İçeriğe geç

9. sınıf · Kur'an-ı Kerim · 11. hafta (30 Kasım-4 Aralık 2026)

Tenvin ve Sakin Nunun Hâlleri: İdgam (İdgam-ı Meal-Gunne, İdgam-ı Bila-Gunne) ve İklâb Kuralları (KK.9.2.5)

2. TEMA: KUR'AN-I KERİM'İ GÜZEL OKUMA KURALLARI (TECVİT) teması · Konu özeti

🃏 Kavram kartlarıEtkinlikler
Bu hafta

Geçen hafta tenvin ve sakin nundan (نْ) sonra boğaz harfleri geldiğinde İzhar (açık okuma), 15 ihfa harfi geldiğinde ise İhfa (gizleyerek gunneli okuma) yapıldığını öğrenmiştik. Bu haftaki dersimizde tenvin ve sakin nunun diğer iki temel hükmü olan İdgam (İdgam-ı Meal-Gunne ve İdgam-ı Bila-Gunne) ile İklâb kurallarını, harflerini ve Kur'an-ı Kerim tilavetindeki uygulanış inceliklerini ele alıyoruz.

İdgam Kavramı ve İdgam-ı Meal-Gunne (Gunneli İdgam) (KK.9.2.5)

Sözlükte 'bir şeyi başka bir şeyin içine katmak, dahil etmek ve kaynaştırmak' anlamına gelen İdgam (الْإِدْغَامُ); tecvit ilminde tenvin veya sakin nundan (نْ) sonra belirli harfler geldiğinde nun sesinin kendisinden sonraki harfe katılarak okunmasıdır. Tenvin ve sakin nuna ait idgam harfleri toplam 6 tanedir ve kolayca hatırlanması için يَرْمَلُونَ (yermelûn: ي، ر، م، ل، و، ن) kelimesinde toplanmıştır. Bu 6 harf, okunuş sırasında gunne (geniz sesi) yapılıp yapılmamasına göre iki gruba ayrılır.

Birinci grup İdgam-ı Meal-Gunne (Gunneli İdgam) kuralıdır. Harfleri يَمْنُو (yemnu) kelimesinde bir araya getirilen 4 harftir: ي (Yâ), ن (Nûn), م (Mîm) ve و (Vâv). Bir kelimenin sonunda bulunan tenvin veya sakin nundan hemen sonra, ikinci kelimenin başında bu dört harften (ي، ن، م، و) biri gelirse; sakin nun veya tenvin kendisinden sonraki harfe katılır ve genizden gelen gunne sesiyle 1,5 elif miktarı tutularak okunur. Örneğin مَنْ يَعْمَلْ ifadesi 'mey-ya'mel', مِنْ نِعْمَةٍ ifadesi 'min-ni'metin', عَذَابٌ مُقِيمٌ ifadesi 'azâbüm-mukîm', مِنْ وَالٍ ifadesi ise 'miv-vâl' şeklinde gunneli okunur.

Çok Önemli İstisna (İzhar-ı Kelime-i Vahide / Mutlak İzhar): İdgam-ı meal-gunnenin gerçekleşebilmesi için sakin nun ile idgam harfinin (ي veya و) ayrı iki kelimede bulunması şarttır! Eğer sakin nun ile ي veya و harfi aynı (tek) kelimenin içinde yan yana gelirse anlam bozulmasını önlemek için idgam YAPILMAZ, İzhar (açık okuma) yapılır. Kur'an-ı Kerim'de bu durum 4 kelimede geçer: دُنْيَا (dünyâ), بُنْيَانٌ (bünyân), صِنْوَانٌ (sınvân) ve قِنْوَانٌ (kınvân).

TENVİN VE SAKİN NUNUN HÂLLERİ: İDGAM KAVRAMI VE İKİ ÇEŞİDİ 1. İDGAM-I MEAL-GUNNE (GUNNELİ İDGAM) • Harfleri (4 Harf — "يَمْنُو / Yemnu"): ي — ن — م — و • Kural: Tenvin veya sakin nundan (نْ) sonra bu 4 harften biri gelirse nun sesi sonraki harfe katılır ve genizden gunne sesiyle (1,5 elif miktarı tutularak) okunur. • Örnekler: مَنْ يَعْمَلْ · مِنْ نِعْمَةٍ · عَذَابٌ مُقِيمٌ · مِنْ وَالٍ İstisna (Tek Kelime): دُنْيَا، بُنْيَانٌ، صِنْوَانٌ، قِنْوَانٌ (İzhar!) 2. İDGAM-I BİLA-GUNNE (GUNNESİZ İDGAM) • Harfleri (2 Harf — Lam ve Ra): ل — ر • Kural: Tenvin veya sakin nundan (نْ) sonra ل veya ر harfi gelirse nun sesi tamamen bu harflere katılır ve GUNNE YAPILMADAN (tutulmadan) şeddeli gibi okunur. • Örnekler: مِنْ لَدُنْهُ (মিল্-ledünhü) · هُدًى لِلْمُتَّقِينَ • Örnekler: مِنْ رَبِّهِمْ (Mir-rabbihim) · غَفُورٌ رَحِيمٌ
🔍 Büyütmek için dokunun

İdgam-ı Bila-Gunne (Gunnesiz İdgam) Kuralı ve Uygulaması (KK.9.2.5)

يَرْمَلُونَ (yermelûn) harflerinden يَمْنُو (yemnu) dışarıda bırakıldığında geriye kalan 2 harf, yani ل (Lâm) ve ر (Râ) harfleri İdgam-ı Bila-Gunne (Gunnesiz İdgam) harfleridir. 'Bila-gunne' ifadesi Arapçada 'gunnesiz, geniz sesi olmaksızın' anlamına gelir.

Bir kelimenin sonundaki tenvin veya sakin nundan (نْ) sonra, takip eden kelimenin başında ل veya ر harfi gelirse; nun sesi tamamen silinerek ل veya ر harfine dönüştürülür ve hiç gunne yapılmadan (tutulmadan) şeddeli gibi şiddetli ve akıcı biçimde okunur.

Kur'an-ı Kerim'den başlıca örnekler şunlardır: 1) ل harfi için: مِنْ لَدُنْهُ (okunuşu: mil-ledünhü), هُدًى لِلْمُتَّقِينَ (okunuşu: hüdel-lil-müttakîn), وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ (okunuşu: veylül-likülli hümezetil-lümezeh). 2) ر harfi için: مِنْ رَبِّهِمْ (okunuşu: mir-rabbihim), غَفُورٌ رَحِيمٌ (okunuşu: ğafûrur-rahîm), عِيشَةٍ رَاضِيَةٍ (okunuşu: îşetir-râdıyeh).

İKLÂB (الْإِقْلَابُ) KURALI, TEK HARFİ (ب) VE UYGULANIŞI İKLÂB TANIMI VE TEK HARFİ • Sözlük Anlamı: Bir şeyi bulunduğu hâlden başka bir hâle çevirmek, dönüştürmek demektir. • İklâb Harfi (Yalnızca 1 Harf): ب (Bâ) • Tecvit Kuralı: Tenvin veya sakin nundan (نْ) hemen sonra ب harfi geldiğinde, sakin nun veya tenvin sesi hâlis bir MİM (م) sesine çevrilir ve dudaklar hafif temas ettirilerek gunneli biçimde (1,5 elif) tutulur. KUR'AN'DA İKLÂB ÖRNEKLERİ VE İŞARETİ 1. مِنْ بَعْدِ → Okunuşu: مِمْ بَعْدِ (Mim-ba'di) 2. أَنْبِئْهُمْ → Okunuşu: أَمْبِئْهُمْ (Embi'hüm) 3. سَمِيعٌ بَصِيرٌ → Okunuşu: سَمِيعُمْ بَصِيرٌ 4. عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ → عَلِيمُمْ بِذَاتِ Mushaf İşareti: Mushaflarda iklâb olan yerlerde sakin nun veya tenvinin üzerine küçük bir mim (مـ) harfi konulur.
🔍 Büyütmek için dokunun

İklâb (الْإِقْلَابُ) Kuralı, Harfi ve Dört Hükmün Özeti (KK.9.2.5)

Sözlükte 'bir şeyi kendi şeklinden başka bir şekle çevirmek, döndürmek' anlamına gelen İklâb (الْإِقْلَابُ), tenvin ve sakin nunun dördüncü hükmüdür. İklâb kuralının tek bir harfi vardır, o da dudak harflerinden ب (Bâ) harfidir.

Aynı kelimenin içinde veya ayrı iki kelimede tenvin ya da sakin nundan (نْ) hemen sonra ب harfi geldiğinde, dil ucundan çıkan sakin nun veya tenvin sesi dudak harfi olan ب'ye uyum sağlamak üzere hâlis bir mim (م) sesine çevrilir ve dudaklar hafifçe birbirine değdirilerek gunneli biçimde (1,5 elif miktarı tutularak) okunur. Örneğin مِنْ بَعْدِ ifadesi mim-ba'di, أَنْبِئْهُمْ kelimesi embi'hüm, سَمِيعٌ بَصِيرٌ ifadesi semî'um-basîr, عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ ifadesi ise alîmüm-bizâtis-sudûr şeklinde telaffuz edilir. Mushaflarda okuyucuya kolaylık sağlamak için iklâb yapılacak sakin nun veya tenvinin üzerine küçük bir mim (مـ) işareti konulur.

Böylece Arap alfabesindeki 28 harfin (harekesiz elif hariç) tenvin ve sakin nun karşısındaki dağılımı tamamlanmış olur: 1) İzhar: 6 boğaz harfi (ء، هـ، ع، ح، غ، خ) — açık ve gunnesiz okunur. 2) İhfa: 15 harf (ت، ث، ج، د، ذ، ز، س، ش، ص، ض، ط، ظ، ف، ق، ك) — gizleyerek ve gunneli okunur. 3) İdgam: 6 harf (يَرْمَلُونَ); dördü (ي، ن، م، و) gunneli (meal-gunne), ikisi (ل، ر) gunnesiz (bila-gunne) katılır. 4) İklâb: 1 harf (ب) — mim (م) sesine çevrilerek gunneli okunur.

TENVİN VE SAKİN NUNUN DÖRT HÂLİ (28 HARFİN BÜTÜNCÜL TABLOSU) 1. İZHAR (6 Harf) ء هـ ع ح غ خ • Boğaz harfleridir. • Açık ve net okunur. • Gunne (tutma) yapılmaz. Örnek: مِنْ خَوْفٍ Örnek: عَذَابٌ أَلِيمٌ 2. İHFA (15 Harf) ت ث ج د ذ ز س ش ص ض ط ظ ف ق ك • İzhar ile idgam arası gizleyerek okunur. • Gunneli tutulur. Örnek: أَنْفُسِهِمْ Örnek: مِنْ قَبْلِ 3. İDGAM (6 Harf: يَرْمَلُون) a) Meal-Gunne (4 Harf): ي ن م و (Gunneli) Örnek: فَمَنْ يَعْمَلْ b) Bila-Gunne (2 Harf): ل ر (Gunnesiz) Örnek: غَفُورٌ رَحِيمٌ Ayrı iki kelimede olur! 4. İKLÂB (1 Harf) ب (Bâ) • Nun sesi م (mim) sesine çevrilir. • Gunneli tutulur. Örnek: مِنْ بَعْدِ Örnek: سَمِيعٌ بَصِيرٌ
🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

  1. Örnek 1Tenvin ve sakin nunun hâllerinden olan 'İdgam' kaça ayrılır? Her bir çeşidin harflerini ve okunuş farkını yazınız.

    Cevabı göster

    İdgam ikiye ayrılır: 1) İdgam-ı Meal-Gunne (Gunneli İdgam): Harfleri 'yemnu' (ي، ن، م، و) olmak üzere 4 tanedir; sakin nun veya tenvin sonraki harfe katılırken genizden gunne sesiyle (1,5 elif tutularak) okunur. 2) İdgam-ı Bila-Gunne (Gunnesiz İdgam): Harfleri 'ل' ve 'ر' olmak üzere 2 tanedir; sakin nun veya tenvin tamamen sonraki harfe katılır ve hiç gunne yapılmadan okunur.

  2. Örnek 2Aşağıdaki Kur'an-ı Kerim ifadelerinde bulunan tecvit kurallarını (İdgam-ı Meal-Gunne, İdgam-ı Bila-Gunne, İklâb) sebepleriyle birlikte belirleyiniz: 1) «فَمَنْ يَعْمَلْ» — 2) «غَفُورٌ رَحِيمٌ» — 3) «مِنْ بَعْدِ» — 4) «هُدًى لِلْمُتَّقِينَ»

    Cevabı göster

    1) فَمَنْ يَعْمَلْ: Sakin nundan sonra 'ي' harfi geldiği için İdgam-ı Meal-Gunne. 2) غَفُورٌ رَحِيمٌ: Tenvinden sonra 'ر' harfi geldiği için İdgam-ı Bila-Gunne. 3) مِنْ بَعْدِ: Sakin nundan sonra 'ب' harfi geldiği için İklâb. 4) هُدًى لِلْمُتَّقِينَ: Tenvinden sonra 'ل' harfi geldiği için İdgam-ı Bila-Gunne.

  3. Örnek 3Kur'an-ı Kerim'de geçen «دُنْيَا» ve «بُنْيَانٌ» kelimelerinde sakin nundan (نْ) sonra «ي» harfi geldiği hâlde neden İdgam-ı Meal-Gunne yapılmaz?

    Cevabı göster

    İdgam-ı Meal-Gunne yapılabilmesi için sakin nunun birinci kelimenin sonunda, idgam harfinin ise ikinci kelimenin başında (iki ayrı kelimede) bulunması şarttır. دُنْيَا ve بُنْيَانٌ kelimelerinde ise sakin nun ve ي harfi aynı (tek) kelime içinde yer aldığı için idgam yapılmaz, İzhar-ı Kelime-i Vahide (açık okuma) yapılır.

  4. Örnek 4Tecvit ilminde 'İklâb' kuralı nasıl oluşur ve nasıl telaffuz edilir? Bir ayet örneği vererek açıklayınız.

    Cevabı göster

    Tenvin veya sakin nundan (نْ) hemen sonra 'ب' (bâ) harfi geldiğinde İklâb olur. Sakin nun veya tenvin sesi hâlis bir mim (م) sesine dönüştürülür ve dudaklar hafifçe kapatılarak gunne ile (1,5 elif miktarı tutularak) okunur. Örnek: «سَمِيعٌ بَصِيرٌ» ifadesi 'semî'um-basîr' şeklinde okunur.

  5. Örnek 5Tenvin ve sakin nunun dört temel hükmünü (İzhar, İhfa, İdgam, İklâb) harf sayılarına göre eşleştirerek toplam harf sayısını doğrulayınız.

    Cevabı göster

    1) İzhar: 6 boğaz harfi (ء، هـ، ع، ح، غ، خ). 2) İhfa: 15 harf. 3) İdgam: 6 harf (ي، ن، م، و meal-gunne + ل، ر bila-gunne). 4) İklâb: 1 harf (ب). Toplam: 6 + 15 + 6 + 1 = 28 Arapça harfi.

  6. Örnek 6Hümeze suresinin 1. ayeti olan «وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ» ayetinde geçen tecvit kurallarını bulunuz.

    Cevabı göster

    Ayette iki yerde İdgam-ı Bila-Gunne vardır: Birincisi «وَيْلٌ لِكُلِّ» kısmında tenvinden sonra 'ل' harfi gelmiştir; ikincisi «هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ» kısmında yine tenvinden sonra 'ل' harfi gelmiştir. Her ikisi de gunnesiz olarak (veylül-likülli hümezetil-lümezeh) birbirine katılarak okunur.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Tenvin veya sakin nundan (نْ) sonra aşağıdaki harflerden hangisi gelirse 'İdgam-ı Bila-Gunne' (gunnesiz katma) kuralı meydana gelir?

  2. 2«إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ» ayetindeki altı çizili «سَمِيعٌ بَصِيرٌ» ifadesinde tenvinden sonra «ب» harfi gelmesiyle oluşan ve tenvin sesinin gunneli bir mim (م) sesine çevrilerek okunduğu tecvit kuralı aşağıdakilerden hangisidir?

  3. 3Aşağıdaki Kur'an-ı Kerim lafızlarının hangisinde 'İdgam-ı Meal-Gunne' (gunneli idgam) kuralı vardır?

  4. 4Sakin nundan (نْ) sonra «ي» veya «و» harfi ayrı iki kelimede geldiğinde İdgam-ı Meal-Gunne yapılırken, aynı (tek) kelimede yan yana geldiğinde idgam yapılmayıp açık okunur (İzhar-ı Kelime-i Vahide). Aşağıdakilerden hangisi bu istisnaya örnektir?

  5. 5

    • İdgam-ı Meal-Gunne harfleri «يَمْنُو» (yemnu) kelimesinde toplanan ي، م، ن، و harfleridir.
    • İdgam-ı Bila-Gunne kuralı uygulanırken ses genizde 1,5 elif miktarı tutularak gunne yapılır.
    • Mushaflarda İklâb kuralının bulunduğu yerlerde sakin nunun veya tenvinin üzerine küçük bir mim (مـ) harfi konulur.
    • «مِنْ لَدُنْهُ» ifadesinde sakin nundan sonra «ل» harfi geldiği için İdgam-ı Bila-Gunne kuralı oluşmuştur.
    • İklâb kuralının oluşmasını sağlayan harfler ب، م ve و olmak üzere üç tanedir.

  6. 6

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7

    1. Sözlükte 'bir harfi diğer bir harfin içine katıp kaynaştırmak' anlamına gelen tecvit terimine denir.
    2. Tenvin veya sakin nundan sonra tek harfi olan ب geldiğinde nun sesini mim (م) sesine dönüştürme kuralına adı verilir.
    3. مِنْ رَبِّهِمْ (mir-rabbihim) örneğinde sakin nundan sonra ر harfi geldiği için idgam-ı yapılır.
    4. Kur'an-ı Kerim'de geçen دُنْيَا ve صِنْوَانٌ kelimelerinde sakin nun ile idgam harfi aynı kelimede bulunduğu için yapılır.
    5. İdgam-ı meal-gunne ve iklâb kuralları uygulanırken genizden gelen sese adı verilir.

  8. 8Bakara suresi 2-5. ayetlerde geçen şu üç ifadeyi tecvit kuralları açısından inceleyiniz: 1) «هُدًى لِلْمُتَّقِينَ», 2) «وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ» içindeki «يُنْفِقُونَ», 3) «عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ». Bu üç ifadede tenvin ve sakin nunun hâllerinden hangilerinin bulunduğunu, harflerini ve nasıl okunmaları gerektiğini açıklayınız.

Kısaca

  • İdgam ve Yermelûn Harfleri: Tenvin veya sakin nundan (نْ) sonra يَرْمَلُونَ (ي، ر، م، ل، و، ن) harflerinden biri ayrı kelimede geldiğinde nun sesi sonraki harfe katılarak okunur.
  • İdgam-ı Meal-Gunne (4 Harf): Tenvin veya sakin nundan sonra يَمْنُو (ي، ن، م، و) harflerinden biri geldiğinde genizden gunne sesiyle (1,5 elif tutularak) katma yapılır (فَمَنْ يَعْمَلْ، مِنْ وَالٍ).
  • Tek Kelime İstisnası: Sakin nun ile ي veya و harfi aynı (tek) kelimede yan yana gelirse (دُنْيَا، بُنْيَانٌ، صِنْوَانٌ، قِنْوَانٌ) idgam yapılmaz, izhar (açık okuma) yapılır.
  • İdgam-ı Bila-Gunne (2 Harf): Tenvin veya sakin nundan sonra ل veya ر harfi geldiğinde gunne yapılmadan tam katma yapılır (مِنْ لَدُنْهُ، غَفُورٌ رَحِيمٌ).
  • İklâb (1 Harf): Tenvin veya sakin nundan sonra ب harfi geldiğinde nun/tenvin sesi mim (م) sesine çevrilerek gunneli okunur (مِنْ بَعْدِ، سَمِيعٌ بَصِيرٌ).

Bu dersin öteki kaynakları