1. ünitemiz olan Dinimiz İslam boyunca İslam’ın tevhid inancını, iman-ibadet-ahlak bütünlüğünü ve mümin kimliğinin hayata yansımalarını inceledik. Ünitemizin bu son haftasında, mümin kimliğine yön veren üç büyük İlahi ismi (Esmâ-i Hüsnâ); kullarına hidayet ve istikamet bahşeden El-Hâdî, barış ve güvenin mutlak kaynağı olan Es-Selâm ve tedbir alıp kendisine sığınanların işlerini en güzel biçimde yöneten El-Vekîl isimlerini ayetler ışığında öğreniyoruz.
1. El-Hâdî ve Es-Selâm İsimlerinin Kur’ani Anlamı ve Ahlaki Yansıması
Yüce Allah’ın güzel isimlerini (Esmâ-i Hüsnâ) tanımak, sadece onların kelime anlamlarını ezberlemek değil; o isimlerin ahlakımızdaki yansımalarını kuşanmaktır: 1. El-Hâdî (الْهَادِي — Doğru Yolu Gösteren, Hidayete Erdiren): Hidayet; Yüce Allah’ın insanlara dünya ve ahirette huzura kavuşacakları dosdoğru yolu (sırât-ı müstakîmi) göstermesi, zıddı olan dalâlet ise hak yoldan sapmaktır. Peygamberler insanlara doğru yolu tebliğ ve irşad ederler; ancak kalplere hidayeti veren yalnızca El-Hâdî olan Allah’tır (el-Kasas 28/56). El-Hâdî ismine iman eden bir mümin, hem kendi hayatında doğruluktan (istikametten) ayrılmaz hem de arkadaşlarına iyilik ve güzellikte rehberlik eder.
2. Es-Selâm (السَّلَامُ — Barış, Emniyet ve Esenlik Veren): Haşr suresi 23. ayette zikredilen Es-Selâm, Yüce Allah’ın zatında ve sıfatlarında hiçbir kusur bulunmadığını ve O’nun bütün yaratılmışlar için güven, barış ve selamet kaynağı olduğunu bildirir. Peygamberimiz (s.a.v.) “İman etmedikçe cennete giremezsiniz, birbirinizi sevmedikçe de gerçek anlamda iman etmiş olmazsınız. Size, yaptığınızda birbirinizi seveceğiniz bir şey söyleyeyim mi? Aranızda selamı yayınız!” (Müslim, Îmân, 93) buyurarak Es-Selâm isminin toplumsal kardeşliği nasıl inşa ettiğini göstermiştir.
2. El-Vekîl İsmi: Fiilî Dua, Kavli Dua ve Tevekkül Bilinci
3. El-Vekîl (الْوَكِيلُ — Kendisine Güvenilen, İşleri En Güzel Biçimde Yöneten): Zümer suresi 62. ayette “Allah her şeyin yaratıcısıdır ve O, her şey üzerinde Vekîl’dir (gözetip yönetendir).” buyrulur. El-Vekîl isminin mümin hayatındaki en büyük yansıması tevekkül ve güvenilirliktir: • Fiilî Dua ve Sözlü (Kavli) Dua Bütünlüğü: İslam’da tevekkül iki aşamadan oluşur: 1. Fiilî Dua (Sebeplere Sarılma): Yapılacak işin gerektirdiği bütün maddi hazırlıkları, çalışmayı ve tedbiri eksiksiz yerine getirmektir. 2. Kavli (Sözlü) Dua ve Tevekkül: Elinden gelen gayreti gösterdikten sonra sonucu El-Vekîl olan Yüce Allah’tan bekleyerek gönül huzuruna kavuşmaktır.
El-Vekîl ismine inanan bir mümin aynı zamanda kendisine emanet edilen görevlerde ve verilen vekâletlerde son derece güvenilir (emîn) olur; üstlendiği işi savsaklamadan en güzel biçimde tamamlar.
Örnekler
Örnek 1Peygamberimizin (s.a.v.) çok sevdiği amcası Ebû Talib’in iman etmesini çok arzulaması üzerine inen 'Şüphesiz sen sevdiğin kişiyi hidayete erdiremezsin; fakat Allah dilediğine hidayet verir...' (el-Kasas 28/56) ayeti Yüce Allah’ın hangi ismiyle ilgilidir?
Cevabı göster
Bu ayet Yüce Allah’ın El-Hâdî ismiyle doğrudan ilgilidir. Peygamberlerin görevi hak yolu tebliğ etmek ve göstermektir; ancak kalplere imanı yerleştiren ve gerçek anlamda hidayeti yaratan yalnızca El-Hâdî olan Yüce Allah’tır.
Örnek 2'Fiilî dua' ve 'sözlü (kavli) dua' kavramlarını bir çiftçinin ürün yetiştirme süreci üzerinden Yüce Allah’ın El-Vekîl ismiyle ilişkilendirerek açıklayınız.
Cevabı göster
Çiftçinin tarlasını sürmesi, kaliteli tohum ekmesi, gübreleme ve sulama yapması fiilî duadır (tedbirdir). Bundan sonra ellerini açıp 'Rabbim, emeğimi bereketli kıl, ürünümü afetlerden koru' diyerek El-Vekîl olan Allah’a güvenmesi ise sözlü dua ve tevekküldür.
Örnek 3Peygamberimizin 'Aranızda selamı yayınız!' hadisi ile Yüce Allah’ın 'Es-Selâm' ismi arasındaki ilişkiyi toplumsal huzur açısından yorumlayınız.
Cevabı göster
Yüce Allah Es-Selâm’dır, yani barış ve güvenin kaynağıdır. İnsanlar birbirlerine Es-Selâm olan Allah’ın adıyla ('Es-selâmü aleyküm') selam verdiklerinde aralarındaki kırgınlık ve güvensizlik kalkar, sevgi ve kardeşlik çoğalarak toplumda barış iklimi oluşur.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1“Şüphesiz sen sevdiğin kimseyi doğru yola (hidayete) iletemezsin; fakat Allah dilediğini doğru yola iletir...” (el-Kasas 28/56) ayeti Yüce Allah’ın aşağıdaki güzel isimlerinden hangisini vurgulamaktadır?
Kalplere imanı sevdirip kullarını hidayete (doğru yola) ulaştıran Yüce Allah’ın ismi El-Hâdî’dir.
2İslam düşüncesinde 'hidayet' (doğru yolu bulma) kavramının zıt anlamlısı olan ve 'hak yoldan sapma, yanlışa düşme' anlamına gelen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru yola ulaşmaya hidayet, doğru yoldan sapmaya ise dalâlet denir.
3“Allah her şeyin yaratıcısıdır ve O, her şey üzerinde Vekîl’dir.” (ez-Zümer 39/62) ayetinde geçen 'El-Vekîl' isminin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
El-Vekîl; bütün işleri hakkıyla yöneten ve kendisine tevekkül eden kullarını koruyup gözeten demektir.
4Bir hastanın önce doktora muayene olup ilaçlarını düzenli kullanması, ardından şifayı Yüce Allah’tan beklemesi aşağıdakilerden hangisine örnektir?
Tedavi olmak fiilî dua (tedbir), şifayı El-Vekîl ve Eş-Şâfî olan Allah’tan beklemek ise doğru tevekküldür.
5Peygamberimizin (s.a.v.) 'İman etmedikçe cennete giremezsiniz, birbirinizi sevmedikçe de gerçek anlamda iman etmiş olmazsınız... Aranızda selamı yayınız!' hadisi Yüce Allah’ın hangi güzel isminin toplumsal hayata yansımasıdır?
Selamlaşmak ve barışı yaymak, barış ve esenlik kaynağı olan Es-Selâm isminin toplumsal hayattaki tecellisidir.
6Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- İnsanın çalışarak üzerine düşen bütün maddi tedbirleri almasına 'fiilî dua' denir.
Çalışmak ve sebeplere sarılmak fiilî dua, dille Allah’a yakarmak ise kavli (sözlü) duadır.
- El-Hâdî olan Yüce Allah, insanlara akıl, peygamberler ve Kur’an-ı Kerim aracılığıyla hidayet yolunu göstermiştir.
Akıl, peygamberler ve ilahi kitaplar insanı hidayete ulaştıran en büyük rehberlerdir.
- Es-Selâm ismine inanan bir mümin, çevresindeki insanların elinden ve dilinden korktuğu kavgacı biri olmalıdır.
Yanlıştır; tam tersine mümin, elinden ve dilinden herkesin güvende olduğu (selamette kaldığı) barışçıl insandır.
- El-Vekîl isminin ahlaki yansıması olarak mümin, kendisine emanet edilen işlerde son derece güvenilir (emîn) olur.
Allah’ın El-Vekîl ismine inanan kul, üstlendiği vekâlet ve sorumlulukları titizlikle yerine getirir.
- İman, ibadet ve güzel ahlak birbirinden tamamen kopuk ve ilgisiz alanlardır.
Yanlıştır; iman kalpte kök salar, ibadetlerle güçlenir ve güzel ahlak olarak davranışlarda meyve verir.
- İnsanın çalışarak üzerine düşen bütün maddi tedbirleri almasına 'fiilî dua' denir.
7Aşağıdaki kavramları açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
8Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Doğru yola ulaşmaya hidayet, hak yoldan sapmaya ise denir.
- Emrolunduğumuz gibi dosdoğru bir çizgide yaşama bilincine denir.
- Çalışıp fiilî duayı yaptıktan sonra işin sonucunu olan Yüce Allah’a bırakmaya tevekkül denir.
- Toplumda sevgi ve güveni artırmak için karşılaştığımız insanlara ismiyle 'Es-selâmü aleyküm' deriz.
- Kalplere imanı sevdiren ve kullarını doğru yola ulaştıran Allah’ın güzel ismi ’dir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
9Yüce Allah’ın 'El-Hâdî', 'Es-Selâm' ve 'El-Vekîl' isimlerinin mümin kimliğinin inşasına (inanç, ibadet ve ahlak boyutlarına) nasıl katkı sağladığını açıklayınız.
1. ipucu: 1. İpucu: El-Hâdî isminin doğruluk ve hayra rehberlik etme bilinci kazandırdığını belirtiniz.
2. ipucu: 2. İpucu: Es-Selâm isminin barış/güven, El-Vekîl isminin ise çalışkanlık, emanet bilinci ve tevekkül kazandırdığını yazınız.
Cevap: 1. El-Hâdî İsminin Katkısı: Müminin Kur’an ve sünnet rehberliğinde dosdoğru bir hayat (istikamet) sürmesini ve çevresine iyilikte örnek olmasını sağlar. 2. Es-Selâm İsminin Katkısı: Müminin elinden ve dilinden hiç kimseye zarar gelmeyen, çevresine selam, barış, huzur ve emniyet yayan güvenilir bir insan olmasını sağlar. 3. El-Vekîl İsminin Katkısı: Müminin tembellikten uzak durup her işinde önce üzerine düşen çalışmayı ve tedbiri (fiilî duayı) yapmasını, emanetlere sahip çıkmasını ve zorluklar karşısında ümitsizliğe düşmeden yalnız Allah’a tevekkül etmesini sağlar.
Kısaca
- El-Hâdî (الْهَادِي — Hidayet Rehberi): Kullarına akıl, fıtrat, peygamber ve vahiy aracılığıyla hak yolu (sırât-ı müstakîmi) gösteren ve kalpleri imana ulaştıran demektir (el-Kasas 28/56).
- Es-Selâm (السَّلَامُ — Esenlik ve Emniyet Kaynağı): Her türlü kusurdan münezzeh olan; kullarını dünya ve ahiret tehlikelerinden selamete çıkaran, barış ve huzur veren demektir (el-Haşr 59/23).
- El-Vekîl (الْوَكِيلُ — Güvenilen Dost ve Yönetici): Fiilî duasını (çalışma ve tedbirini) yerine getirip kendisine tevekkül eden kullarının işlerini en güzel sonuca ulaştıran demektir (ez-Zümer 39/62).
- Hidayet ve Dalâlet Karşıtlığı: Doğru yola hidayet, doğru yoldan sapmaya ise dalâlet denir. Mümin her gün Fatiha Suresi ile El-Hâdî olan Allah’tan hidayet üzere sebat diler.
- Mümin Kimliğinde Tecellisi: Mümin; El-Hâdî ismiyle hayra rehberlik eder, Es-Selâm ismiyle çevresine güven ve barış yayar, El-Vekîl ismiyle de emaneti korur ve tevekkül sahibi olur.