Namazlarımızda Rabbimizin huzuruna ilk çıktığımızda ve namazı bitirmeden önceki son anlarda okuduğumuz çok özel dualar vardır. Sübhaneke duası ile Allah'ın şanını yüceltip O'ndan başka ilah olmadığını ikrar ederken, Rabbena dualarıyla da hem kendimiz hem sevdiklerimiz için dünya ve ahiret güzelliği dileriz. Bu dersimizde bu kutlu duaların anlamlarını ve bize öğrettiği hayat prensiplerini keşfediyoruz.
Sübhaneke Duası ve Tenzih İlkesi
Namazlarda iftitah tekbirinin hemen ardından eller bağlandıktan sonra okunan ilk dua Sübhaneke duasıdır.
Dua 'Sübhâneke' kelimesiyle başlar; bu ifade Yüce Allah'ın her türlü eksiklik, acizlik, kusur ve noksanlıktan uzak olduğunu (tenzih) ilan etmektir.
Duada geçen 've lâ ilâhe ğayrük' (Senden başka ilah yoktur) cümlesi ise İslam dininin temeli olan tevhid inancının kesin bir ifadesidir. Cenaze namazında bu duaya 've celle senâük' (Senin övgün pek yücedir) kısmı da ilave edilir.
Rabbenâ Âtinâ Duası ve Dünya-Ahiret Dengesi
Kur'an-ı Kerim'de Bakara Suresi 201. ayette geçen bu dua: «Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr» şeklindedir.
Anlamı: 'Ey Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ve güzellik ver, ahirette de iyilik ve güzellik ver ve bizi cehennem ateşinin azabından koru!' demektir.
İslam dini ne yalnız dünyayı ne de yalnız ahireti hedefler; bu dua Müslümana dünya ile ahiret arasında mükemmel bir denge kurması gerektiğini öğretir.
Rabbenâğfirlî Duası ve Anne-Babaya Vefa
İbrâhîm Suresi 41. ayette Hz. İbrahim'in dilinden aktarılan bu dua şöyledir: «Rabbenagfirlî ve li-vâlideyye ve li'l-mü'minîne yevme yekûmü'l-hisâb».
Anlamı: 'Ey Rabbimiz! Hesabın görüleceği kıyamet gününde; beni, anne-babamı ve bütün müminleri bağışla!' demektir.
Bu dua bizlere üzerimizde sonsuz emeği olan anne ve babamıza vefa göstermeyi, onlara hayır dualar etmeyi ve tüm müminleri kardeş bilerek duamıza ortak etmeyi öğretir.
Örnekler
Örnek 1Sübhaneke duasındaki 'Sübhaneke' kelimesi Yüce Allah hakkında hangi manayı ifade eder?
Cevabı göster
Allah'ın her türlü kusur, noksanlık, eksiklik ve acizlikten münezzeh ve yüce olduğunu ifade eder.
Örnek 2Cenaze namazında Sübhaneke okunurken diğer namazlardan farklı olarak hangi cümle eklenir?
Cevabı göster
'Ve celle senâük' (Senin övgün pek yücedir) cümlesi ilave edilir.
Örnek 3Rabbenâ Âtinâ duasında geçen 'hasene' kavramı neleri içerir?
Cevabı göster
Dünyada sağlık, afiyet, helal rızık ve huzur; ahirette ise cennet, ilahi rıza ve cehennemden kurtuluş gibi tüm iyilikleri içerir.
Örnek 4Rabbenâğfirlî duasında kimler için bağışlanma dilenmektedir?
Cevabı göster
Kişinin kendisi, anne-babası ve hesap gününde bütün inanan müminler için bağışlanma dilenir.
Örnek 5Rabbena duaları namazın hangi bölümünde okunur?
Cevabı göster
Namazın son oturuşunda (kade-i âhire) Ettahiyyâtü ve Salli-Bârik dualarından sonra okunur.
Örnek 6Sübhaneke duasının sonundaki 've lâ ilâhe ğayrük' ifadesi hangi temel inanç ilkesini belirtir?
Cevabı göster
Tevhid ilkesini belirtir; Allah'tan başka hiçbir ilah ve ibadete layık varlık olmadığını ikrar eder.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Namaz kılmaya başlarken iftitah tekbirinin hemen ardından okunan ilk dua hangisidir?
Namazda tekbirden sonra okunan ilk dua Sübhaneke duasıdır.
2Bakara Suresi 201. ayette yer alan ve dünyada da ahirette de iyilik dileyen dua hangisidir?
Dünya ve ahiret iyiliğini isteyen dua Rabbenâ Âtinâ duasıdır.
3Rabbenâğfirlî duasında Hz. İbrahim'in bağışlanmasını istediği kişiler arasında hangisi geçmez?
Ayette kendisi, anne-babası ve müminler zikredilir; inanmayan kavimler yer almaz.
4Sübhaneke duasında sadece cenaze namazında okunan cümle aşağıdakilerden hangisidir?
'Ve celle senâük' ifadesi cenaze namazına mahsus olarak eklenir.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Sübhaneke duası Kur'an-ı Kerim'de müstakil bir sure olarak geçer.
Sübhaneke bir ayet veya sure değil, hadislerle sabit bir duadır.
- Rabbenâ Âtinâ duası Kur'an-ı Kerim'de Bakara Suresinde yer alır.
Bakara Suresi 201. ayettir.
- Rabbenâğfirlî duası bize anne ve babamıza vefalı olmayı ve onlar için dua etmeyi öğretir.
Duada anne-baba için af istenir.
- Namazda Rabbena duaları rükûya eğilmeden hemen önce okunur.
Son oturuşta selam vermeden önce okunur.
- Tevhid ilkesi Allah'ın birliğini ve O'ndan başka ilah olmadığını ifade eder.
Sübhaneke duasının son cümlesi bu ilkeyi vurgular.
- Sübhaneke duası Kur'an-ı Kerim'de müstakil bir sure olarak geçer.
6Dualar ile temel özellikleri ve mesajlarını eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Namazda iftitah tekbirinden sonra okunan ilk dua duasıdır.
- Rabbenâ Âtinâ duasında hem dünya hem de iyiliği istenir.
- Rabbenâğfirlî duasında hesap gününde anne ve için af dilenir.
- Allah'ı her türlü eksiklikten uzak tutma inancına adı verilir.
- Sübhaneke duasında sadece cenaze namazında 've celle ' ifadesi okunur.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Rabbenâ Âtinâ duasının insana kazandırdığı dünya-ahiret dengesini açıklayınız.
1. ipucu: Dua hem dünya hayatında iyilik ve esenlik ister.
2. ipucu: Aynı zamanda ahiret hayatında güzellik ve azaptan korunma diler.
3. ipucu: Müslümanın dünyayı terk etmeden ahirete hazırlanması gerektiğini gösterir.
Cevap: Rabbenâ Âtinâ duası, Müslümanın yalnızca dünyayı veya yalnızca ahireti değil, her iki hayatı da önemsemesi gerektiğini gösterir; dünyada huzur ve helal rızık dilerken ahirette ebedi kurtuluş ve cenneti niyaz eder.
Kısaca
- Sübhaneke Duası: Namaza başlarken okunur; Allah'ın yüceliğini ve O'ndan başka ilah olmadığını bildirir.
- Cenaze Eklemesi: Cenaze namazında Sübhaneke'ye 've celle senâük' ifadesi ilave edilir.
- Rabbenâ Âtinâ: Bakara Suresi 201. ayettir; dünya ve ahiret dengesini sağlayarak her iki hayatta iyilik diler.
- Rabbenâğfirlî: İbrâhîm Suresi 41. ayettir; kişinin kendisi, anne-babası ve müminler için hesap günü bağışlanma istemesidir.
- Namazdaki Yeri: Rabbena duaları namazın son oturuşunda selam öncesinde okunur.