7. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 11. Hafta: Bir Peygamber Tanıyorum: Hz. İsmail (as), Zemzem ve Kâbe'nin İnşası ile Kurban İbadetinin Hz. İbrahim ve Hz. İsmail ile İlişkisi (DKAB.7.2.2 & DKAB.7.2.3)

Bir Peygamber Tanıyorum: Hz. İsmail (as), Zemzem, Sa'y ve Kâbe'nin İnşası

Hz. İsmail (as), Kur'an-ı Kerim'de adı geçen peygamberlerden biri olup Hz. İbrahim (as) ile Hz. Hacer'in oğludur. İlerleyen yaşına rağmen çocuğu olmayan Hz. İbrahim, 'Rabbim! Bana salihlerden olacak bir çocuk bağışla' (Sâffât, 100) diye dua etmiş ve Allah ona yumuşak huylu, uslu bir erkek çocuk olarak Hz. İsmail'i müjdelemiştir. Henüz bebekken Allah'ın emri doğrultusunda annesi Hz. Hacer ile birlikte o dönemde ıssız ve susuz bir vadi olan Mekke'ye yerleştirilmiştir.

Yanlarındaki su tükenince Hz. Hacer, oğlu İsmail için su bulmak ümidiyle Safa ve Merve tepeleri arasında yedi kez koşarak etrafı araştırmıştır. Hz. Hacer'in bu samimi arayışı ve gayreti, günümüzde hac ve umre ibadetinin vaciplerinden biri olan Sa'y ibadetinin kaynağını oluşturmuştur. Bu esnada Allah'ın izniyle Cebrail (as) aracılığıyla bebek İsmail'in topuklarını vurduğu yerden Zemzem suyu fışkırmış; suyun varlığıyla birlikte Cürhüm kabilesi de vadiye yerleşerek Mekke'de şehir hayatı başlamıştır.

Hz. İsmail gençlik çağına geldiğinde babası Hz. İbrahim ile birlikte Yüce Allah'ın emriyle Kâbe'nin (Beytullah) temellerini yükseltmiştir (Bakara, 127). İnşa sırasında Hz. İsmail taş taşımış, Hz. İbrahim ise üzerinde yükseldiği taş (Makam-ı İbrahim) yardımıyla Kâbe'nin duvarlarını örmüştür. Tavafın başlangıç noktasını belirlemek üzere köşeye Hacerü'l-Esved yerleştirilmiş ve 'Rabbimiz! Bizi sana teslim olmuş kimseler kıl, soyumuzdan da sana teslim olacak bir ümmet çıkar' (Bakara, 128) duasıyla insanlara hac ibadeti ilan edilmiştir.

🔍 Büyütmek için dokunun

Kurban İbadetinin Hz. İbrahim ve Hz. İsmail Kıssası ile İlişkisi

Kurban ibadetinin tarihî ve manevi temeli, Hz. İbrahim ile oğlu Hz. İsmail'in Allah'a olan sadakat ve teslimiyet imtihanına dayanır. Sâffât suresi 102-107. ayetlerde anlatıldığı üzere Hz. İbrahim, rüyasında oğlunu Allah yolunda kurban ettiğini görmüş (peygamberlerin rüyaları sadık vahiydir) ve Hz. İsmail koşup yürüyecek çağa geldiğinde bu durumu ona açarak: 'Yavrum! Ben rüyamda seni boğazladığımı gördüm, düşün bakalım ne dersin?' demiştir.

Hz. İsmail, hiçbir tereddüt göstermeden tam bir teslimiyetle: 'Babacığım! Sana emredilen ne ise onu yap. İnşallah beni sabredenlerden bulacaksın' (Sâffât, 102) cevabını vermiştir. Baba ve oğul bu ilahi emri yerine getirmek üzere Mina'ya giderken, onları Allah'ın emrinden vazgeçirmeye çalışan şeytanı taşlayarak uzaklaştırmışlardır; bu olay hacdaki şeytan taşlama (cemerat) ibadetinin temelini oluşturmuştur.

Her ikisi de Allah'ın emrine tam teslim olup imtihanı başarıyla kazanınca Yüce Allah, Hz. İbrahim'e: 'Ey İbrahim! Rüyana gerçekten sadakat gösterdin... Biz oğluna bedel olarak ona büyük bir kurbanlık (koç) verdik' (Sâffât, 104-107) buyurmuştur. Kur'an-ı Kerim'de Meryem suresi 54-55. ayetlerde Hz. İsmail'in sözünde duran (sadıkü'l-va'd) bir elçi olduğu ve ailesine namaz ile zekâtı emrettiği övgüyle vurgulanır; Peygamberimiz Hz. Muhammed (sav) de Hz. İsmail'in soyundan gelmektedir.

🔍 Büyütmek için dokunun

Hac ve Kurban İbadetinin Kültürümüze ve Toplumsal Hayatımıza Yansımaları

Hac ve kurban ibadetleri asırlardır milletimizin sosyal hayatını, sanatını, dilini ve yardımlaşma kültürünü derinden şekillendirmiştir. Osmanlı Devleti döneminde her yıl hac mevsimi öncesinde İstanbul'dan Mekke ve Medine (Haremeyn) halkına hediyeler, altınlar ve Kâbe örtüsü göndermek amacıyla törenlerle uğurlanan kervanlara Surre Alayı adı verilmiştir. Günümüzde de hacca ve umreye gidenlerin dualarla uğurlanması, dönüşte ise misafirlere zemzem suyu ve hurma ikram edilmesi köklü bir gelenektir.

Kurban Bayramı'nda Arefe günü sabah namazından bayramın dördüncü günü ikindi namazına kadar farz namazların ardından hep bir ağızdan teşrik tekbirleri getirilir. Kesilen kurbanların etleri üçe bölünerek komşularla ve ihtiyaç sahipleriyle paylaşılır; ayrıca Türkiye Diyanet Vakfı ve Kızılay gibi kurumlar aracılığıyla vekâletle kurban kesilerek dünyanın dört bir yanındaki mazlumlara kardeşlik eli uzatılır.

Anadolu kültüründe vatan uğrunda cepheye giden Mehmetçiklere, askere uğurlanan gençlere ve kurbanlık koçlara kına yakılması geleneği, Hz. İsmail'in Allah'a kurban olmaya adanmışlığını sembolize eder. Dilimizde ve edebiyatımızda yer alan 'Allah'a kurban olayım', 'İsmail gibi teslim olmak', 'koçyiğit', 'Kâbe'yi görmek' gibi deyimler ve Yunus Emre'nin 'Bir kez gönül yıktın ise...' dizeleri bu ibadetlerin kültürümüzdeki canlı izleridir.

🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

Örnek 1Hac ve umre ibadetlerinde yer alan 'Sa'y', 'Tavaf', 'Şeytan Taşlama' ve 'Kurban Kesme' uygulamalarının Hz. İbrahim, Hz. Hacer ve Hz. İsmail ailesiyle olan bağlantısını kısaca açıklayınız.
Cevabı göster
• Sa'y: Hz. Hacer'in oğlu Hz. İsmail için Safa ile Merve tepeleri arasında su arayışının hatırasıdır. • Tavaf ve Kâbe: Hz. İbrahim ile Hz. İsmail'in Kâbe'yi birlikte inşa edip tavaf etmelerine dayanır. • Şeytan Taşlama ve Kurban: Mina'da şeytanın vesvesesini taşlayarak reddetmelerinin ve sadakat imtihanı sonunda koç kurban edilmesinin devamıdır.
Örnek 2Sâffât suresi 102. ayette Hz. İbrahim rüyasını anlattığında Hz. İsmail'in verdiği cevap hangi ahlaki erdemleri yansıtmaktadır?
Cevabı göster
Hz. İsmail'in 'Babacığım! Sana emredilen ne ise onu yap; inşallah beni sabredenlerden bulacaksın' cevabı; Allah'a tam teslimiyet (tevekkül), sabır, sadakat ve anne-babaya derin saygı/itaat erdemlerini yansıtmaktadır.
Örnek 3Kur'an-ı Kerim'de Meryem suresi 54 ve 55. ayetlerde Hz. İsmail (as) hangi özellikleriyle övülmektedir?
Cevabı göster
Hz. İsmail (as); sözünde sadık olması (sadıkü'l-va'd), Allah tarafından gönderilen bir resul ve nebi olması, ailesine namaz kılmayı ve zekât vermeyi emretmesi ve Rabbinin katında hoşnut olunan bir kul olmasıyla övülmektedir.
Örnek 4Hz. Hacer ve bebek Hz. İsmail'in ıssız Mekke vadisine yerleşmesinden sonra Mekke'nin bir yerleşim merkezine dönüşmesi nasıl gerçekleşmiştir?
Cevabı göster
Hz. İsmail'in ayaklarının altından Zemzem suyunun çıkması üzerine, bölgeden geçen Cürhüm kabilesi Hz. Hacer'den izin alarak suyun etrafına yerleşmiş; ardından Kâbe'nin inşasıyla Mekke hem ticaret hem de tevhit inancının merkezi olmuştur.
Örnek 5Osmanlı kültüründeki 'Surre Alayı' geleneği nedir ve hangi amacı taşımaktadır?
Cevabı göster
Surre Alayı, Osmanlı Devleti'nde her yıl hac mevsiminden önce Mekke ve Medine (Haremeyn) halkına yardım, para keseleri, hediyeler ve Kâbe örtüsü ulaştırmak amacıyla İstanbul'dan törenlerle uğurlanan kervandır; kutsal beldelere duyulan saygı ve yardımlaşmayı simgeler.
Örnek 6Anadolu kültüründe kurbanlık koça ve askere giden gençlere kına yakılması geleneğinin Hz. İsmail (as) kıssasıyla ilişkisi nedir?
Cevabı göster
Hz. İbrahim ve Hz. Hacer'in oğulları Hz. İsmail'i Allah yolunda kurban olmaya hazırlarken süsleyip kına yakmaları hatırasına dayanır; Allah'a ve vatana adanmışlığı, fedakârlığı ve teslimiyeti sembolize eder.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1Kur'an-ı Kerim'in Bakara suresi 127. ayetinde geçen 'Hani İbrahim, İsmail ile birlikte Beytullah'ın temellerini yükseltiyordu: Rabbimiz! Bizden bunu kabul buyur...' ifadesi aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilgilidir?
2Hz. Hacer'in ıssız Mekke vadisinde susuz kalan oğlu Hz. İsmail için Safa ile Merve tepeleri arasında yedi kez su araması, günümüzde hac ve umrede yapılan hangi ibadetin kaynağını oluşturmuştur?
3Meryem suresi 54. ayette 'İsmail'i de an. Şüphesiz o, sözünde duran (sadıkü'l-va'd) bir kimse idi...' buyrularak Hz. İsmail'in hangi ahlaki özelliği ön plana çıkarılmıştır?
4Osmanlı döneminde hac mevsimi öncesinde Mekke ve Medine halkına (Haremeyn) hediyeler, yardımlar ve Kâbe örtüsü götürmek üzere törenlerle uğurlanan kervana ne ad verilmiştir?
5
- Hz. İsmail (as), babası Hz. İbrahim (as) ve annesi Hz. Hacer ile birlikte Allah'ın emriyle Mekke vadisine yerleştirilmiştir.
- Kurban ibadetinin tarihî kökeni, Hz. Musa'nın Firavun'dan kurtulup Kızıldeniz'i geçmesi olayına dayanır.
- Zemzem suyunun ortaya çıkmasından sonra Mekke vadisine yerleşen ilk topluluk Cürhüm kabilesi olmuştur.
- Peygamberimiz Hz. Muhammed'in (sav) soyu, Hz. İbrahim'in oğlu Hz. İsmail'e (as) dayanmaktadır.
- Kültürümüzde hacdan dönen kişileri ziyaret eden misafirlere zemzem suyu ve hurma ikram edilmesi hoş karşılanmaz.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
1. Hz. İbrahim ve oğlu Hz. İsmail, Mekke'de tevhit inancının merkezi olan binasını birlikte inşa etmişlerdir.
2. Sâffât suresinde anlatılan kurban imtihanında Hz. İbrahim'e oğluna bedel olarak büyük bir (koç) gönderilmiştir.
3. Hz. İbrahim ve Hz. İsmail'in Mina'da şeytanın vesvesesini reddetmeleri, hacdaki taşlama ibadetinin kaynağıdır.
4. Kurban Bayramı'nda Arefe sabahından dördüncü gün ikindiye kadar farz namazlardan sonra tekbirleri getirilir.
5. Anadolu kültüründe Allah'a ve vatana adanmışlığın sembolü olarak kurbanlık koça ve askere giden gence yakılır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Sâffât suresi 102-107. ayetlerde anlatılan Hz. İbrahim ve Hz. İsmail kıssasının aşamalarını ve bu kıssanın günümüzdeki kurban ibadetiyle olan nedensel ilişkisini 3 adımda açıklayınız.

Kısaca

Hz. İsmail'in (as) Ailesi ve Mekke: Hz. İbrahim ile Hz. Hacer'in oğlu olan Hz. İsmail, bebekken Allah'ın emriyle Mekke vadisine yerleştirilmiş; Peygamberimiz Hz. Muhammed'in (sav) soy atası olmuştur.
Sa'y ve Zemzem Mucizesi: Hz. Hacer'in Safa ile Merve tepeleri arasında 7 kez su araması Sa'y ibadetinin kaynağı olmuş; çıkan Zemzem suyu sayesinde Cürhüm kabilesi Mekke'ye yerleşmiştir.
Kâbe'nin İnşası: Hz. İbrahim ve Hz. İsmail, Bakara suresi 127. ayette bildirildiği üzere dualarla Kâbe'nin (Beytullah) temellerini yükseltip inşa etmişlerdir.
Kurban Kıssası ve Sadıkü'l-Va'd: Sâffât suresi 102-107. ayetlerdeki kurban imtihanında baba ve oğul tam teslimiyet göstermiş, Allah onlara kurbanlık koç göndermiştir; Hz. İsmail Kur'an'da sadıkü'l-va'd (sözünde duran) olarak övülür.
Kültürümüze Yansımaları: Surre Alayları, hacı uğurlama ve zemzem-hurma ikramı, teşrik tekbirleri, kurban etinin paylaşımı ve kurbanlık koça kına yakılması geleneği hac ve kurbanın kültürümüzdeki yansımalarıdır.

Bu dersin öteki kaynakları

7. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Yıllık Planı (2026-2027) Yıllık plan
Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (ortaokul) Öğretim programı
7. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ortak Yazılı Senaryoları (1. dönem, 2026-2027) Yazılı senaryosu
7. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Günlük Planları (2026-2027) Ders planı