Âl-i İmrân Suresi 16-27. Sayfalar (116-200. Ayetler): Mahreç ve Tecvit Kurallarının Ayet İçinde Tespiti ve Uygulanması

Örnekler

1. Örnek 1Âl-i İmrân suresi 133. ayetteki وَسَارِعُوا إِلَىٰ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا (Rabbinizin bağışlamasına ve genişliği gökler ile yer kadar olan cennete koşun) ibaresindeki tecvit kurallarını sırasıyla belirleyiniz.

   Cevabı göster

   1. adım: وَسَارِعُوا إِلَىٰ ibaresinde vav med harfinden sonra ayrı kelimenin başında hemze gelmiştir: medd-i munfasıl. 2. adım: مَغْفِرَةٍ مِنْ ibaresinde iki esreli tenvinden sonra م gelmiştir: idgam-ı meal gunne. 3. adım: مِنْ رَبِّكُمْ ibaresinde sakin nundan sonra ر gelmiştir: idgam-ı bilâ gunne; nun okunmaz, doğrudan şeddeli râ ile geçilir. 4. adım: وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا ibaresinde tenvinden sonra boğaz harfi ع gelmiştir: izhar. Ayrıca جَنَّةٍ kelimesindeki şeddeli nun gunneyle okunur.

2. Örnek 2185. ayetteki كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ... فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ ۗ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ bölümünde en az altı tecvit uygulaması bulunuz.

   Cevabı göster

   1) نَفْسٍ kelimesinde sakin nundan sonra ف: ihfa. 2) نَفْسٍ ذَائِقَةُ ibaresinde tenvinden sonra ذ: ihfa; ذَائِقَةُ kelimesinde medd-i muttasıl. 3) فَمَنْ زُحْزِحَ: sakin nundan sonra ز, ihfa. 4) عَنِ النَّارِ: idgam-ı şemsiyye. 5) وَأُدْخِلَ ve فَقَدْ: sakin dal, kalkale-i suğra. 6) الدُّنْيَا: sakin nun ile ye aynı kelimede, izhar-ı mutlak. 7) الْغُرُورِ kelimesinde durulunca râ kalın okunur ve medd-i ârız yapılır.

3. Örnek 3159. ayetteki وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ (Eğer kaba ve katı yürekli olsaydın etrafından dağılıp giderlerdi) ibaresini mahreç ve tecvit bakımından inceleyiniz.

   Cevabı göster

   Mahreç: فَظًّا ve غَلِيظَ kelimelerindeki ظ dil ucu üst ön dişlerin ucuna değerek, peltek ve kalın okunur; غ boğazın ağza yakın kısmından, ق dil kökünden kalın çıkarılır; ض dilin yan kenarından kalın okunur. Tecvit: كُنْتَ sakin nundan sonra ت: ihfa. فَظًّا غَلِيظَ tenvinden sonra boğaz harfi غ: izhar. لَانْفَضُّوا sakin nundan sonra ف: ihfa. مِنْ حَوْلِكَ sakin nundan sonra ح: izhar.

4. Örnek 4194. ayetteki رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَىٰ رُسُلِكَ ... إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ ibaresinde idgam, med ve vakıf hükümlerini açıklayınız.

   Cevabı göster

   1. adım: وَآتِنَا kelimesinde hemze med harfinden önce geldiği için medd-i bedel vardır; bir elif uzatılır. 2. adım: وَعَدْتَنَا kelimesinde sakin د, mahreci aynı olan ت harfine katılır: idgam-ı mütecaniseyn. Okunuş “va'attenâ”dır. 3. adım: إِنَّكَ kelimesinde şeddeli nun gunneyle okunur. 4. adım: Ayet sonunda الْمِيعَادَ kelimesinde durulunca dal sakin olur ve kalkale-i kübra yapılır; dalden önceki elif ise medd-i ârız ile uzatılabilir.

5. Örnek 5191. ayetteki رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هٰذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ ibaresi, بَاطِلًا kelimesinde durularak ve durulmadan okunduğunda hangi farklar ortaya çıkar?

   Cevabı göster

   Durulmadan okunursa: بَاطِلًا سُبْحَانَكَ ibaresinde iki üstünlü tenvinden sonra س geldiği için ihfa yapılır; nun sesi gizlenip gunneyle sin harfine geçilir. Durularak okunursa: Tenvin düşer, kelime “bâtılâ” şeklinde bir elif miktarı uzatılarak bitirilir; bu medd-i ivazdır. Sonra سُبْحَانَكَ kelimesiyle yeni nefese başlanır. Ortak noktalar: Her iki durumda da خَلَقْتَ kelimesindeki sakin kafta kalkale-i suğra, رَبَّنَا مَا ibaresinde medd-i tabii ve kalın râ uygulanır.

6. Örnek 6123. ayetteki وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللّٰهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ (Siz güçsüz olduğunuz halde Allah size Bedir'de yardım etmişti) ibaresindeki tecvit kurallarını bulunuz.

   Cevabı göster

   1) وَلَقَدْ: sakin dal, kalkale-i suğra. 2) نَصَرَكُمُ اللّٰهُ: Allah lafzından önceki mim ötreli olduğu için lafzatullah kalın okunur. 3) بِبَدْرٍ: kelime içindeki sakin dal, kalkale-i suğra. 4) بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ: tenvinden sonra و, idgam-ı meal gunne. 5) وَأَنْتُمْ: sakin nundan sonra ت, ihfa. 6) وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ: sakin mimden sonra hemze, izhar-ı şefevî.

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1. 1Aşağıdaki ibarelerin hangisinde kalkale-i suğra vardır?

   Aعَذَابٌ عَظِيمٌBفِي سَبِيلِ اللّٰهِCبِبَدْرٍDوَأَنْتُمْ

2. 2Aşağıdaki ibarelerin hangisinde lafzatullah ince okunur?

   Aمِنَ اللّٰهِBفِي سَبِيلِ اللّٰهِCعِنْدَ اللّٰهِDوَاتَّقُوا اللّٰهَ

3. 3185. ayetin sonundaki الْغُرُورِ kelimesinde durulduğunda nasıl okunur?

   ARâ ince okunur, med yapılmaz.BKalkale-i kübra yapılır.CMedd-i ivaz yapılır.DRâ kalın okunur ve medd-i ârız yapılır.

4. 4Aşağıdaki ibarelerin hangisinde tenvinden sonra izhar yapılır?

   Aعَذَابٌ عَظِيمٌBلَآيَاتٍ لِأُولِيCنَفْسٍ ذَائِقَةُDقِيَامًا وَقُعُودًا

5. 5Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.

   • رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ibaresinde sakin mimden sonra ye geldiği için ihfa-i şefevî yapılır.DoğruYanlış
   • رِبِّيُّونَ kelimesinde râ esreli olduğu için ince okunur.DoğruYanlış
   • عِنْدَ اللّٰهِ ibaresinde Allah lafzından önceki dal üstünlü olduğu için lafzatullah kalın okunur.DoğruYanlış
   • أَوْلِيَاءَهُ فَلَا ibaresinde zamir iki harekeli harf arasında kaldığı için medd-i sıla yapılır.DoğruYanlış
   • قَدِيرٌ kelimesinde durulduğunda râdan önce sakin ye bulunduğu için râ kalın okunur.DoğruYanlış

6. 6Âl-i İmrân suresinden alınan ibareleri içerdikleri tecvit kurallarıyla eşleştiriniz.

   Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

   غَفُورٌ رَحِيمٌ (129)بَصِيرٌ بِمَا (163)تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ (188)كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (139)هَمَّتْ طَائِفَتَانِ (122)

   İdgam-ı mütecaniseynİdgam-ı misleyn meal gunneİklabİhfa-i şefevîİdgam-ı bilâ gunne

7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.

   kübrasuğramutlakivaziklabmisleynmütecaniseyn
   1. مِنْ بَعْدِ ibaresinde sakin nun, be harfinden önce mime çevrilerek okunur; bu kurala denir.
   2. الدُّنْيَا kelimesinde sakin nun ile ye aynı kelimede bulunduğu için idgam yapılmaz; buna izhar-ı denir.
   3. الْأَلْبَابِ kelimesinde durulduğunda son harf olan be güçlü biçimde sarsılarak okunur; buna kalkale-i denir.
   4. بَاطِلًا kelimesinde durulduğunda iki üstün bir elif miktarı uzatılarak okunur; buna medd-i denir.
   5. مَا وَعَدْتَنَا ibaresinde sakin dal, te harfine katılarak okunur; bu kurala idgam-ı denir.
   Kontrol et

8. 8Âl-i İmrân suresi 193. ayeti (رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا ۚ رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ) üç adımda inceleyerek okumaya hazırlanınız: Mahreç-med, nun-tenvin hükümleri ve râ-vakıf hükümleri.

   1. ipucunu göster