Mümin Kimliğim: İman, İbadet, İhsan ve Kardeşlik Ahlakı Bütünlüğü

Mümin kimliği; Allah'a, peygamberine ve İslam'ın bildirdiği hakikatlere gönülden bağlanmakla başlar. Ancak İslam âlimleri imanı iki düzeye ayırmışlardır: Çevreden gördüğünü delillerini düşünmeden benimsemeye 'taklîdî iman'; evrendeki düzeni tefekkür ederek, Kur'an ayetlerini okuyup anlayarak ve delilleriyle kavrayarak inanmaya ise 'tahkîkî (bilinçli) iman' denir.

Geçen hafta Kur'an meallerinde yaptığımız iman ayetleri araştırması, bizi taklîdî imandan tahkîkî imana taşıyan çok önemli bir adımdır. Tahkîkî imana sahip bir mümin, niçin inandığını bilir, şüphe ve zorluklar karşısında sarsılmaz bir duruş sergiler.

Kelime-i Tevhid ve Kelime-i Şehadet ile kalpte tasdik edilip dil ile ikrar edilen bu iman; ibadetler ve güzel ahlakla birleştiğinde olgun mümin şahsiyetini ortaya çıkarır.

Bir gün vahiy meleği Cebrâil (as), sahabilerin de bulunduğu bir mecliste beyaz elbiseli bir insan suretinde Peygamberimizin (sav) yanına gelerek 'Bana İslam'ı, İman'ı ve İhsan'ı anlat!' diye sormuştur. 'Cibrîl Hadisi' olarak bilinen bu hadiste mümin kimliğinin üç basamağı şöyle tanımlanmıştır:

1. İslam: Allah'tan başka ilah olmadığına ve Hz. Muhammed'in Allah'ın elçisi olduğuna şahitlik etmek (Kelime-i Şehadet), namazı dosdoğru kılmak, zekâtı vermek, Ramazan orucunu tutmak ve yoluna gücü yetenin Kâbe'yi hacretmesidir.

2. İman: Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, ahiret gününe ve kadere (hayır ve şerrin Allah'ın yaratmasıyla olduğuna) inanmaktır.

3. İhsan: 'Allah'ı görüyormuşsun gibi O'na kulluk etmendir; çünkü sen O'nu görmesen bile O seni mutlaka görmektedir!' buyrulmuştur.

Mümin kimliğinin kalitesini belirleyen en temel iç değer 'İhlas'tır. İhlas; ibadetleri, iyilikleri ve tüm salih amelleri insanların övgüsünü kazanmak veya menfaat elde etmek için değil, yalnızca Yüce Allah'ın rızasını kazanmak amacıyla samimiyetle yapmaktır.

İhlasın zıddı ise 'Riya'dır (gösteriş). Bir iyiliği başkaları görsün ve övsün diye yapmak o davranışın manevi değerini ortadan kaldırır.

İhlas ve İhsan bilincine sahip bir mümin, insanların gördüğü kalabalık ortamlarda nasıl dürüst, saygılı ve ahlaklı davranıyorsa, hiç kimsenin görmediği yalnız anlarında da (veya dijital ortamda) aynı dürüstlük ve edebi korur.

Mümin kimliği sadece bireysel bir inanç değil, aynı zamanda güçlü bir toplumsal kardeşlik bağıdır. Kur'an-ı Kerim'in 49. suresi olan Hucurât suresinin 10. ayetinde إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ ('Müminler ancak kardeştirler; öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin [barıştırın]') buyrulmaktadır.

Hemen devamındaki 11 ve 12. ayetlerde ise bu kardeşliği zedeleyen beş büyük ahlaki hastalıktan kesinlikle uzak durulması emredilir: 1. Alay Etmemek (لَا يَسْخَرْ): Hiçbir topluluk veya birey bir diğerini küçümseyip alaya almamalıdır. 2. Kötü Lakap Takmamak (وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ): İnsanları üzecek ve küçük düşürecek isimlerle çağırmamalıdır. 3. Suizandan Kaçınmak (اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ): İnsanlar hakkında delilsiz kötü düşünce ve önyargı (suizan) beslememeli, iyi niyetli (hüsnüzan sahibi) olmalıdır. 4. Tecessüs Etmemek (وَلَا تَجَسَّسُوا): Başkalarının gizli hallerini, özel hayatını ve kusurlarını araştırmamalıdır. 5. Gıybet Yapmamak (وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا): Bir kimsenin arkasından hoşlanmayacağı şekilde konuşmamalı (dedikodu yapmamalıdır).

İnsanlar arasında ırk, renk, zenginlik, makam veya fiziksel özellikler bakımından farklılıklar bulunabilir. Ancak İslam'a göre bu maddi farklılıkların hiçbiri üstünlük sebebi değildir.

Hucurât suresi 13. ayette tüm insanlığa şu evrensel ilke ilan edilmiştir: 'Ey insanlar! Şüphesiz biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık ve birbirinizle tanışasınız diye sizi kavimlere ve kabilelere ayırdık. Şüphesiz Allah katında en değerli (en üstün) olanınız, O'na karşı gelmekten en çok sakınanınızdır (en muttaki olanınızdır).' (Hucurât, 49/13).

Takva; Allah'ı sevgiyle saymak, O'nun emirlerine uyup yasaklarından ve kul hakkından titizlikle sakınarak sorumluluk bilinciyle yaşamaktır.

Sağlam bir mümin kimliği, her şeyden önce bireyin iç dünyasına derin bir huzur ve güven (sekînet) kazandırır. Hayatın bir amacı olduğunu ve yaptığı hiçbir iyiliğin karşılıksız kalmayacağını bilen mümin, zorluklar karşısında ümitsizliğe kapılmaz; sabır ve tevekkülle engelleri aşar.

Toplumsal açıdan ise mümin kimliği; kul hakkına riayet eden, emaneti koruyan, komşusunu ve ihtiyaç sahiplerini gözeten, adaletten ayrılmayan güvenilir bireyler yetiştirir.

Okulda, ailede ve sosyal hayatta mümin kimliğini kuşanan gençler; hem kendi haklarını koruyan hem de başkalarının haklarına saygı duyan erdemli bir toplumun teminatıdır.