sünnetlerini de yakından öğrenen Abdullah bin Ömer (ra), sahabenin en büyük âlimleri arasında yer almıştır:
Hadis İlmindeki Yeri: Rivayet ettiği 2630 hadis ile Ebu Hureyre'den (ra) sonra en çok hadis rivayet eden ikinci sahabidir (Müksirûn'dandır). Hadis rivayetinde son derece titiz davranmış; hadis metinlerindeki kelimeleri eş anlamlılarıyla bile değiştirmeden, Hz. Peygamber'den duyduğu şekliyle olduğu gibi (lafzen) rivayet etmesiyle tanınmıştır.
Fıkıh İlmindeki Yeri (Fukaha-i Seb'a): Medine'de en çok fetva veren yedi fakih sahabiden (Fukaha-i Seb'a) biridir. Kendisine bir mesele sorulduğunda fetva verirken sırasıyla önce Kur'an-ı Kerim'e, orada bulamazsa Hz. Peygamber'in Sünneti'ne, orada da açık hüküm yoksa sahabe icmaına (ittifakına) başvurmuş; bunlarda bulamadığında kıyas (içtihat) yapmıştır. Kesin bilmediği konularda ise "Bilmiyorum" demekten çekinmemiştir.
İbadet Hayatı ve Sünnete Derin Bağlılığı: Gençliğinde gördüğü bir rüyayı ablası Hz. Hafsa aracılığıyla Hz. Peygamber'e anlattığında, Resulullah'ın (sav) "Abdullah ne iyi bir adamdır, keşke geceleyin namaz kılıyor olsaydı!" övgüsüne mazhar olmuş ve o günden sonra gece namazını (teheccüdü) hayatı boyunca hiç terk etmemiştir. Hz. Peygamber'in sünnetine olan derin sevgisinden dolayı onun namaz kıldığı mescitlerde namaz kılmış, yürüdüğü yollarda yürümüş, hatta Resulullah'ın seferde altında gölgelendiği bir ağacı kurumasın diye bizzat sulamıştır.
Hadisten Hayata ve Peygamber Sevgisi: Zeyd bin Harise (ra)
Kur'an-ı Kerim'de "De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl sahipleri bunları hakkıyla düşünür" (Zümer, 9) buyrularak dini doğru kaynaklardan öğrenmenin önemi vurgulanır. Hz. Peygamber de (sav) Veda Hutbesi'nde ümmetine iki emanet olarak Allah'ın Kitabı'nı (Kur'an) ve kendi Sünnetini bırakmış; bu ikisine sımsıkı sarılanların asla sapkınlığa düşmeyeceğini bildirmiştir.
Bidat ve Hurafelerden Sakınmak: İslam dini; cehaleti, körü körüne taklitçiliği, asılsız batıl inançları (hurafe) ve Hz. Peygamber'den sonra dinin aslında olmadığı hâlde ibadet/din diye uydurulan uygulamaları (bidat) kesin bir dille reddeder. Nitekim Resul-i Ekrem (sav) hutbelerinde şöyle buyurmuştur: "Sözün en doğrusu Allah'ın kitabıdır. Hidayetin (rehberliğin) en güzeli Muhammed'in hidayetidir. İşlerin en kötüsü ise (dinde) sonradan ortaya çıkanlardır; her bidat dalalettir (sapıklıktır)." (Buhari, İ'tisam, 2).
Zeyd bin Harise'nin (ra) Örnek Peygamber Sevgisi: Küçük yaşta kaçırılarak Mekke'de satılan Zeyd bin Harise (ra), Hz. Hatice (ra) tarafından satın alınıp Hz. Peygamber'e hediye edilmiş, Efendimiz (sav) ise onu derhâl azat ederek kendi evladı gibi şefkatle büyütmüştür. Yıllar sonra izini bulan babası Harise ve amcası Kâb, fidye ödeyerek Zeyd'i kurtarmak için Mekke'ye geldiklerinde Hz. Peygamber hiçbir fidye istemeksizin tercihi tamamen Zeyd'e bırakmıştır. Zeyd bin Harise (ra): "Ben seni tanıdıktan sonra sana hiç kimseyi tercih etmem! Sen bana hem baba hem amca yerindesin" diyerek Hz. Peygamber'in eşsiz şefkat ve adaletini öz ailesine tercih etmiş ve onun yanında kalmayı seçmiştir.
Örnekler
Örnek 1Abdullah bin Ömer (ra) Bedir ve Uhud gazvelerine neden katılamamıştır ve katıldığı ilk gazve hangisidir?
Cevabı göster
Abdullah bin Ömer (ra), Bedir ve Uhud gazveleri sırasında yaşının küçük olması sebebiyle Hz. Peygamber (sav) tarafından savaşa kabul edilmemiştir. 15 yaşına ulaştığı Hendek Savaşı'nda Resulullah'ın izniyle ilk kez gazveye katılmıştır.
Örnek 2Abdullah bin Ömer'in (ra) hadis ilmindeki yeri ve hadis rivayet ederken gösterdiği temel hassasiyet nedir?
Cevabı göster
Abdullah bin Ömer (ra), rivayet ettiği 2630 hadis ile Ebu Hureyre'den (ra) sonra en çok hadis rivayet eden ikinci sahabidir. En önemli hassasiyeti, hadis metinlerindeki kelimeleri eş anlamlılarıyla dahi değiştirmeden Hz. Peygamber'den duyduğu şekliyle (lafzen) rivayet etmesidir.
Örnek 3Abdullah bin Ömer (ra) fıkhi konularda fetva verirken hangi kaynak sıralamasını takip etmiştir?
Cevabı göster
Medine'de en çok fetva veren yedi fakih sahabiden (Fukaha-i Seb'a) biri olan İbni Ömer (ra); fetva verirken sırasıyla 1) Kur'an-ı Kerim'e, 2) Hz. Peygamber'in Sünneti'ne, 3) Sahabe icmaına (ittifakına) ve 4) Kıyas yöntemine başvurmuştur.
Örnek 4Abdullah bin Ömer'in (ra) Hz. Peygamber'in sünnetine ve hatırasına olan sevgisini gösteren uygulama örnekleri nelerdir?
Cevabı göster
Hz. Peygamber'in 'Abdullah ne iyi bir adamdır, keşke geceleyin namaz kılıyor olsaydı!' sözünden sonra gece namazını (teheccüdü) hiç terk etmemiş; ayrıca Resulullah'ın namaz kıldığı mescitlerde namaz kılmış, yürüdüğü yollarda yürümüş ve altında gölgelendiği ağacı kurumasın diye sulamıştır.
Örnek 5'Sözün en doğrusu Allah'ın kitabıdır, hidayetin en güzeli Muhammed'in hidayetidir, işlerin en kötüsü sonradan ortaya çıkanlardır; her bidat dalalettir' (Buhari, İ'tisam, 2) hadisinin temel mesajı nedir?
Cevabı göster
Hadis-i şerif, dinin iki asli kaynağının Kur'an ve Sünnet olduğunu; cehalet ve körü körüne taklitten uzak durularak dine sonradan eklenen asılsız inanç ve uygulamalardan (bidat ve hurafelerden) sakınılması gerektiğini vurgulamaktadır.
Örnek 6Zeyd bin Harise'nin (ra), kendisini almaya gelen babası Harise ve amcası Kâb karşısında yaptığı tercih neyi göstermektedir?
Cevabı göster
Hz. Peygamber (sav) Zeyd'i fidyesiz olarak ailesiyle gitmekte serbest bıraktığı hâlde, Zeyd bin Harise Resulullah'ın eşsiz şefkat, merhamet ve adaletini öz anne-babasına tercih ederek onun yanında kalmayı seçmiştir. Bu olay Hz. Peygamber'in yüksek ahlakını ve sahabenin ona duyduğu derin sevgiyi göstermektedir.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Yaşının küçüklüğü sebebiyle Bedir ve Uhud gazvelerine kabul edilmeyen Abdullah bin Ömer'in (ra), 15 yaşına ulaştığında Hz. Peygamber'in (sav) izniyle katıldığı ilk gazve aşağıdakilerden hangisidir?
Abdullah bin Ömer (ra), 15 yaşına ulaştığı Hendek Savaşı'ndan itibaren gazvelere katılabilmiştir.
2Ablası Müminlerin Annesi Hz. Hafsa (ra) vasıtasıyla Hz. Peygamber'in aile içi sünnetlerini de yakından öğrenen ve 2630 hadis rivayetiyle Ebu Hureyre'den (ra) sonra en çok hadis rivayet eden ikinci sahabi kimdir?
Ebu Hureyre'den (ra) sonra en çok hadis rivayet eden ikinci sahabi 2630 hadisle Abdullah bin Ömer'dir (ra).
3Aşağıdakilerden hangisi Abdullah bin Ömer'in (ra) örnek şahsiyetini ve ilmî yönünü yansıtan özelliklerden biri değildir?
Abdullah bin Ömer (ra), dış fetihlere katılmış ancak Müslümanlar arasındaki iç savaş ve fitne olaylarından özenle uzak durmuştur.
4Kendisini fidye ödeyerek kurtarmak üzere Mekke'ye gelen babası Harise ve amcası Kâb'a rağmen, Hz. Peygamber'in (sav) eşsiz şefkat ve adaletini tercih ederek onun yanında kalmayı seçen sahabi aşağıdakilerden hangisidir?
Babası Harise ve amcası Kâb geldiğinde Hz. Peygamber'in yanında kalmayı tercih eden sahabi Zeyd bin Harise'dir (ra).
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Abdullah bin Ömer (ra), Hz. Ömer ile Zeyneb binti Maz'ûn'un (ra) oğludur ve nübüvvetin 3. yılında Mekke'de doğmuştur.
Abdullah bin Ömer (ra), nübüvvetin 3. yılında Mekke'de doğmuş ve babasıyla Medine'ye hicret etmiştir.
- Abdullah bin Ömer (ra) fetva verirken münhasıran kendi şahsi görüşüne dayanmış, sahabe icmaına başvurmamıştır.
İbni Ömer (ra) fetva verirken sırasıyla Kur'an, Sünnet, sahabe icmaı ve kıyasa başvurmuştur.
- Abdullah bin Ömer (ra), Hz. Peygamber'in altında gölgelendiği ağacı kurumasın diye sulayacak kadar sünnete ve Peygamber hatırasına bağlı bir sahabidir.
İbni Ömer'in (ra) bu davranışı onun Resulullah'a (sav) olan derin muhabbetinin bir göstergesidir.
- Hz. Peygamber (sav), 'İşlerin en kötüsü sonradan ortaya çıkanlardır; her bidat dalalettir' buyurarak dine sonradan eklenen uydurma uygulamaları reddetmiştir.
Buhari'de yer alan bu hadis-i şerif, Kur'an ve sünnete sarılarak bidatlerden uzak durulmasını emreder.
- Zeyd bin Harise (ra), babası ve amcası Mekke'ye geldiğinde Hz. Peygamber'den ayrılarak kendi kabilesine dönmüştür.
Zeyd bin Harise (ra), Hz. Peygamber'i hiç kimseye tercih etmeyeceğini belirterek onun yanında kalmıştır.
- Abdullah bin Ömer (ra), Hz. Ömer ile Zeyneb binti Maz'ûn'un (ra) oğludur ve nübüvvetin 3. yılında Mekke'de doğmuştur.
6Abdullah bin Ömer (ra) ve sünnete bağlılık konusuyla ilgili aşağıdaki kavram ve isimleri açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Abdullah bin Ömer (ra), hadis metinlerindeki kelimeleri eş anlamlılarıyla bile değiştirmeden rivayet etmesiyle tanınır.
- Abdullah bin Ömer (ra), ilerleyen yaşında Ebu Eyyüb el-Ensari ile birlikte kuşatmasına katılmıştır.
- Hz. Peygamber'in rüya tabiriyle yaptığı övgüden sonra Abdullah bin Ömer (ra), namazını hayatı boyunca hiç terk etmemiştir.
- Hz. Peygamber (sav) Veda Hutbesi'nde ümmetine sapıklığa düşmemeleri için Kur'an ve olmak üzere iki emanet bırakmıştır.
- Zümer suresi 9. ayette 'Hiç ile bilmeyenler bir olur mu?' buyrularak ilmin ve bilincin üstünlüğü vurgulanmıştır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Abdullah bin Ömer'in (ra) örnek şahsiyetini askeri-siyasi tutumu, ilmî derinliği ve sünnete bağlılığı açısından üç adımda değerlendiriniz.
1. ipucu: 15 yaşında Hendek Savaşı'yla başlayan gazvelerini ve iç fitnelerden uzak durma ilkesini belirtiniz.
2. ipucu: 2630 hadis rivayetiyle hadis ilmindeki yerini ve Fukaha-i Seb'a içindeki fetva usulünü açıklayınız.
3. ipucu: Gece namazı hassasiyetini ve Hz. Peygamber'in izlerini takip etme sevgisini özetleyiniz.
Cevap: 1) Gazveleri ve Barışçıl Tutumu: 15 yaşında Hendek Savaşı'ndan itibaren Hayber, Mekke'nin Fethi, Yermük, Nihavend, Mısır ve İstanbul kuşatmasına katılmış; ancak Müslümanlar arası iç savaş ve fitnelerden özenle uzak durmuştur. 2) İlmî Yönü: Ebu Hureyre'den sonra en çok hadis rivayet eden ikinci sahabidir (2630 hadis); hadisleri lafzen (kelimesi kelimesine) aktarmış ve Fukaha-i Seb'a'dan biri olarak Kur'an, Sünnet, sahabe icmaı ve kıyas sırasıyla fetva vermiştir. 3) Sünnete Bağlılığı: Nebevî övgü üzerine gece namazını hiç bırakmamış, Hz. Peygamber'in namaz kıldığı yerlerde namaz kılıp gölgelendiği ağacı sulayarak sünnete bağlılığın sembolü olmuştur.
Kısaca
- Hz. Ömer ile Zeyneb binti Maz'ûn'un (ra) oğlu olan Abdullah bin Ömer (ra), 15 yaşına ulaştığı Hendek Savaşı'ndan itibaren Hayber, Mekke'nin Fethi, Yermük, Nihavend, Mısır'ın Fethi ve İstanbul kuşatmasına katılmış; Müslümanlar arasındaki fitne olaylarından ise uzak durmuştur.
- Ablası Hz. Hafsa (ra) sayesinde Hz. Peygamber'in yakınında yetişen İbni Ömer (ra), 2630 hadisle Ebu Hureyre'den sonra en çok hadis rivayet eden ikinci sahabi olup hadisleri kelimesi kelimesine (lafzen) aktarmasıyla tanınır.
- Medine'de en çok fetva veren yedi fakih sahabiden (Fukaha-i Seb'a) biri olan Abdullah bin Ömer (ra), fetva verirken sırasıyla Kur'an, Sünnet, sahabe icmaı ve kıyasa başvurmuştur.
- Hz. Peygamber'in övgüsü üzerine gece namazını (teheccüd) hayatı boyunca terk etmemiş; sünnete olan derin sevgisinden dolayı Resulullah'ın namaz kıldığı mescitlerde namaz kılmış ve gölgelendiği ağacı kurumasın diye sulamıştır.
- İslam dini Kur'an ve Sünnet emanetine sarılarak cehalet, kör taklit, bidat ve hurafelerden uzak durmayı emreder (Buhari, İ'tisam, 2); Zeyd bin Harise'nin (ra) öz ailesi yerine Hz. Peygamber'in yanında kalmayı seçmesi ise nebevî şefkat ve adaletin en güzel örneğidir.