Namazın hazırlık şartlarını ve içindeki rükünlerini öğrendikten sonra, bu şartların bir rekât içinde nasıl adım adım birleştiğini ve hangi rükünde hangi dua ile tesbihin okunduğunu bilmek ibadetimizi bilinçle yerine getirmemizi sağlar. Bu hafta iki, üç ve dört rekâtlı namazların kılınışını, cemaatle namaz adabını, cuma, bayram ve cenaze namazlarının özelliklerini inceliyor ve 'İslam ve İbadet' öğrenme alanımızı kapsamlı bir değerlendirmeyle tamamlıyoruz.
Namazın Uygulamalı Kılınışı: Rekâtlar, Kıraat ve Tesbihler (TDB.1.2)
Namazda ayakta durma (kıyam), Kur'an okuma (kıraat), eğilme (rükû) ve iki kez yere kapanma (secde) bölümlerinden oluşan her bir tam devreye 'rekât' denir. Örneğin sabah namazının iki rekâtlık sünnetini veya farzını kılarken önce kıbleye dönülüp niyet edilir ve eller kulak hizasına (kadınlarda omuz/göğüs hizasına) kaldırılarak «Allâhü Ekber» sözüyle iftitah (başlama) tekbiri alınır.
Birinci rekâtta eller bağlanır; sırasıyla Sübhaneke duası, Eûzü-Besmele, Fatiha suresi ve bir zamm-ı sure (en az üç kısa ayet veya Kevser, İhlas gibi bir kısa sure) okunur. Ardından «Allâhü Ekber» diyerek rükûya eğilinir ve rükûda üç kez «Sübhâne Rabbiye'l-Azîm» (Büyük olan Rabbim her türlü eksiklikten uzaktır) denir. «Semiallâhü limen hamideh» diyerek doğrulunur ve ayakta «Rabbenâ leke'l-hamd» denir. Sonra tekbirle secdeye gidilir ve üç kez «Sübhâne Rabbiye'l-A'lâ» (Yüce olan Rabbim her türlü eksiklikten uzaktır) denir; kısa bir oturuştan sonra ikinci secde yapılır ve birinci rekât tamamlanır.
İkinci rekâta kalkıldığında Besmele çekilir, Fatiha suresi ve bir zamm-ı sure okunur; rükû ve iki secde yapıldıktan sonra son oturuşa (ka'de-i âhire) geçilir. Son oturuşta sırasıyla Tahiyyat (Ettehiyyâtü), Salli-Barik ve Rabbena duaları okunur; önce sağa, sonra sola «Esselâmü aleyküm ve rahmetullâh» diyerek selam verilir ve namaz tamamlanır. Üç ve dört rekâtlı namazlarda ikinci rekâtın sonunda ilk oturuş yapılır (yalnız Tahiyyat okunur; ikindinin sünneti ve yatsının ilk sünnetinde Salli-Barik de eklenir); farz namazların üçüncü ve dördüncü rekâtlarında ise Fatiha suresinden sonra zamm-ı sure okunmaz.
Ezan, Kamet, Cemaatle Namaz ve Cemaatle Kılınan Başlıca Namazlar
Namaz vaktinin girdiğini müminlere duyuran ve namaza davet eden çağrıya 'ezan', ezanı okuyan görevliye ise 'müezzin' denir. Erkeklerin farz namazlara başlamadan hemen önce okudukları, ezana çok benzeyen ancak içinde iki kez «Kad kâmeti's-salâh» (Namaz başladı) ifadesi bulunan çağrıya ise 'kamet' adı verilir.
Namazları camide bir imamın (namazı önde kıldıran kişinin) arkasında saf tutarak hep birlikte kılmaya 'cemaatle namaz' denir. Cemaatle namaz kılarken niyette «Uydum hazır olan imama» denir; imama uyan kişi (cemaat) kıyamda yalnız Sübhaneke duasını okur, Fatiha ve zamm-ı sureyi imam okuduğu için cemaat sessizce dinler. Peygamberimiz (s.a.v.), cemaatle kılınan namazın bireysel (münferit) kılınan namazdan yirmi yedi derece daha faziletli olduğunu müjdelemiştir.
Bazı namazlar cemaatle kılınması zorunlu veya cemaatle kılınması sünnet olan özel ibadetlerdir: Cuma namazı haftada bir kez cuma günü öğle vaktinde cemaatle kılınan farz bir namazdır ve farzından önce imamın minberde 'hutbe' okuması şarttır. Bayram namazları yılda iki kez (Ramazan ve Kurban Bayramı sabahı) cemaatle kılınan iki rekâtlık vacip namazlardır. Cenaze namazı ise vefat eden mümin için ayakta kılınan, rükûsu ve secdesi olmayan, dört tekbirli bir dua namazıdır ve hükmü farz-ı kifayedir.
Namazı Bozan Durumlar, Sehiv Secdesi ve 2. Öğrenme Alanı Değerlendirmesi
Namaz ciddiyet, huşu ve saygı içinde kılınması gereken bir ibadettir. Namaz kılarken konuşmak, birine selam vermek veya selam almak, gülmek, bir şey yemek veya içmek, göğsünü kıbleden (Kâbe yönünden) çevirmek, abdestin bozulması, namazın farzlarından birini terk etmek veya dünyevi bir acıdan dolayı «Ah, of!» diyerek ağlamak namazı bozar ve namazın yeniden kılınmasını gerektirir.
Namaz içinde yanılma veya unutma sonucu namazın vaciplerinden birinin geciktirilmesi ya da unutulması durumunda (örneğin ilk oturuşu unutup üçüncü rekâta kalkmak veya Fatiha'dan sonra zamm-ı sure okumayı unutmak) namazın sonunda kusuru telafi etmek için 'sehiv (yanılma) secdesi' yapılır. Sehiv secdesi için son oturuşta Tahiyyat okunduktan sonra sağa selam verilir, iki kez secdeye gidilir, tekrar oturulup Tahiyyat, Salli-Barik ve Rabbena duaları okunarak iki tarafa selam verilir.
İkinci öğrenme alanımız boyunca; akıllı ve ergenlik çağına ulaşmış (mükellef) her Müslümanın ibadetlerini ihlasla (samimiyetle) yerine getirmesi gerektiğini, abdest (4 farz), gusül (3 farz) ve teyemmüm (2 farz) ile maddi-manevi temizliği, namazın 6 dış ve 6 iç farzını ve günde 40 rekâtlık beş vakit namazın kılınış düzenini bütüncül olarak öğrenmiş olduk.
Örnekler
Örnek 1Namazda rükûya eğildiğimizde ve secdeye kapandığımızda üçer defa söylediğimiz tesbih cümlelerini ve anlamlarını yazınız.
Cevabı göster
Rükûda üç kez «Sübhâne Rabbiye'l-Azîm» (Büyük olan Rabbim her türlü eksiklikten uzaktır) denir. Secdede ise üç kez «Sübhâne Rabbiye'l-A'lâ» (En yüce olan Rabbim her türlü eksiklikten uzaktır) denir.
Örnek 2Sabah namazının iki rekâtlık farzının başlangıçtan selama kadar kılınış sırasını özetleyiniz.
Cevabı göster
Niyet edilip iftitah tekbiri alınır. 1. rekâtta Sübhaneke, Eûzü-Besmele, Fatiha ve zamm-ı sure okunur; rükû ve iki secde yapılır. 2. rekâtta Besmele, Fatiha ve zamm-ı sure okunur; rükû ve iki secde yapıldıktan sonra son oturuşta Tahiyyat, Salli-Barik ve Rabbena duaları okunup sağa ve sola selam verilir.
Örnek 3Ezan ile kamet arasındaki benzerlik ve farkları açıklayınız.
Cevabı göster
Her ikisi de namaza çağrıdır ve sözleri birbirine çok benzer. Ancak ezan namaz vaktinin girdiğini bütün müminlere duyurmak için okunurken, kamet farz namazlara başlamadan hemen önce okunur ve kamette «Hayye ale'l-felâh»tan sonra iki kez «Kad kâmeti's-salâh» (Namaz başladı) cümlesi yer alır.
Örnek 4Cuma namazı, bayram namazı ve cenaze namazının dini hükümlerini ve kılınışlarındaki ayırt edici birer özelliği belirtiniz.
Cevabı göster
Cuma namazı farzdır ve farzdan önce hutbe okunması şarttır. Bayram namazı vaciptir, yılda iki kez ikişer rekât olarak ilave tekbirlerle kılınır. Cenaze namazı ise farz-ı kifayedir; rükûsu ve secdesi yoktur, vefat eden mümin için ayakta dört tekbirle kılınır.
Örnek 5Namazı bozan başlıca davranışlardan dört tanesini sıralayınız.
Cevabı göster
Namazda konuşmak veya selam alıp vermek, gülmek, bir şey yemek veya içmek, göğsünü kıbleden (Kâbe yönünden) çevirmek ve abdestin bozulması namazı bozan başlıca durumlardır.
Örnek 6Sehiv (yanılma) secdesi hangi durumda ve nasıl yapılır?
Cevabı göster
Namazda unutarak veya yanılarak namazın vaciplerinden biri terk edildiğinde ya da geciktirildiğinde yapılır. Son oturuşta Tahiyyat okunduktan sonra sağa selam verilir, iki secde yapılır, tekrar oturulup Tahiyyat, Salli-Barik ve Rabbena duaları okunarak iki tarafa selam verilir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Namaz kılarken secdeye kapandığımızda üç defa okuduğumuz tesbih ifadesi aşağıdakilerden hangisidir?
2Farz namazlara başlamadan hemen önce okunan ve içinde iki defa «Kad kâmeti's-salâh» (Namaz başladı) ifadesi yer alan çağrıya ne ad verilir?
3Beş vakit namazın kılınış düzeni incelendiğinde aşağıdaki namazlardan hangisinde sünnetten önce farz namaz kılınmaktadır?
4Namaz içinde unutarak veya yanılarak namazın vaciplerinden birinin geciktirilmesi ya da terk edilmesi durumunda namazın sonunda yapılan telafi secdesine ne denir?
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Camide imamın arkasında saf tutarak cemaatle kılınan namaz, bireysel kılınan namazdan yirmi yedi derece daha faziletlidir.
- Namaz kılarken konuşmak, gülmek, bir şey yiyip içmek veya abdestin bozulması namazı bozar.
- Cenaze namazı rükû ve secdesi bulunan, oturarak kılınan sünnet bir namazdır.
- Yatsı namazından sonra kılınan üç rekâtlı vacip vitir namazının üçüncü rekâtında Kunut duaları okunur.
- Cuma namazında hutbe okunması sünnettir, hutbe okunmadan da cuma namazı geçerli olur.
- Camide imamın arkasında saf tutarak cemaatle kılınan namaz, bireysel kılınan namazdan yirmi yedi derece daha faziletlidir.
6Aşağıdaki ibadet ve namaz kavramlarını açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Namazda kıyam, kıraat, rükû ve iki secdeden oluşan her bir bölüme adı verilir.
- Namazın son oturuşunda Tahiyyat, Salli-Barik ve Rabbena dualarını okuduktan sonra sağa ve sola vererek namazı tamamlarız.
- İmama uyarak onun arkasında saf tutup birlikte namaz kılan Müslüman topluluğuna denir.
- Akıllı ve ergenlik çağına ulaşmış, dini emir ve yasaklardan sorumlu olan Müslümana adı verilir.
- İbadetleri gösterişten uzak durarak Allah'ın rızasını kazanmak amacıyla samimiyetle yapmaya denir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8İki rekâtlık bir namazın (örneğin sabah namazının sünnetinin) başlangıçtan bitişe kadar kılınış aşamalarını, okunan sure/duaları ve rükû-secde tesbihlerini sırasıyla açıklayınız.
1. ipucu: Önce namaza nasıl niyet edildiğini ve birinci rekâtta ayakta (kıyamda) hangi dua ve surelerin okunduğunu belirtiniz.
2. ipucu: Ardından rükû ve secdelerin nasıl yapıldığını ve buralarda hangi tesbihlerin söylendiğini yazınız.
3. ipucu: Son olarak ikinci rekâtın kılınışını, son oturuşta (ka'de-i âhire) okunan duaları ve selam verilişini açıklayınız.
Cevap: İki rekâtlık namaza başlarken kıbleye dönülür, niyet edilir ve «Allâhü Ekber» diyerek iftitah tekbiri alınıp eller bağlanır. Birinci rekâtta kıyamda sırasıyla Sübhaneke duası, Eûzü-Besmele, Fatiha suresi ve bir zamm-ı sure okunur. Sonra tekbirle rükûya eğilinir ve üç kez «Sübhâne Rabbiye'l-Azîm» denir; «Semiallâhü limen hamideh / Rabbenâ leke'l-hamd» diyerek doğrulunur. Ardından tekbirle iki kez secde yapılır ve her secdede üçer defa «Sübhâne Rabbiye'l-A'lâ» denir. İkinci rekâta kalkıldığında Besmele, Fatiha suresi ve bir zamm-ı sure okunur; yine rükû ve iki secde yapıldıktan sonra son oturuşa (ka'de-i âhire) oturulur. Son oturuşta Tahiyyat, Salli-Barik ve Rabbena duaları okunur; önce sağa, sonra sola «Esselâmü aleyküm ve rahmetullâh» diyerek selam verilir ve namaz tamamlanır.
Kısaca
- Rekât ve Kıraat Düzeni: Namazda kıyam, kıraat, rükû ve iki secdeden oluşan her devreye rekât denir; kıyamda Fatiha suresi ve zamm-ı sure okunur.
- Rükû ve Secde Tesbihleri: Rükûda üç kez «Sübhâne Rabbiye'l-Azîm», secdede ise üç kez «Sübhâne Rabbiye'l-A'lâ» tesbihi söylenir; son oturuşta Tahiyyat, Salli-Barik ve Rabbena okunup selam verilir.
- Ezan, Kamet ve Cemaat: Ezan namaz vaktini bildirir, kamet ise farz namazın başladığını duyurur; imamın arkasında saf tutarak cemaatle kılınan namaz bireysel namazdan 27 derece faziletlidir.
- Cuma, Bayram ve Cenaze Namazları: Cuma namazı farzdır (hutbe şarttır), bayram namazları vaciptir (yılda iki kez), cenaze namazı ise rükûsuz ve secdesiz kılınan farz-ı kifaye bir dua namazıdır.
- Namazı Bozan Durumlar ve Sehiv Secdesi: Namazda konuşmak, gülmek, yiyip içmek ve abdestin bozulması namazı bozar; vaciplerin unutulması durumunda ise namaz sonunda sehiv (yanılma) secdesi yapılır.
Bu dersin öteki kaynakları
- 5. Sınıf Temel Dinî Bilgiler Yıllık Planı (İslam 1) (2026-2027) Yıllık plan
- 5. Sınıf Temel Dinî Bilgiler Günlük Planları (İslam 1) (2026-2027) Ders planı
- 5. Sınıf Temel Dinî Bilgiler 1. Hafta Çalışma Kâğıdı: Kur’an ve Sünnetin Hayatımdaki Yeri Çalışma kâğıdı
- 5. Sınıf Temel Dinî Bilgiler 2. Hafta Çalışma Kâğıdı: Öğütten Davranışa: Kur’an ve Sünnet Çalışma kâğıdı