Niçin İnanıyorum? Fıtrat, Evrendeki Düzen ve İman Esasları

İnsan dünyaya yalnızca bedensel ihtiyaçlarla değil, aynı zamanda manevi bir yönelimle gelir. İnsanın yaratılışında var olan yüce bir yaratıcıya inanma, bağlanma, güvenme ve iyiliğe yönelme eğilimine 'fıtrat' adı verilir. Peygamber Efendimiz (sav) bu gerçeği, 'Her doğan çocuk fıtrat üzere doğar...' hadisiyle haber vermiştir.

Fıtratına uygun olarak Allah'a inanan insan, kendisini yaratan, koruyan ve dualarını işiten sonsuz güç sahibi bir Rabbin varlığını bilmenin güvenini yaşar. Böylece yalnızlık, çaresizlik ve karamsarlık duygularından kurtulur.

Yüce Allah, Ra'd suresi 28. ayette şöyle buyurur: 'Onlar, inananlar ve kalpleri Allah'ı anmakla huzura kavuşanlardır. Biliniz ki kalpler ancak Allah'ı anmakla huzur bulur.' Bu ayet, gerçek iç huzurunun kaynağının iman ve Allah'ı zikretmek olduğunu açıkça gösterir.

İnsanın 'Niçin inanıyorum?' sorusuna verdiği en güçlü cevaplardan biri de evrendeki eşsiz düzen ve kendisine verilen sayısız nimetlerdir. Kur'an-ı Kerim'de pek çok ayet, insanı doğayı ve kendi yaratılışını gözlemlemeye davet eder.

Örneğin Rûm suresi 50. ayette kupkuru toprağın yağmurla nasıl canlanıp yeşerdiğine dikkat çekilirken; Nahl suresi 68. ayette küçücük bal arısına dağlarda, ağaçlarda ve kovanlarda petekler yapmasının vahyedildiği (ilham edildiği) bildirilir.

Nahl suresi 78. ayette ise hiçbir şey bilmez hâlde dünyaya gelen insana şükretmesi için kulaklar (işitme), gözler (görme) ve kalpler/akıl (düşünme) verildiği hatırlatılır. Rûm suresi 21. ayette de insanların huzur bulması için aralarında sevgi ve merhamet var edildiği vurgulanır. Bütün bu ayetler, evrendeki düzenin tesadüfen olamayacağını ve her şeyin Yüce Allah tarafından yaratıldığını gösterir.

İman kelimesi sözlükte 'güvenmek, emniyette olmak, şüphe duymadan gönülden kabul etmek ve doğrulamak' anlamlarına gelir. Dinî bir terim olarak ise Yüce Allah'ın Hz. Muhammed (sav) aracılığıyla bildirdiği ilke ve esasları kalp ile tasdik edip dil ile ikrar etmektir.

İmanın özü ve en temel şartı 'kalp ile tasdik'tir; yani İslam'ın inanç esaslarının doğruluğunu kalpten onaylamaktır. 'Dil ile ikrar' ise kalpteki bu inancı sözle ifade ederek diğer insanlara duyurmaktır.

Bakara suresi 285. ayette (Âmener-rasûlü) müminlerin imanı şöyle anlatılır: 'Peygamber, Rabbinden kendisine indirilene iman etti, müminler de (iman ettiler). Her biri Allah'a, meleklerine, kitaplarına ve peygamberlerine iman ettiler... İşittik ve itaat ettik, dediler.'

İslam dininde inanılması farz olan altı temel inanç esası vardır ve bu esaslar 'Amentü' duasında bir arada yer alır: 1) Allah'a iman, 2) Meleklere iman, 3) Kitaplara iman, 4) Peygamberlere iman, 5) Ahiret gününe iman, 6) Kader ve kazaya (hayır ve şerrin Allah'tan olduğuna) iman.

Ders kitabımızda bu altı esasın her biri Kur'an ayetleriyle eşleştirilir: Allah'a iman İhlâs suresi 1. ayet ve Bakara 255 (Âyetel-Kürsî); meleklere iman Nahl suresi 49. ayet; kitaplara iman Bakara suresi 4. ayet; peygamberlere iman Fetih suresi 29. ayet; ahiret gününe iman Âl-i İmrân suresi 9. ayet; kader ve kazaya iman ise Hadîd suresi 22. ayet ile temellendirilir.

İman esasları bölünmez bir bütündür. Bir kimsenin gerçek anlamda mümin sayılabilmesi için altı iman esasının tamamına hiçbirini ayırmadan inanması gerekir.

Kalpte yer eden samimi iman, insanın davranışlarına güzellik olarak yansır. Allah'ın rızasını kazanmak amacıyla yapılan her türlü iyi, güzel ve faydalı davranışa 'salih amel' denir. Kur'an-ı Kerim'de Bakara suresi 82 ve 177. ayetlerde iman ile salih amel birlikte zikredilir.

İman ile salih amel arasındaki ilişki bir ağacın kökü ile dalları ve meyveleri arasındaki ilişkiye benzer. Ağacın toprağın altındaki sağlam kökü 'iman', gövdesi ve meyve veren yemyeşil dalları ise ibadetler ve 'salih ameller'dir.

Peygamber Efendimiz (sav) bir hadisinde, 'Allah sizin suretlerinize (dış görünüşünüze) ve mallarınıza bakmaz; ancak kalplerinize ve amellerinize (davranışlarınıza) bakar.' buyurarak kalpteki samimi iman ile güzel davranışların bütünlüğüne dikkat çekmiştir.

Ders kitabımızdaki Bilgi Görseli 1.2'de insanlar İslam'ın inanç esasları karşısındaki tutumlarına göre üç grupta incelenir: Mümin, kâfir ve münafık.

Allah'ın varlığına, birliğine ve Hz. Muhammed'in (sav) getirdiği inanç esaslarının tamamına kalbiyle gönülden inanıp diliyle ikrar eden kimseye 'mümin' denir (Enfâl suresi, 2. ayet). İnanç esaslarının tamamını veya bir kısmını reddedip inkâr eden kimseye ise 'kâfir' adı verilir.

Kalbiyle inanmadığı hâlde, menfaat elde etmek veya Müslümanları aldatmak amacıyla diliyle inanmış gibi görünen ikiyüzlü kimseye 'münafık' denir. Peygamberimiz (sav) münafığın üç alametini şöyle bildirmiştir: 'Konuştuğu zaman yalan söyler, söz verdiği zaman sözünde durmaz ve kendisine bir şey emanet edildiğinde emanete ihanet eder.'