Bu hafta Hz. Muhammed’in gençlik yıllarındaki davranışlarını güvenilirlik, dürüstlük, adalet ve sorumlulukla ilişkilendireceksiniz. Bir ahlaki özelliği yalnız adlandırmakla kalmayacak, hangi davranıştan bu sonuca ulaşıldığını da açıklayacaksınız.
Gençlik yıllarında güvenilirlik
Hz. Muhammed, Mekke’de gençlik yıllarında amcası Ebu Talib’in yanında yaşamış ve ticaretle ilgilenmiştir. Çevresindekiler onun doğru sözlü, çalışkan ve yardımsever oluşunu tanımıştır.
Kendisine bırakılan kıymetli eşyaları korumuş, sahiplerine eksiksiz teslim etmiştir. Bu güvenilirliği sebebiyle “Muhammedülemin” olarak anılmıştır. Emin, kendisine güvenilen ve sözünde duran kimseyi belirtir.
Olumsuz davranışları benimsememek
Ders kitabı, İslam’dan önceki Mekke’de güçsüzlere haksızlık yapılmasını, kadın ve kız çocuklarına yeterince değer verilmemesini, kabile çatışmalarını Cahiliye Dönemi’nin sorunları arasında ele alır.
Hz. Muhammed çevresinde gördüğü bu olumsuz davranışları benimsememiştir. Küçüklere sevgi, büyüklere saygı göstermiş; ihtiyaç sahiplerine destek olmuştur.
Hilfülfudul ve adalet
Mekke’de haksızlıklardan rahatsız olan kişiler, zulmü önlemek ve haksızlığa uğrayanların haklarını korumak amacıyla bir araya gelmiştir. Bu anlaşma Hilfülfudul, topluluk ise Erdemliler Cemiyeti adıyla anılır.
Hz. Muhammed genç yaşta bu oluşuma katılmıştır. Topluluğun amacı yalnız kendi kabilesini korumak değil; dili, dini ve kökeni ne olursa olsun haksızlığa uğrayan kişilere destek olmaktır.
Ticarette dürüstlük ve sorumluluk
Hz. Muhammed ticaretteki sorumluluklarını yerine getirirken dürüstlüğüyle güven kazanmıştır. Hz. Hatice, ticaret kervanının yönetimini ona vermiştir.
Ders kitabı, onun sözünde durmasını ve insanlara anlayışla yaklaşmasını da vurgular. Güven, yalnız eşyayı korumakla değil, verilen sözü yerine getirmekle de ilgilidir.
Kâbe Hakemliği: birlikte çözüm
Kâbe’nin onarımı sırasında Hacerülesved’i yerine kimin koyacağı konusunda anlaşmazlık çıkmıştır. Aileler, Hz. Muhammed’in güvenilirliğini bildikleri için onun hakemliğini kabul etmiştir.
Hz. Muhammed taşı bir örtünün üzerine koymuş, aile temsilcilerinin örtünün kenarlarından birlikte kaldırmasını istemiştir. Taş yerine yaklaşınca onu kendi eliyle yerleştirmiştir. Böylece görevin onurunu paylaşmalarını sağlayarak anlaşmazlığı çözmüştür.
Davranıştan ahlaki özelliğe ulaşma
Emaneti eksiksiz geri vermek güvenilirliğe; haksızlığa uğrayanı korumak adalete; ortak çözüm üretmek uzlaşmacılığa örnektir. Aynı olay birden fazla ahlaki özellikle ilişkili olabilir.
Günlük hayatta bu özellikleri örnek almak, küçük ama somut davranışlarla mümkündür: ödünç alınanı korumak, yanlış bilgiyi düzeltmek ve bir anlaşmazlıkta herkesi dinlemek gibi.
Örnekler
Örnek 1Mekkeliler, değerli eşyalarını Hz. Muhammed’e bırakıp eksiksiz geri alabiliyordu. Bu bilgi, Emin sıfatını nasıl açıklar?
Cevabı göster
Emanete zarar vermemesi ve onu sahibine eksiksiz teslim etmesi güvenilirliğini gösterir. Emin sıfatı bu somut davranışla açıklanır.
Örnek 2Hilfülfudul’u “yalnız kendi kabilesini savunan topluluk” diye tanımlayan notta hangi yanlış vardır?
Cevabı göster
Topluluk, kimliğine bakmadan haksızlığa uğrayanların hakkını korumayı amaçlamıştır. Kapsamı tek kabileyle sınırlamak yanlıştır.
Örnek 3Kâbe Hakemliği’nde taşın bir örtüyle birlikte kaldırılması, anlaşmazlığın çözümüne nasıl katkı sağlamıştır?
Cevabı göster
Farklı ailelerin temsilcileri aynı göreve katılmıştır. Görevin onuru paylaşılınca bir ailenin diğerlerine üstün tutulması nedeniyle çıkan anlaşmazlık giderilmiştir.
Örnek 4Bir öğrenci, ödünç aldığı sözlüğün ayrılan sayfasını gizleyip sözlüğü geri veriyor. Emanete özen bakımından ne yapması gerekirdi?
Cevabı göster
Sözlüğü dikkatle korumalı, oluşan durumu gizlemeyip sahibine açıklamalıydı. Emanet bilinci, yalnız eşyayı geri vermekten ibaret değildir.
Örnek 5“Adaletli davranmak, yakın arkadaşımı her tartışmada haklı bulmaktır.” düşüncesi Hilfülfudul’un amacıyla uyuşur mu?
Cevabı göster
Uyuşmaz. Adalet, kişisel yakınlığa göre taraf tutmak yerine kimin hakkının ihlal edildiğini değerlendirmeyi gerektirir.
Örnek 6Hz. Hatice’nin ticaret kervanını Hz. Muhammed’e emanet etmesi, onun hangi yönüyle ilişkilendirilir?
Cevabı göster
Dürüstlüğü, güvenilirliği ve sorumluluklarını özenle yerine getirmesiyle ilişkilendirilir. Ticari güvenin ahlaki davranışlarla oluştuğunu gösterir.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Bir olay kartında “Kıymetli eşyalar ona bırakılıyor ve eksiksiz geri alınıyordu.” yazıyor. Kart hangi ahlaki özelliğe doğrudan kanıt oluşturur?
Emaneti koruyup eksiksiz teslim etmek güvenilirliği gösterir.
2Bir öğrenci Hilfülfudul panosuna dört amaç yazıyor. Hangisi topluluğun amacıyla uyuşur?
Hilfülfudul haksızlıkları önlemeyi ve hakları korumayı amaçlamıştır.
3Kâbe Hakemliği’nde aile temsilcileri örtünün kenarlarından birlikte tutmuştur. Bu uygulamanın anlaşmazlığı çözmesinde hangi özellik belirleyicidir?
Tarafların birlikte katılması, görevin onurunun paylaşılmasını sağlamıştır.
4Yargıları değerlendiriniz; açıklamalarla cevabınızı karşılaştırınız.
- Emin sıfatı, güvenilir olmayı ifade eder.
Hz. Muhammed’in emanetlere özeni bu sıfatla ilişkilidir.
- Hilfülfudul’un amacı yalnız zengin kişileri korumaktır.
Kimliğine ve gücüne bakmadan haksızlığa uğrayanların hakkı savunulur.
- Verilen sözü tutmak güven duygusunu destekler.
Dürüstlük ve sorumluluk, güvenilirliği pekiştirir.
- Kâbe Hakemliği’nde ailelerden yalnız biri göreve katılmıştır.
Aile temsilcileri örtüyü birlikte kaldırmıştır.
- Emin sıfatı, güvenilir olmayı ifade eder.
5İlişkili kavram ve açıklamaları eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Kelimeleri uygun boşluklara yerleştiriniz. Bir kelime artacak.
- Güvenilir oluşuyla Hz. Muhammed’e denilmiştir.
- Hakları koruma amacıyla kurulan topluluk adıyla anılır.
- Kâbe Hakemliği’nde yerine yerleştirilen taşın adı idi.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Bir okul etkinliğinin malzemelerini yalnız kendi arkadaş grubuna vermek isteyen öğrenciye adalet açısından hangi soru yöneltilebilir?
1. ipucu: Hilfülfudul’un koruduğu kişilerin ortak kabileden olması gerekmiyordu.
2. ipucu: Kişisel yakınlık ile hak sahibi olmayı birbirinden ayır.
Cevap: “Malzemeye ihtiyacı olan diğer öğrencilerin hakkını hangi ölçüte göre koruyacaksın?” diye sorulabilir. Adalet yalnız yakınlarını gözetmek değildir.
8Bir anlaşmazlıkta herkes kendisinin seçilmesini istiyor. Kâbe Hakemliği örneğinden yararlanarak nasıl bir çözüm ilkesi önerilebilir?
1. ipucu: Görevin taraflar için taşıdığı değeri düşün.
2. ipucu: Mümkünse tarafları çözümün bir parçası yap.
Cevap: Tarafların katılabileceği adil bir görev paylaşımı aranabilir. Kâbe Hakemliği’nde ortak katılım, onurun paylaşılmasını ve uzlaşmayı sağlamıştır.