İçeriğe geç

5. sınıf · Peygamberimizin Hayatı · 2. hafta (21-25 Eylül 2026)

Fil Vakası: Bilgiyi Araştırma ve Doğrulama

Çocukluk Yıllarında Peygamberimiz teması · Konu özeti

EtkinliklerÇalışma kâğıdı
Bu hafta

İkinci hafta aynı öğrenme çıktısına devam ediyoruz. Fil Vakası’yla ilgili bir araştırmada soruyu, kaynak bilgisini, olayın nedenini ve sonucunu birbirinden ayıracağız. Amacımız, topladığımız bilgileri doğrulayarak kendi cümlelerimizle düzenlemek.

Araştırma sorusunu sınırla

Fil Vakası hakkında araştırma yaparken önce hangi bilgiyi aradığımızı belirleriz. “Ebrehe’nin amacı neydi?”, “Abdülmuttalib hangi istekte bulundu?” ve “Saldırı nasıl sonuçlandı?” soruları olayın farklı yönlerine odaklanır.

Araştırma sorusu açık olursa kaynaktaki ilgili bilgi daha kolay bulunur. Kişi, yer, amaç, gelişme ve sonuç başlıkları notları düzenlemeye yardım eder.

BaşlıkAranan bilgiKim?KişiNeden?AmaçNe oldu?Sonuç

Kaynağı soruyla ilişkilendir

Ders kitabında Fil Vakası’nın gelişimi anlatılır. Ebrehe’nin kilise yaptırması, Kâbe’ye yönelik planı ve Abdülmuttalib’le görüşmesi bu anlatımda incelenebilir.

Fil suresinin anlamı, fil sahiplerinin planının boşa çıkarılmasıyla ilgilidir. Surenin ana mesajını araştırırken güvenilir bir meal kullanılır. Ders kitabındaki anlatımla surenin anlamını aynı tür not gibi değerlendirmemek gerekir.

Diyanet İşleri Başkanlığı yayınları ve ilgili resmî kaynaklardan elde edilen bilgiler karşılaştırılabilir. Kullanılan kaynağın adı notla birlikte saklanır.

Amaç ile sonucu ayır

Ebrehe, San’a’da yaptırdığı kiliseyle insanların kendi bölgesine gelmesini ve ticaretin canlanmasını istiyordu. Ancak insanlar Kâbe’yi ziyaret etmeyi sürdürdü. Bunun üzerine Kâbe’yi yıkmaya karar verdi.

Bir kişinin istediği şey amaçtır; olay sonunda ortaya çıkan durum sonuçtur. Ebrehe’nin Kâbe’yi yıkmak istemesi amaç, bu girişimin başarısız olması sonuç olarak kaydedilir.

AmaçKâbe’yi yıkmak.SonuçYıkma girişiminin başarısız olması.

Kişilerin tutumunu doğru kaydet

Ebrehe’nin askerlerinin el koyduğu develerin bir bölümü Abdülmuttalib’e aitti. Abdülmuttalib, Ebrehe’yle görüşerek develerinin geri verilmesini istedi.

Kâbe’yi Allah’ın koruyacağına inandığını belirtti. Araştırma notunda bu tutumu, develerini istemesiyle birlikte aktarmak gerekir. Yalnız bir kısmını yazmak görüşmenin anlamını eksik bırakır.

Doğrula ve özgün bir özet kur

Bir notta saldırının başarılı olduğu yazıyorsa bunu ders kitabıyla karşılaştırırız. Kitap, Ebrehe’nin ordusunun yenildiğini ve Kâbe’yi yıkma planının boşa çıktığını anlatır. Çelişen not düzeltilir.

Bilgileri kaydederken cümleleri aynen aktarmak yerine anlamı koruyarak kendi sözlerimizle yazarız. Özette olayın adı, ilgili kişiler, yer, amaç ve sonuç birbirine bağlanır. Kaynakta bulunmayan ayrıntılar eklenmez.

Soruyubelirle→Bilgiyibul→Doğrula→Kaydet

Örnekler

  1. Örnek 1Araştırma sorusu “Ebrehe ticaretin nereye yönelmesini istiyordu?” şeklindedir. “Ordusu yenildi.” cevabı bu soruyu karşılar mı?

    Cevabı göster

    Karşılamaz. Cevap sonucu anlatır. Soruda istenen yer, Ebrehe’nin kilise yaptırdığı San’a’dır.

  2. Örnek 2Bir araştırmacı Fil suresinin ana mesajını öğrenmek istiyor. Ders kitabındaki kişi listesi tek başına yeterli midir?

    Cevabı göster

    Yeterli değildir. Surenin anlamı güvenilir bir mealden incelenmelidir. Kişi listesi başka bir araştırma ihtiyacını karşılar.

  3. Örnek 3Bir tabloda “Kâbe’yi yıkma isteği” sonuç sütununa yazılmış. Nereye taşınmalıdır?

    Cevabı göster

    Amaç sütununa taşınmalıdır. Bu ifade gerçekleşeni değil, Ebrehe’nin yapmak istediğini belirtir.

  4. Örnek 4Abdülmuttalib’in yalnız develerini geri istemesi kaydedilmiş. Görüşmenin anlamını tamamlayan hangi bilgi eklenmelidir?

    Cevabı göster

    Kâbe’yi Allah’ın koruyacağına inandığını söylemesi eklenmelidir. Böylece görüşmedeki iki tutumu birlikte görülür.

  5. Örnek 5İki nottan biri Kâbe’nin yıkıldığını, diğeri yıkma girişiminin başarısız olduğunu söylüyor. Hangisi kitapla uyumludur?

    Cevabı göster

    Yıkma girişiminin başarısız olduğu bilgisi kitapla uyumludur. Diğer not kaynakla karşılaştırılarak düzeltilmelidir.

  6. Örnek 6Bir özet olayın adını, yerini ve kişilerini sayıyor; girişimin nasıl sonuçlandığını söylemiyor. Hangi bölüm eksiktir?

    Cevabı göster

    Sonuç bölümü eksiktir. Ebrehe’nin ordusunun yenildiği ve Kâbe’yi yıkma planının gerçekleşmediği eklenmelidir.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Bir notta “Ebrehe’nin beklediği ziyaretçi ilgisi oluşmadı.” yazıyor. Bu bilgi hangi soruyla en doğrudan ilişkilidir?

  2. 2“Saldırının sonunda ne oldu?” sorusuna hangi not cevap olur?

  3. 3Surenin ana mesajını araştıran öğrenci hangi kaynağa yönelmelidir?

  4. 4Yargıları değerlendiriniz.

    • Bir olayın amacı ve sonucu farklı olabilir.
    • Doğrulanmayan ayrıntı kesin bilgi olarak yazılabilir.
    • Abdülmuttalib develerinin geri verilmesini istemiştir.
    • Kaynağın adı araştırma notuyla birlikte saklanmalıdır.

  5. 5İlişkili ifadeleri eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  6. 6Boşlukları tamamlayınız. Bir sözcük artacak.

    1. Bir kişinin yapmak istediği şey olarak kaydedilir.
    2. Olay sonunda ortaya çıkan durum olarak yazılır.
    3. Toplanan bilgiyi kullanmadan önce kaynakla gerekir.

  7. 7Bir öğrenci araştırma notunu aynen kopyalayıp kaynağını da yazmıyor. Notunu nasıl geliştirebilir?

  8. 8Bir tabloda yalnız Ebrehe’nin amacı var. Olayın bütünü anlaşılabilsin diye hangi başlıklar eklenebilir?

Kısaca

  • Soruyu belirle, ilgili bilgiyi bul, doğrula ve kaydet.
  • Amaç, isteneni; sonuç, gerçekleşeni açıklar.
  • Özet kaynakta olmayan ayrıntılar içermez.

Bu dersin öteki kaynakları