İçeriğe geç

5. sınıf · Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · 3. hafta (28 Eylül-2 Ekim 2026)

Allah’ın Varlığı ve Birliği

Allah İnancı teması · Konu özeti

Etkinlikler
Bu hafta

Geçen hafta gözlem yapmayı, soru sormayı ve tevhit kavramını öğrendin. Bu hafta gökteki ve yerdeki düzenin yeni örneklerine, insanın evrendeki yerine ve tevhidin İslam’daki önemine bakacaksın.

Gökteki ahenk: gece, gündüz ve mevsimler

Gezegenler, Güneş ve Ay arasında bir ahenk vardır. Bu ahengin örnekleri gece ile gündüz ve mevsimlerdir: Dünya’nın hareketleri yüzünden gece ile gündüz art arda gelir, mevsimler de bu hareketlerin sonucunda oluşur.

Dünya’nın Güneş’e uzaklığı da yeryüzündeki yaşamla ilişkilidir. Aradaki mesafe sayesinde yeryüzündeki varlıklar hayat bulur. İslam inancına göre bu uyumun hepsi, Allah’ın her şeyi mükemmel yaratmasının sonucudur.

Mülk suresinin 3. ayetinde bu yaratışta bir uyumsuzluk bulunmadığı bildirilir: “Yedi göğü birbiriyle tam bir uygunluk içinde yaratan O’dur. Rahmânın yaratışında hiçbir uyumsuzluk göremezsin. …”

NedenSonuçDünya’nınhareketleriGece ile gündüz art arda gelirMevsimler oluşurDünya’nın Güneş’euzaklığıYeryüzündeki varlıklarhayat bulur

Her varlığa kendi ortamına uygun özellikler

Her varlık, bulunduğu ortamda ayakta kalabilmesi ve ihtiyaçlarını giderebilmesi için gereken özelliklerle yaratılmıştır. Bir tohum hangi meyve ağacına dönüşeceğini, bir arı balı nasıl yapacağını, bir hayvan yavrusunu nasıl koruyacağını bilir. İslam inancına göre bu özellikleri veren Allah’tır.

Mevsimlerde yaşanan olaylar da birbirine bağlıdır. Kış mevsiminde yağan kar, toprağı korumanın yanında yer altı sularını da çoğaltır. Bu sayede ağaçlar, bitkiler ve ekinler baharda ihtiyaç duydukları suyu bulur. Yaz gelince artan sıcaklık ise ekinlerin ve diğer bitkilerin olgunlaşmasına yardım eder.

İslam inancına göre mevsimler arasındaki bu bağlantı, yaratıcı olarak Allah’ın eşsizliğini gösterir.

KışBaharYazKar yağarToprak korunurYer altı sularıartarEkin, bitki veağaçlar suyunubulurSıcaklık artarEkin vediğer bitkilerolgun hâle gelirKışın yağan kar, baharın su ihtiyacını karşılar.

İnsan: akıl ve sorumluluk

İnsan da mükemmel bir biçimde yaratılmıştır; Allah onu birçok varlığa göre üstün kılmıştır. İsra suresinin 70. ayetinde şöyle buyrulur: “… ve onları yarattıklarımızın çoğundan üstün kıldık.”

Daha önce öğrendiğin gibi insanı diğer canlılardan ayıran özellik akıldır. Akıl sahibi olan insandan, yeryüzünde sorumluluk taşıyan bir varlık olması beklenir.

Yaşam koşulları ve tek yaratıcı

Canlının yaratılışı ile içinde yaşadığı koşullar birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. İnsanın nefes alabilmesi için temiz hava, bir fidanın ağaca dönüşebilmesi için toprak, su ve güneş gerekir.

Toprağı, tohumu ve bitkiyi yaratan da, havayı, atmosferi ve Güneş’i yaratan da Allah’tır. İslam inancına göre canlılar ile yaşam koşulları arasındaki bu uyum, Allah’ın varlığını ve birliğini gösteren delillerden biridir. Bu düzenin sahibi, tek olan Allah’tır.

Fatır suresinin 3. ayetinde insanlara şöyle sorulur: “Allah’tan başka gökten ve yerden size rızık veren yaratıcı var mı? …” Hz. Peygamber bir hadisinde şöyle buyurmuştur: “Yaratılmış her canlının yaratıcısı yalnızca Allah’tır.”

Düzen ve tevhit: Allah’ın birliği

Duyularımızla algıladığımız ya da algılayamadığımız küçük büyük her varlık Allah’ın emriyle var olmuştur. Bu varlıklar arasındaki düzenin kaynağı da Allah’ın bir ve tek oluşudur.

Enbiya suresinin 22. ayeti, düzenin sürmesini Allah’tan başka tanrı bulunmamasına bağlar: “… Allah’tan başka tanrılar bulunsaydı kesinlikle yerin göğün düzeni bozulurdu. …” Düzen bozulmadan sürdüğüne göre Allah’tan başka tanrı yoktur.

Tevhit, İslam’ın inanç esasları arasında çok önemli bir yere sahiptir; dinin özü sayılır. Bir Müslümanın Allah’a bağlılığı, ibadetleri ve yaşayış biçimi bu inançla şekillenir. Bu inanç olmadan İslam’dan söz etmek doğru olmaz.

Tevhidin tanımı dört ifadeyle toplanabilir: Allah bir ve ibadete layık tek ilahtır; eşi, benzeri ve ortağı yoktur; her şeyi yoktan yaratmıştır ve bütün varlıkların sahibidir; hiçbir varlığa benzemez.

Bir ve ibadete layıktek ilahEşi, benzeri veortağı yokHer şeyi yoktan yaratan,bütün varlıkların sahibiHiçbir varlığabenzemezTevhit

İhtiyaç duyan insan, ihtiyacı olmayan Allah

Evrendeki birçok varlık insanın ihtiyacını karşılar: Güneş gündüzü aydınlatır, Ay geceleri ışık verir, yağmur bahçeleri sular, pınarlar içimizi serinletir, dağlar yeryüzünü sağlamlaştırır, ormanlar havayı temizler. İnek süt, arı bal, tavuk yumurta verir.

İnsan bu varlıkların hepsine ihtiyaç duyar. Allah ise hiçbir şeye muhtaç değildir; ihtiyaç duyan taraf insandır. Varlıkların insanın ihtiyaçlarına uygun biçimde çalışması da evrendeki düzenin bir örneğidir.

Örnekler

  1. Örnek 1Bir öğrenci, gece ile gündüzün art arda gelmesini “Güneş her akşam sönüp sabah yeniden yanar.” diye açıklıyor. Bu açıklamayı nasıl düzeltirsin?

    Cevabı göster

    Gece ile gündüz, Dünya’nın hareketleri yüzünden art arda gelir; mevsimler de bu hareketlerin sonucunda oluşur. Bu olaylar her seferinde aynı düzenle sürdüğü için gökteki ahengin örneğidir.

  2. Örnek 2Bir arkadaşın, kışın yağan karın baharda ekinler için bir anlamı olmadığını düşünüyor. Karla baharın su ihtiyacı arasındaki ilişkiyi nasıl açıklarsın?

    Cevabı göster

    Kar toprağı korur, yer altındaki suları da çoğaltır. Bu sayede ağaçlar, bitkiler ve ekinler baharda ihtiyaç duydukları suyu bulur. Yani kışın olan bir olay, baharın ihtiyacını karşılar.

  3. Örnek 3Allah’ın insanı birçok varlığa göre üstün kılması ile insanın akıl sahibi olması, yeryüzündeki sorumluluğuyla nasıl ilişkilidir?

    Cevabı göster

    Allah insanı akılla donatmış ve birçok varlığa göre üstün kılmıştır. Akıl sahibi olan insandan, yeryüzünde sorumluluk taşıyan bir varlık olması beklenir.

  4. Örnek 4Bir öğrenci, evrendeki düzenin birden fazla ilahın birlikte yönetmesi sayesinde sürdüğünü söylüyor. Enbiya suresindeki “… yerin göğün düzeni bozulurdu.” ifadesine bakarak bu düşünceyi değerlendir.

    Cevabı göster

    Ayette “… Allah’tan başka tanrılar bulunsaydı kesinlikle yerin göğün düzeni bozulurdu.” buyrulur. Düzen bozulmadan sürdüğüne göre Allah’tan başka tanrı yoktur; öğrencinin düşüncesi ayetin anlattığıyla örtüşmez.

  5. Örnek 5Bir öğrenci, ormanların havayı temizlediğini ve Güneş’in gündüzü aydınlattığını okuyor; “O hâlde Allah bu varlıklara ihtiyaç duyuyor.” diyor. Bu çıkarım neden yanlıştır?

    Cevabı göster

    Bu varlıklar insanın ihtiyaçlarını karşılar; ihtiyaç duyan taraf insandır. Allah hiçbir şeye muhtaç değildir, insan ise evrendeki her şeye ihtiyaç duyar.

  6. Örnek 6Hz. Peygamber’den aktarılan bir hadise göre “Yaratılmış her canlının yaratıcısı yalnızca Allah’tır.” Bir ağacı, bir arıyı ve bir insanı yaratan arasında nasıl bir ilişki vardır?

    Cevabı göster

    Üçünün de yaratıcısı aynı Allah’tır; canlılar farklı olsa da yaratıcıları değişmez. Bu durum, Allah’ın birliği inancını destekler.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Mülk suresinde “Rahmânın yaratışında hiçbir uyumsuzluk göremezsin.” buyrulur. Bu ifade evrendeki varlıklar hakkında hangi sonuca götürür?

  2. 2Aşağıdakilerden hangisi tevhit inancının İslam’daki yerini doğru anlatır?

  3. 3Fatır suresinde “Allah’tan başka gökten ve yerden size rızık veren yaratıcı var mı?” sorusu yöneltilir. Bu soru insanı hangi sonuca götürür?

  4. 4Aşağıdaki ifadeler doğru mu, yanlış mı?

    • Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığı, yeryüzünde yaşamın oluşmasını engeller.
    • Yaz mevsiminde artan sıcaklık, ekinlerin ve diğer bitkilerin olgunlaşmasına yardım eder.
    • Duyularımızla algılayamadığımız varlıklar da Allah’ın emriyle var olmuştur.
    • Tevhit, günlük yaşamda selamlaşırken kullanılan sözlerden biridir.

  5. 5Varlıkları, insana sağladıkları yararla eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  6. 6Cümleleri uygun sözcüklerle tamamlayınız. Bir sözcük artacak.

    1. Allah, yarattığı hiçbir varlığa .
    2. Allah, her şeyi yoktan yaratmıştır ve bütün varlıkların .
    3. İbadet edilecek ilah Allah’tır.

  7. 7İnsan temiz hava olmadan nefes alamaz. Bu örnek, canlılar ile yaşam koşulları arasındaki ilişki hakkında ne gösterir ve hangi sonuca götürür?

  8. 8Tohumun hangi meyve ağacına dönüşeceğini, arının balı nasıl yapacağını ve hayvanın yavrusunu nasıl koruyacağını bilmesi ortak olarak neyi gösterir?

Kısaca

  • Dünya’nın hareketleri sayesinde gece ile gündüz art arda gelir ve mevsimler oluşur; Dünya’nın Güneş’e uzaklığı yeryüzünde hayatın var olmasıyla ilişkilidir.
  • Her varlık, bulunduğu ortamda yaşamasını sağlayan özelliklerle yaratılmıştır; kar ve yaz sıcaklığı gibi mevsim olayları birbirine bağlıdır.
  • İnsan akılla donatılmış, birçok varlığa göre üstün kılınmış ve yeryüzünde sorumluluk taşıması beklenen bir varlıktır.
  • Canlılarla yaşam koşulları arasındaki uyum ve düzenin bozulmadan sürmesi, Allah’ın varlığını ve birliğini gösterir.
  • Tevhit İslam’ın özüdür; insan evrendeki her şeye ihtiyaç duyar, Allah ise hiçbir şeye muhtaç değildir.

Bu dersin öteki kaynakları