11. Sınıf Mesleki Arapça 2. Hafta: İman Esasları ve Esmaülhüsna (Allah'ın Güzel İsimleri)

İman Esasları ve Esmaülhüsna Kavramı (أَرْكَانُ الْإِيمَانِ وَأَسْمَاءُ اللّٰهِ الْحُسْنَى)

İslam inancında iman (الْإِيمَانُ), Allah'tan getirdiği kesin olarak bilinen dinî hükümlerde Hz. Peygamber'i tasdik etmek ve gönülden benimsemektir. İmanın temel rükünleri (أَرْكَانُ الْإِيمَانِ) altı tanedir: Allah'a (بِاللّٰهِ), meleklere (بِالْمَلَائِكَةِ), ilahi kitaplara (بِالْكُتُبِ السَّمَاوِيَّةِ), peygamberlere (بِالرُّسُلِ), ahiret gününe (بِالْآخِرَةِ / بِالْيَوْمِ الْآخِرِ) ve kaza ile kadere (بِالْقَضَاءِ وَالْقَدَرِ) iman etmek.

Altı iman esasının özü ve temeli Allah'a imandır. Bir müminin Rabbini doğru tanıması (مَعْرِفَةُ اللّٰهِ), O'nun Kur'an-ı Kerim'de ve hadis-i şeriflerde bildirilen güzel isimlerini ve yüce sıfatlarını öğrenmesiyle mümkündür. Mesleki Arapçada bu isimler Esmaülhüsna (أَسْمَاءُ اللّٰهِ الْحُسْنَى) terkibiyle ifade edilir. Bu terkipte أَسْمَاءُ اللّٰهِ bölümü isim tamlaması (izafet terkibi), الْحُسْنَى kelimesi ise 'en güzel' anlamına gelen sıfattır.

Arapça Kavram	Okunuşu	Tekili / Kökü	Türkçe Anlamı
الْإِيمَانُ	El-Îmân	آمَنَ (kök fiil)	İman, gönülden inanıp tasdik etme
أَرْكَانُ الْإِيمَانِ	Erkânü'l-Îmân	رُكْنٌ (tekili)	İmanın şartları (temel esasları)
الْمَلَائِكَةُ	El-Melâike	مَلَكٌ (tekili)	Melekler
الْكُتُبُ السَّمَاوِيَّةُ	El-Kütübü's-Semâviyye	كِتَابٌ (tekili)	İlahi (semavi) kitaplar
الرُّسُلُ	Er-Rusül	رَسُولٌ (tekili)	Peygamberler (elçiler)
الْآخِرَةُ	El-Âhira	آخِرٌ (kök isim)	Ahiret hayatı, son yurt
الْقَضَاءُ وَالْقَدَرُ	El-Kadâu ve'l-Kader	قَضَى / قَدَرَ	Kaza ve kader
أَسْمَاءُ اللّٰهِ الْحُسْنَى	Esmâullâhi'l-Hüsnâ	اِسْمٌ (tekili)	Allah'ın en güzel isimleri (Esmaülhüsna)

Haşr Suresi 22. Ayet: Rahmet ve Gayb İlmi (الرَّحْمٰنُ وَالرَّحِيمُ)

Kur'an-ı Kerim'de Esmaülhüsna'nın en yoğun biçimde bir arada zikredildiği bölüm Haşr suresinin 22, 23 ve 24. ayetleridir (سُورَةُ الْحَشْرِ). 22. ayet-i kerime هُوَ اللّٰهُ الَّذِي لَا إِلٰهَ إِلَّا هُوَ ('O, kendisinden başka ilah olmayan Allah'tır') tevhit cümlesiyle başlar ve hemen ardından Allah'ın عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ ('gaybı da görünen âlemi de bilen') olduğunu bildirir.

Ayetin sonunda yer alan هُوَ الرَّحْمٰنُ الرَّحِيمُ ('O, Rahmân'dır, Rahîm'dir') cümlesi, Müslümanların her hayırlı işe başlarken okudukları Besmele'de (بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ) de geçen iki temel ismi vurgular. Her iki isim de Arapçada 'merhamet etmek, şefkat göstermek' anlamındaki رَحْمَة (rahmet) kökünden türemiştir; ancak aralarında kapsam farkı vardır.

Hükümranlık, Kutsiyet ve Esenlik İsimleri (الْمَلِكُ، الْقُدُّوسُ، السَّلَامُ)

Haşr suresinin 23. ayeti yine هُوَ اللّٰهُ الَّذِي لَا إِلٰهَ إِلَّا هُوَ tevhit kalıbıyla başlar ve Allah'ın mutlak hükümranlığını, aşkınlığını ve esenlik vericiliğini bildiren isimleri sıralar. Bunların ilki olan El-Melik (اَلْمَلِكُ), 'bütün mülkün ve kâinatın gerçek sahibi, mutlak hükümdarı, dilediği gibi tasarruf eden' anlamına gelir.

İkinci isim olan El-Kuddûs (اَلْقُدُّوسُ), 'her türlü eksiklikten, kusurdan, acizlikten ve yaratılmışlara ait noksan sıfatlardan tamamen uzak, tertemiz ve mukaddes olan' demektir. Üçüncü isim olan Es-Selâm (اَلسَّلَامُ) ise 'her türlü afet ve kederden salim olan, kullarına güven ve esenlik bahşeden, cennette müminleri selamete çıkaran' anlamlarını taşır. Müslümanların birbirine اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ diyerek dua etmesi de bu güzel ismin yeryüzündeki yansımasıdır.

Güzel İsim (Arapça)	Okunuşu	Sözlük Kökü	Istılahi Anlamı
اَلرَّحْمٰنُ	Er-Rahmân	ر - ح - م	Dünyada bütün varlıklara ayrım gözetmeden merhamet eden
اَلرَّحِيمُ	Er-Rahîm	ر - ح - م	Ahirette mümin kullarına özel şefkat ve ihsanda bulunan
اَلْمَلِكُ	El-Melik	م - ل - ك	Mülkün ve kâinatın gerçek sahibi, mutlak hükümdarı
اَلْقُدُّوسُ	El-Kuddûs	ق - د - س	Her türlü kusur, hata ve noksanlıktan münezzeh (uzak) olan
اَلسَّلَامُ	Es-Selâm	س - ل - م	Esenlik ve barış kaynağı olan, kullarını tehlikelerden selamete çıkaran

Güven, Koruma ve Mutlak Kudret İsimleri (الْمُؤْمِنُ، الْمُهَيْمِنُ، الْعَزِيزُ، الْجَبَّارُ، الْمُتَكَبِّرُ)

Haşr suresi 23. ayetin devamında Allah'ın kullarını koruyup gözetmesini ve yenilmez kudretini anlatan beş isim yer alır. El-Mü'min (اَلْمُؤْمِنُ), 'kalplere iman nuru bahşeden, vaadine sadık olan ve kendisine sığınan kullarına güven verip onları korkudan emin kılan' demektir. El-Müheymin (اَلْمُهَيْمِنُ) ise 'bütün varlıkları her an görüp gözeten, koruyan, denetleyen ve hiçbir şey kendisinden gizli kalmayan' anlamındadır.

Ayetin son üç ismi ilahi izzet ve azameti dile getirir: El-Azîz (اَلْعَزِيزُ), 'mutlak güç, şeref ve üstünlük sahibi olan, hiçbir kuvvetin kendisine galip gelemeyeceği yenilmez kudret sahibi' demektir. El-Cebbâr (اَلْجَبَّارُ), 'iradesini her durumda yürüten, aynı zamanda kırılan kalpleri onaran, zayıfların eksiklerini tamamlayıp dertlerine derman olan' anlamına gelir. El-Mütekebbir (اَلْمُتَكَبِّرُ) ise 'büyüklük ve ululukta eşi benzeri olmayan, azameti her şeyin üstünde olan' demektir.

Güzel İsim (Arapça)	Okunuşu	Temel Vurgusu ve Anlamı
اَلْمُؤْمِنُ	El-Mü'min	Gönüllere iman bahşeden, kendine sığınanlara güven ve emniyet veren
اَلْمُهَيْمِنُ	El-Müheymin	Bütün varlıkları ve amelleri her an görüp gözeten, koruyan, kollayan
اَلْعَزِيزُ	El-Azîz	Mutlak izzet, şeref ve üstünlük sahibi; mağlup edilmesi imkânsız olan
اَلْجَبَّارُ	El-Cebbâr	Hükmünü her şeye geçiren; kırılanları onaran ve eksikleri tamamlayan
اَلْمُتَكَبِّرُ	El-Mütekebbir	Ululuk ve büyüklük yalnızca kendisine yakışan, azamette eşi olmayan

Yaratılış ve Hikmet İsimleri (الْخَالِقُ، الْبَارِئُ، الْمُصَوِّرُ، الْحَكِيمُ)

Haşr suresinin 24. ayeti هُوَ اللّٰهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى ifadeleriyle kâinattaki yaratılış sürecinin üç aşamasını peş peşe açıklar. El-Hâlık (اَلْخَالِقُ), 'her şeyi yoktan var eden ve yaratacağı varlıkların ölçüsünü, miktarını ve özelliklerini önceden takdir edip planlayan' demektir. El-Bâri' (اَلْبَارِئُ), 'takdir ettiği varlıkları birbirine tam bir uyum içinde, örneksiz ve kusursuz bir düzenle yokluktan varlığa çıkaran' anlamına gelir.

Yaratılışın üçüncü aşamasını bildiren El-Musavvir (اَلْمُصَوِّرُ) ismi ise 'yarattığı her varlığa kendine özgü bir şekil, suret, yüz hatları ve parmak izi gibi ayırt edici özellikler veren' demektir. Ayetin sonunda yer alan وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ cümlesindeki El-Hakîm (اَلْحَكِيمُ) ismi de Allah'ın hiçbir şeyi boşuna yaratmadığını; her işinin, emrinin ve yaratmasının derin bir hikmet ve gayeye dayandığını bildirir.

Güzel İsim (Arapça)	Okunuşu	Sözlük Kökü	Istılahi Anlamı
اَلْخَالِقُ	El-Hâlık	خ - ل - ق	Her şeyi ölçülü biçimde takdir edip yoktan yaratan
اَلْبَارِئُ	El-Bâri'	ب - ر - أ	Varlıkları örneksiz, uyumlu ve kusursuz bir düzenle var eden
اَلْمُصَوِّرُ	El-Musavvir	ص - و - ر	Her varlığa kendine özgü en güzel şekil ve sureti veren
اَلْحَكِيمُ	El-Hakîm	ح - ك - م	Her işi, hükmü ve yaratması yerli yerinde ve hikmetli olan

Esmaülhüsna İle İlgili Arapça Cümle Kalıpları ve Metin Çözümlemesi

Mesleki Arapçada Allah'ın güzel isimlerini cümle içinde kullanırken genellikle isim cümlesi (الْجُمْلَةُ الِاسْمِيَّةُ) ve fiil cümlesi (الْجُمْلَةُ الْفِعْلِيَّةُ) kalıplarından yararlanılır. Örneğin اللّٰهُ هُوَ الرَّزَّاقُ وَالْخَالِقُ ('Allah, rızık veren ve yaratandır') cümlesinde هُوَ zamiri, müpteda (اللّٰهُ) ile haber (الرَّزَّاقُ) arasında vurgu ve tahsis ('yalnızca O') anlamı katan fasıl zamiridir.

Dua ve ibadet dilinde ise Esmaülhüsna ya يَا nida (seslenme) edatıyla (يَا رَحْمٰنُ، يَا سَلَامُ - 'Ey Rahmân, Ey Selâm!; nida edatından sonra gelen isim belirsiz/elif-lâmsız okunur ve tek ötre alır) ya da بِـ harf-i cerriyle (أَعُوذُ بِاللّٰهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ - 'Azîz ve Hakîm olan Allah'a sığınırım') kullanılır. Aşağıdaki tabloda ünite metinlerinde geçen temel Arapça cümle kalıpları ve anlamları verilmiştir.

Arapça Cümle	Okunuşu	Türkçe Anlamı ve Dil Bilgisi Notu
هُوَ اللّٰهُ الَّذِي لَا إِلٰهَ إِلَّا هُوَ	Hüvallâhüllezî lâ ilâhe illâ hüve	O, kendisinden başka ilah olmayan Allah'tır. (الَّذِي: ism-i mevsul)
لِلّٰهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا	Lillâhi'l-esmâü'l-hüsnâ fed'ûhü bihâ	En güzel isimler Allah'ındır; öyleyse O'na bunlarla dua edin. (A'râf, 180)
اللّٰهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ	Allâhü hâliku külli şey'in	Allah her şeyin yaratıcısıdır. (خَالِقُ كُلِّ: izafet/isim tamlaması)
يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ	Yüsebbihu lehû mâ fi's-semâvâti ve'l-ard	Göklerde ve yerde ne varsa O'nu tesbih eder. (Haşr, 24)
أَرْكَانُ الْإِيمَانِ سِتَّةٌ	Erkânü'l-îmâni sittetün	İmanın şartları altıdır. (Müpteda: أَرْكَانُ, Haber: سِتَّةٌ)

Örnekler

Örnek 1أَسْمَاءُ اللّٰهِ الْحُسْنَى terkibini oluşturan kelimeleri dil bilgisi açısından çözümleyerek terkibin Türkçe anlamını yazınız.
Cevabı göster
Terkipteki أَسْمَاءُ kelimesi اِسْمٌ (isim) sözcüğünün çoğuludur ve اللّٰهِ lafzıyla birleşerek isim tamlaması (إِضَافَة) oluşturur ('Allah'ın isimleri'). الْحُسْنَى kelimesi ise 'en güzel' anlamına gelen sıfattır ve akılsız çoğul hükmündeki أَسْمَاء kelimesini niteler. Terkibin tam anlamı 'Allah'ın en güzel isimleri (Esmaülhüsna)' demektir.
Örnek 2Haşr suresi 22. ayette geçen اَلرَّحْمٰنُ ve اَلرَّحِيمُ isimlerinin ortak kökünü ve anlamları arasındaki farkı açıklayınız.
Cevabı göster
Her iki isim de ر - ح - م (رَحْمَة - merhamet ve şefkat) kökünden türemiştir. Er-Rahmân (اَلرَّحْمٰنُ), dünya hayatında inanan-inanmayan ayrımı yapmadan bütün yaratılmışlara merhamet edip rızık veren demektir ve yalnızca Allah için kullanılır. Er-Rahîm (اَلرَّحِيمُ) ise ahirette yalnızca mümin kullarına özel şefkat gösteren ve onları cennetiyle mükâfatlandıran anlamına gelir.
Örnek 3Haşr suresi 23. ayette geçen اَلْمَلِكُ, اَلْقُدُّوسُ ve اَلسَّلَامُ isimlerinin anlamlarını kısaca belirtiniz.
Cevabı göster
El-Melik (اَلْمَلِكُ): Bütün varlık âleminin gerçek sahibi ve mutlak hükümdarı olan. El-Kuddûs (اَلْقُدُّوسُ): Her türlü eksiklik, kusur ve noksanlıktan münezzeh (uzak ve tertemiz) olan. Es-Selâm (اَلسَّلَامُ): Esenlik ve barış kaynağı olan, kullarını her türlü tehlikeden selamete çıkaran.
Örnek 4اَلْمُؤْمِنُ ve اَلْمُهَيْمِنُ isimleri Allah'ın kullarıyla olan hangi ilişkisini ifade eder?
Cevabı göster
El-Mü'min (اَلْمُؤْمِنُ), kalplere iman nuru bahşeden ve kendisine sığınan kullarına güven ve emniyet veren demektir. El-Müheymin (اَلْمُهَيْمِنُ) ise bütün varlıkları ve kulların yaptıklarını her an görüp gözeten, koruyan ve denetleyen anlamına gelir.
Örnek 5Haşr suresi 24. ayette peş peşe zikredilen اَلْخَالِقُ, اَلْبَارِئُ ve اَلْمُصَوِّرُ isimlerinin yaratılış sürecindeki sıralamasını açıklayınız.
Cevabı göster
Bu üç isim yaratılışın üç aşamasını anlatır: 1. El-Hâlık (اَلْخَالِقُ), varlıkların ölçüsünü ve özelliklerini yoktan takdir edip planlayan; 2. El-Bâri' (اَلْبَارِئُ), takdir edilen varlıkları kusursuz ve uyumlu bir düzenle yokluktan varlığa çıkaran; 3. El-Musavvir (اَلْمُصَوِّرُ) ise her varlığa kendine özgü şekil ve suret veren demektir.
Örnek 6وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ayet sonunda yer alan iki güzel ismin anlamlarını söyleyerek cümleyi Türkçeye çeviriniz.
Cevabı göster
El-Azîz (اَلْعَزِيزُ) 'mutlak güç ve üstünlük sahibi, yenilmeyen'; El-Hakîm (اَلْحَكِيمُ) ise 'her işi, emri ve yaratması hikmetli olan' demektir. Cümlenin tamamı: 'O, mutlak güç ve hikmet sahibidir.'

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1'İmanın şartları' kavramının Mesleki Arapçadaki doğru karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?
2Haşr suresi 23. ayette geçen ve 'her türlü eksiklik, kusur ve noksanlıktan uzak, tertemiz olan' anlamına gelen Esmaülhüsna ismi hangisidir?
3'Her varlığa kendine özgü bir şekil, yüz hatları ve suret veren' anlamındaki Allah'ın güzel ismi aşağıdakilerden hangisidir?
4Haşr suresi 24. ayette yer alan لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى cümlesinin doğru Türkçe çevirisi aşağıdakilerden hangisidir?
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- أَسْمَاءُ اللّٰهِ الْحُسْنَى terkibindeki أَسْمَاء kelimesi, 'isim' anlamındaki اِسْم sözcüğünün çoğuludur.
- اَلرَّحْمٰنُ ismi yalnızca ahirette müminlere merhamet eden anlamına gelir ve insanlar için de sıfat olarak kullanılabilir.
- اَلْمُهَيْمِنُ (El-Müheymin) ismi, 'bütün varlıkları her an görüp gözeten, koruyan ve denetleyen' anlamına gelir.
- İman esasları arasında yer alan 'ilahi kitaplar' kavramı Arapçada الْمَلَائِكَةُ kelimesiyle ifade edilir.
- Haşr suresi 24. ayette geçen اَلْخَالِقُ، الْبَارِئُ، الْمُصَوِّرُ isimleri, Allah'ın yoktan takdir edip kusursuzca yaratmasını ve varlıklara şekil vermesini anlatır.
6Aşağıdaki Esmaülhüsna isimlerini Türkçe anlamlarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
1. Allah'ın Kur'an ve sünnette bildirilen en güzel isimlerine (أَسْمَاءُ اللّٰهِ الْحُسْنَى) denir.
2. Kendisine sığınan kullarına güven ve emniyet veren, kalplere iman bahşeden anlamına gelen Allah'ın ismi (اَلْمُؤْمِنُ)'dir.
3. Ululuk ve büyüklükte eşi benzeri olmayan, azameti her şeyin üstünde olan anlamındaki güzel isim (اَلْمُتَكَبِّرُ)'dir.
4. Varlıkları birbirine tam bir uyum içinde ve kusursuz bir düzenle yoktan var eden anlamındaki isim (اَلْبَارِئُ)'dir.
5. İmanın altıncı şartı olan 'kaza ve kader' kavramı Arapçada (الْقَضَاءُ وَالْقَدَرُ) şeklinde okunur.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Haşr suresinin 22-24. ayetlerinde zikredilen اَلرَّحْمٰنُ, اَلسَّلَامُ, اَلْمُؤْمِنُ ve اَلْحَكِيمُ isimlerini bilen bir müminin günlük hayatında ve insanlarla ilişkilerinde nasıl bir ahlaki tutum sergilemesi beklenir? Arapça kavramlarla ilişkilendirerek açıklayınız.

Kısaca

Esmaülhüsna (أَسْمَاءُ اللّٰهِ الْحُسْنَى), 'isim' anlamındaki اِسْم kelimesinin çoğulu olan أَسْمَاء ile 'en güzel' anlamındaki اَلْحُسْنَى sıfatının birleşiminden oluşur ve Allah'ın en güzel isimleri demektir.
Kur'an-ı Kerim'de Haşr suresinin son üç ayetinde (22, 23 ve 24. ayetler) هُوَ اللّٰهُ الَّذِي لَا إِلٰهَ إِلَّا هُوَ ('O, kendisinden başka ilah olmayan Allah'tır') tevhit kalıbıyla birlikte Allah'ın pek çok güzel ismi peş peşe sıralanır.
اَلرَّحْمٰنُ (dünyada bütün mahlukata merhamet eden) ve اَلرَّحِيمُ (ahirette yalnızca müminlere şefkat gösteren) isimleri, ilahi rahmetin kuşatıcılığını ifade eder.
اَلْمَلِكُ (mülkün gerçek sahibi ve hükümdarı), اَلْقُدُّوسُ (her türlü eksiklikten münezzeh olan) ve اَلسَّلَامُ (esenlik kaynağı ve kullarını selamete çıkaran) isimleri Allah'ın mutlak hükümranlığını ve kemalini bildirir.
اَلْمُؤْمِنُ (güven veren ve gönüllere iman bahşeden), اَلْمُهَيْمِنُ (her şeyi görüp gözeten), اَلْعَزِيزُ (mutlak güç ve üstünlük sahibi), اَلْجَبَّارُ (iradesini yürüten ve kırılanları onaran) ve اَلْمُتَكَبِّرُ (büyüklükte eşi olmayan) isimleri ilahi kudret ve korumayı anlatır.
اَلْخَالِقُ (yoktan takdir edip yaratan), اَلْبَارِئُ (uyumlu ve kusursuz biçimde var eden), اَلْمُصَوِّرُ (her varlığa kendine özgü şekil ve suret veren) ve اَلْحَكِيمُ (her işi ve hükmü hikmetli olan) isimleri ise kainattaki eşsiz yaratılış düzenini açıklar.