Gençlik Yıllarında Peygamberimizin Ticaret Ahlakı, Emanet Bilinci ve Toplumsal Güven (el-Emîn)

Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed (sav), sekiz yaşında dedesi Abdülmuttalib'in vefatından sonra amcası Ebû Tâlib'in yanında yetişmeye başladı. Ebû Tâlib kalabalık bir aileye sahipti ve maddi imkânları kısıtlıydı. Peygamberimiz çok sevdiği amcasına yük olmamak ve ailesine destek olmak için küçük yaşlardan itibaren çalışmaya başladı.

İlk gençlik yıllarında Mekke halkının koyun ve keçilerini güderek çobanlık yaptı. Çobanlık, onun sabır, şefkat, sorumluluk ve doğayı tefekkür etme özelliklerini geliştirdi. Yıllar sonra peygamber olduğunda, 'Allah'ın gönderdiği hiçbir peygamber yoktur ki koyun gütmüş olmasın. Ben de Mekkelilerin koyunlarını Karârît mevkiinde güderdim' buyurarak alın teriyle çalışmanın onurunu vurgulamıştır.

Daha sonra amcası Ebû Tâlib ile birlikte ticaret kervanlarına katılarak Şam (Busra) ve Yemen yönündeki ticaret yollarını, pazar kurallarını ve insanlarla iletişim sanatını öğrendi.

Cahiliye Dönemi Mekke pazarlarında daha fazla kazanmak için malın kusurunu gizlemek, ölçü ve tartıda hile yapmak, yalan yere yemin etmek oldukça yaygındı. Ancak genç Muhammed (sav), ticaret hayatına adım attığı ilk günden itibaren bambaşka bir ahlak ortaya koydu.

O, sattığı malın kalitesini olduğu gibi söyler, en küçük bir kusuru varsa müşteriden asla gizlemezdi. Ölçü ve tartıda hakkaniyeti gözetir, borcunu vaktinden önce ve fazlasıyla öder, alacağını isterken ise muhatabına kolaylık ve nezaket gösterirdi.

Onun bu şeffaf ve dürüst ticaret anlayışı, kısa sürede bütün Mekke'de ve çevre panayırlarda duyuldu. İnsanlar onunla alışveriş yaparken aldatılmayacaklarından emin oldukları için ona tam bir güvenle yaklaşıyorlardı.

Peygamberimizin gençliğinde kendisine 'Muhammedü'l-Emîn' (Güvenilir Muhammed) unvanını kazandıran en önemli özelliği, verdiği söze ve kendisine bırakılan emanete canı pahasına sadık kalmasıydı. Kaynaklarımızda bunun çok etkileyici örnekleri yer alır:

Abdullah bin Ebi'l-Hamsâ anlatıyor: 'Peygamberlikten önce Hz. Muhammed ile bir alışveriş yapmıştım. Ona biraz borcum kalmıştı. Kendisine, burada bekle, hemen gidip getireceğim dedim. Fakat verdiğim sözü unuttum! Tam üç gün sonra hatırlayıp sözleştiğimiz yere gittiğimde bir de baktım ki Hz. Muhammed hâlâ orada beni bekliyor! Beni görünce ne kızdı ne de kaba bir söz söyledi; sadece: Ey genç, beni biraz zahmete soktun, üç gündür burada seni bekliyorum, dedi.'

Gençlik yıllarındaki ticaret ortağı Sâib bin Ebî Sâib ise Mekke'nin fethi günü Müslüman olduğunda Peygamberimize bakarak şöyle demiştir: 'Annem babam sana feda olsun! Sen ticarette benim ortağımdın; ne bir kez hile yaptın ne de bir kez tartışma ve anlaşmazlık çıkardın!'

Peygamberimiz 25 yaşına geldiğinde dürüstlüğü, iş bilirliği ve güvenilirliği Mekke'de herkes tarafından biliniyordu. Mekke'nin hem soy hem de ahlak bakımından en saygın ve varlıklı hanımlarından biri olan Hz. Hatice (Tâhire: Tertemiz kadın), Şam/Busra'ya göndereceği büyük ticaret kervanının başına Peygamberimizi geçirmek istedi.

Peygamberimiz bu teklifi kabul ederek Hz. Hatice'nin yardımcısı Meysere ile birlikte kervanı Şam bölgesine götürdü. Yolculuk boyunca Peygamberimizin dürüst alışverişine, insanlara karşı adaletli ve nazik tutumuna, sabrına ve bereketli ticaretine yakından şahit olan Meysere, Mekke'ye döndüklerinde gördüğü tüm güzellikleri Hz. Hatice'ye anlattı.

Kervanın beklenenden çok daha yüksek ve helal bir kazançla dönmesi ve Peygamberimizin eşsiz güvenilirliği, Hz. Hatice ile Peygamberimizin huzur dolu evliliğine vesile oldu.

Gençlik yıllarında insanın içinde bulunduğu sosyal çevre, davranışlarını doğrudan etkiler. Mekke'deki Cahiliye toplumunda gençler arasında putlara kurban kesmek, içki meclislerine katılmak, kumar ve şans okları oynamak, kabile üstünlüğüyle övünmek ve zayıfları ezmek sıradan davranışlardı.

Sevgili Peygamberimiz (sav) ise Yüce Allah'ın koruması ve kendi temiz fıtratı sayesinde bu kötülüklerin hiçbirine hayatı boyunca yaklaşmadı. O, putlara asla secde etmedi, putlar adına kesilen etlerden yemedi, ağzına tek damla içki koymadı, yalan ve kaba söz söylemedi.

Üstün utanma duygusu (hayâ), temiz yaşayışı (iffet), mazlumların yanında duran cesareti (Hilfü'l-fudûl) ve barışçıl kişiliği ile Cahiliye karanlığı içinde parlayan bir yıldız gibi yaşadı.

6. sınıf öğrencileri olarak gençliğe adım attığımız bu yıllarda, Peygamberimizin gençlik ahlakı bizim için en canlı ve uygulanabilir yol haritasıdır.

Okulda ve arkadaşlık ilişkilerimizde verdiğimiz sözü zamanında tutmak, arkadaşlarımızın bize emanet ettiği bir eşyayı veya sırrı özenle korumak, sınavlarda ve ödevlerde kopya veya hileye başvurmadan kendi alın terimizle başarıya ulaşmak 'el-Emîn' olmanın günümüzdeki karşılığıdır.

Aynı şekilde sosyal medyada ve dijital oyunlarda kaba sözlerden, alaydan ve siber zorbalıktan uzak durmak; haksızlığa uğrayan arkadaşımızın yanında yer alıp barışı savunmak Peygamberimizin gençlik mirasını yaşatmaktır.