İçeriğe geç

9. sınıf · Kur'an-ı Kerim · 9. hafta (9-13 Kasım 2026)

Med Çeşitleri: Asli Med (Medd-i Tabiî) ve Fer'î Medler (Muttasıl, Munfasıl, Lâzım, Ârız, Lîn) (KK.9.2.4)

2. TEMA: KUR'AN-I KERİM'İ GÜZEL OKUMA KURALLARI (TECVİT) teması · Konu özeti

🃏 Kavram kartlarıEtkinlikler
Bu hafta

Kur'an-ı Kerim'i tertîl üzere ve güzel okumanın en önemli unsurlarından biri, uzatılması gereken harfleri ne eksik ne de fazla olmadan tam ölçüsünde (med) okumaktır. Tecvit ilminde med kuralları; uzatma sebebi bulunmayan Asli Med (Medd-i Tabiî) ve med harfinden sonra hemze veya sükûn gelmesiyle oluşan Fer'î Medler (Muttasıl, Munfasıl, Lâzım, Ârız, Lîn) olmak üzere iki ana başlıkta incelenir.

Med Kavramı, Medd-i Tabiî (Asli Med) ve Uzatma Sebepleri

Sözlükte 'uzatmak, çekmek' anlamına gelen med, tecvit terimi olarak sesin med (uzatma) harflerinden veya lîn harflerinden biriyle belirli bir ölçüde uzatılarak okunmasıdır. Kur'an-ı Kerim'de kelimeleri uzatan üç med harfi (hurûf-ı med) vardır: 1) Kendisi harekesiz olup kendinden önceki harfin harekesi üstün olan Elif (ـَ ا) (قَالَ), 2) Kendisi sakin (cezimli) olup kendinden önceki harfin harekesi ötre olan Vâv (ـُ وْ) (يَقُولُ), 3) Kendisi sakin olup kendinden önceki harfin harekesi esre olan Yâ (ـِ يْ) (قِيلَ). Bu üç durum نُوحِيهَا (nûhîhâ) kelimesinde bir arada toplanmıştır.

Bir kelimede med harflerinden (ا، و، ي) biri bulunur ve bu med harfinden sonra herhangi bir uzatma sebebi (sebeb-i med: hemze veya sükûn) gelmezse Medd-i Tabiî (Asli Med / Doğal Med) olur. Medd-i Tabiî 1 elif miktarı (orta hızda iki hareke süresi veya 'elif' diyecek kadar süre) uzatılır ve hükmü vaciptir; çünkü 1 elif uzatılmazsa kelimenin anlamı bozulabilir.

Med harfinden sonra gelerek uzatma miktarını 1 elifin üzerine (2, 3 veya 4 elife) çıkaran unsurlara sebeb-i med (uzatma sebebi) denir ve iki tanedir: 1) Hemze (ء / أَ إِ أُ) (harekeli elif veya kırık hemze), 2) Sükûn (harekesizlik; yani cezim veya şedde). Sebeb-i med bulunduğunda ortaya çıkan medlere Fer'î Med (İkincil/Ayrıntı Med) adı verilir.

ASLİ MED (MEDD-İ TABİÎ) VE MED SEBEPLERİ MED HARFLERİ (حُرُوفُ الْمَدِّ) — 3 HARF 1. Elif (ا): Kendisi harekesiz, öncesi ÜSTÜN (ـَ ا) Örnek: قَالَ (Kâle) - كَانَ (Kâne) 2. Vâv (و): Kendisi sakin, öncesi ÖTRE (ـُ وْ) Örnek: يَقُولُ (Yekûlu) - نُورٌ (Nûrun) 3. Yâ (ي): Kendisi sakin, öncesi ESRE (ـِ يْ) Örnek: قِيلَ (Kîle) - دِينِ (Dîni) Ölçüsü: 1 Elif miktarı uzatılır (Sebeb-i med yoksa). SEBEB-İ MED (FER'Î MED SEBEPLERİ) Med harfinden sonra gelerek uzatmayı 1 eliften (2, 3 veya 4 elife) çıkaran iki temel sebep vardır: 1. HEMZE (ء / أَ إِ أُ): → Aynı kelimede ise: Medd-i Muttasıl → Ayrı kelimede ise: Medd-i Munfasıl 2. SÜKÛN (Cezim veya Şedde): → Lâzım Sükûn (Medd-i Lâzım) / Ârız Sükûn (Medd-i Ârız)
🔍 Büyütmek için dokunun

Hemze Sebebiyle Oluşan Fer'î Medler: Medd-i Muttasıl ve Medd-i Munfasıl

Bir kelimede med harfinden (ا، و، ي) sonra sebeb-i medden hemze (ء) gelir ve med harfi ile hemze aynı kelime içinde bulunursa Medd-i Muttasıl (Bitişik Med) olur. Örneğin جَآءَ (câe), سُوٓءَ (sûe), سِيٓءَ (sîe), اَلْمَلٰٓئِكَةُ (el-melâiketu) ve اَلسَّمَآءِ (es-semâi) kelimelerinde med harfi ile kırık hemze aynı kelimenin parçasıdır. Medd-i Muttasıl, Asım kıraatinde 4 elif miktarı (hızlı okuyuş olan hadr/tedvirde en az 2-3 elif) uzatılır ve hükmü vaciptir; bütün kıraat imamları 1 eliften fazla uzatılmasında ittifak etmiştir.

Med harfi birinci kelimenin sonunda, sebeb-i med olan uzun hemze (أَ / إِ / أُ) ise ikinci kelimenin başında bulunursa (yani med harfi ile hemze iki ayrı kelimede karşılaşırsa) Medd-i Munfasıl (Ayrık Med) olur. Örneğin إِنَّآ أَعْطَيْنَاكَ (innâ a'taynâke), قُوٓا أَنْفُسَكُمْ (kû enfusekum) ve وَفِيٓ أَنْفُسِكُمْ (ve fî enfusikum) ifadelerinde med harfi ile hemze ayrı kelimelerdedir.

Medd-i Munfasıl'ın hükmü caizdir; kıraat imamlarının bir kısmı 4 elif (tûl), bir kısmı 2-3 elif (tevassut), bir kısmı ise hızlı okuyuşta 1 elif (kasr) uzatılmasına cevaz vermiştir. Ayrıca يَآ أَيُّهَا ve هٰٓؤُلَآءِ gibi bitişik yazılan hitap/işaret kelimeleri ile üçüncü tekil eril zamirinden (ـهُ / ـهِ) sonra hemze gelmesi (مَالَهُٓ أَخْلَدَهُ) de Medd-i Munfasıl kapsamında değerlendirilir.

HEMZE SEBEBİYLE OLUŞAN FER'Î MEDLER: MUTTASIL VE MUNFASIL MEDD-İ MUTTASIL (BİTİŞİK MED) • Tanım: Med harfinden sonra gelen hemzenin AYNI KELİME İÇİNDE bulunmasıdır. • Örnekler: جَآءَ (Câe) · سُوٓءَ (Sûe) · اَلْمَلٰٓئِكَةُ • Uzatma Miktarı: Asım kıraatinde 4 elif (hızlı okuyuşta en az 2 elif) uzatılır. • Hükmü: VACİPTİR (Kıraat imamları ittifaklıdır). MEDD-İ MUNFASIL (AYRIK MED) • Tanım: Med harfinin kelimenin sonunda, uzun hemzenin İKİNCİ KELİMENİN BAŞINDA olmasıdır. • Örnekler: يَآ أَيُّهَا · إِنَّآ أَعْطَيْنَاكَ · قُوٓا أَنْفُسَكُمْ • Uzatma Miktarı: 1 ile 4 elif arası uzatılır. (Zamir meddi / Medd-i Sıla da munfasıla dâhildir.) • Hükmü: CAİZDİR (Kasr ile de okunabilir).
🔍 Büyütmek için dokunun

Sükûn Sebebiyle Oluşan Fer'î Medler: Medd-i Lâzım, Medd-i Ârız ve Medd-i Lîn

Med harfinden sonra lâzım sükûn (yani kelimenin aslında var olan, üzerinde durulsa da geçilse de değişmeyen kalıcı cezim veya şedde) gelirse Medd-i Lâzım olur. Örneğin Fâtiha suresinin sonundaki وَلَا الضَّآلِّينَ (vele'd-dâllîn), اَلْحَآقَّةُ (el-hâkkatu), آلْـٰٔنَ (âl'âne) kelimeleri ve sure başlarındaki hurûf-ı mukattaa harflerinden üç harfli olup ortası med harfi olanlar (الٓمٓ، قٓ، نٓ، صٓ، يسٓ) Medd-i Lâzım'dır. Hükmü vaciptir ve her okuyuş hızında 4 elif miktarı uzatılır.

Med harfinden sonra ârız sükûn (kelimenin aslında harekeli olduğu hâlde ayet sonunda durulduğu/vakıf yapıldığı için ortaya çıkan geçici sükûn) gelirse Medd-i Ârız olur. Örneğin اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ayetinin sonunda durulduğunda اَلْعَالَمِينْ okunur; med harfi olan ي'den sonra geçici sükûn geldiği için Medd-i Ârız oluşur (durulmayıp geçilirse Medd-i Tabiî olur!). Hükmü caizdir; son harfin harekesine göre 1, 2-3 veya 4 elif uzatılabilir.

Kendisi cezimli, kendinden önceki harfin harekesi üstün olan وْ ve يْ harflerine harf-i lîn denir. Bir kelimede harf-i lîn'den sonra sükûn gelir ve o kelime üzerinde durulursa Medd-i Lîn olur. Örneğin Kureyş suresinde durulan لِإِيلَافِ قُرَيْشٍ ← قُرَيْشْ, وَالصَّيْفِ ← وَالصَّيْفْ, مِنْ خَوْفٍ ← مِنْ خَوْفْ ve الْبَيْتِ ← الْبَيْتْ kelimelerinde Medd-i Lîn vardır. Hükmü caizdir; geçildiğinde uzatma yapılmaz.

SÜKÛN SEBEBİYLE OLUŞAN FER'Î MEDLER: LÂZIM, ÂRIZ VE LÎN MEDD-İ LÂZIM • Sebep: Lâzım (Kalıcı) Sükûn (Durulsa da geçilse de sabit olan cezim veya şedde). • Örnek: وَلَا الضَّآلِّينَ · الٓمٓ • Miktarı: 4 Elif (En uzun) • Hükmü: VACİP (Kesin) MEDD-İ ÂRIZ • Sebep: Ârız (Geçici) Sükûn (Vakıf yapıldığında son harfin harekesinin cezimlenmesi). • Örnek: اَلْعَالَمِينَ ← اَلْعَالَمِينْ • Miktarı: Tul(4), Tevassut(2-3), Kasr(1 elif). Geçilirse Tabiî olur! • Hükmü: CAİZDİR MEDD-İ LÎN • Sebep: Harf-i Lîn + Sükûn Cezimli وْ veya يْ 'den önce ÜSTÜN (ـَ) gelip durulması. • Örnek: قُرَيْشٍ ← قُرَيْشْ خَوْفٍ ← خَوْفْ · اَلصَّيْفْ • Hükmü: CAİZDİR (Durulmazsa uzatma yapılmaz)
🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

  1. Örnek 1Kur'an-ı Kerim'de bulunan üç med harfini (حُرُوفُ الْمَدِّ) ve her birinin med yapabilmesi için kendinden önceki harfin hangi harekeyi alması gerektiğini örneklerle yazınız.

    Cevabı göster

    1) Elif (ا): Kendisi harekesiz, önceki harfin harekesi üstün olmalıdır (قَالَ - kâle). 2) Vâv (و): Kendisi cezimli, önceki harfin harekesi ötre olmalıdır (يَقُولُ - yekûlu). 3) Yâ (ي): Kendisi cezimli, önceki harfin harekesi esre olmalıdır (قِيلَ - kîle).

  2. Örnek 2'إِذَا جَآءَ نَصْرُ اللّٰهِ' ayetindeki 'جَآءَ' kelimesi ile 'إِنَّآ أَنْزَلْنَاهُ' ayetindeki 'إِنَّآ أَنْزَلْنَاهُ' ifadesinde yer alan med çeşitlerini karşılaştırınız.

    Cevabı göster

    'جَآءَ' kelimesinde med harfi olan elif ile sebeb-i med olan hemze (ء) aynı kelime içinde bulunduğu için 'Medd-i Muttasıl' vardır (hükmü vaciptir, 4 elif uzatılır). 'إِنَّآ أَنْزَلْنَاهُ' ifadesinde ise med harfi 'إِنَّآ' kelimesinin sonunda, hemze ise 'أَنْزَلْنَاهُ' kelimesinin başında (iki ayrı kelimede) yer aldığı için 'Medd-i Munfasıl' vardır (hükmü caizdir).

  3. Örnek 3Fâtiha suresinde geçen 'اَلرَّحِيمِ ۝ مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ' ve 'وَلَا الضَّآلِّينَ' ifadelerinde (duraklarda durulduğu düşünüldüğünde) hangi med kuralları meydana gelir?

    Cevabı göster

    'اَلرَّحِيمِ' ve 'الدِّينِ' kelimelerinde durulduğunda med harfi olan yâ'dan sonra geçici (ârız) sükûn oluştuğu için 'Medd-i Ârız' meydana gelir. 'مَالِكِ' kelimesinde sebeb-i med olmadığı için 'Medd-i Tabiî' vardır. 'وَلَا الضَّآلِّينَ' kelimesinde ise med harfi eliften sonra kalıcı şedde (lâzım sükûn) geldiği için 'Medd-i Lâzım' (sonundaki ن üzerinde durulduğunda ise ي harfinde Medd-i Ârız) oluşur.

  4. Örnek 4Kureyş suresinin 'فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هٰذَا الْبَيْتِ ۝ اَلَّذِيٓ أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ' ayetlerinde altı çizili 'الْبَيْتِ' ve 'خَوْفٍ' kelimelerinde durulduğunda hangi med kuralı oluşur? Nedenini açıklayınız.

    Cevabı göster

    'الْبَيْتِ' kelimesinde cezimli yâ (يْ) harfinden önce üstün (بَ), 'خَوْفٍ' kelimesinde ise cezimli vâv (وْ) harfinden önce üstün (خَ) gelmiştir; yani her ikisinde de harf-i lîn vardır. Ayet sonunda durularak son harfleri cezimli (الْبَيْتْ ve خَوْفْ) okunduğunda harf-i lînden sonra ârız sükûn geldiği için 'Medd-i Lîn' olur.

  5. Örnek 5Medd-i Lâzım ile Medd-i Ârız arasındaki temel fark nedir? Okuyucu durmayıp bir sonraki ayete geçerse (vasıl yaparsa) bu iki med nasıl okunur?

    Cevabı göster

    Medd-i Lâzım'da sükûn kalıcıdır (lâzımdır), okuyucu dursa da geçse de sükûn ortadan kalkmaz ve 4 elif uzatılması vaciptir. Medd-i Ârız'da ise sükûn yalnızca durulduğunda ortaya çıkan geçici sükûndur; okuyucu durmayıp geçerse son harf kendi harekesiyle okunur ve Medd-i Ârız kalkarak 1 eliflik 'Medd-i Tabiî'ye dönüşür.

  6. Örnek 6Bakara suresinin ilk ayeti olan 'الٓمٓ' (Elif-Lâm-Mîm) mukattaa harfleri okunurken hangi harflerde Medd-i Lâzım yapılır?

    Cevabı göster

    'Elif' harfinin okunuşunda med harfi yoktur. 'Lâm (لَامْ)' ve 'Mîm (مِيمْ)' harflerinin okunuşunda ise ortada med harfi (ا ve ي) ve sonunda kalıcı cezim (lâzım sükûn) bulunduğu için her ikisinde de 4'er elif 'Medd-i Lâzım' (Harfî) yapılır.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Tecvit ilminde bir kelimede med harflerinden (ا، و، ي) biri bulunur ve kendisinden sonra hemze veya sükûn gibi bir uzatma sebebi gelmezse oluşan med çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

  2. 2Aşağıdaki Kur'an-ı Kerim kelimelerinden hangisinde 'Medd-i Muttasıl' (Bitişik Med) kuralı vardır?

  3. 3Med harfinden sonra durulduğunda da geçildiğinde de varlığını koruyan kalıcı (lâzım) bir cezim veya şedde gelmesiyle oluşan ve 4 elif uzatılması vacip olan med çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

  4. 4Kureyş suresinde yer alan 'وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ' ayetinin sonundaki 'خَوْفٍ' kelimesinde durulduğunda 'Medd-i Lîn' oluşmasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

  5. 5

    • Medd-i Tabiî'nin uzatma ölçüsü 1 elif miktarıdır ve sebeb-i med bulunmadığında uygulanır.
    • Medd-i Munfasıl'da med harfi ile sebeb-i med olan hemze aynı kelime içinde yer alır.
    • Fâtiha suresindeki 'اَلْعَالَمِينَ' ve 'نَسْتَعِينُ' kelimelerinin sonunda durulduğunda Medd-i Ârız oluşur.
    • Medd-i Muttasıl ve Medd-i Lâzım'ın uzatılması caiz olup 1 elifle (kasr ile) okunmaları mümkündür.
    • Bir kelimede cezimli vâv (وْ) veya cezimli yâ (يْ) harfinden önceki harf üstün harekeli ise bu harflere harf-i lîn denir.

  6. 6

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7

    1. Kur'an-ı Kerim'de kelimeleri uzatmaya yarayan harfler elif (ا), (و) ve yâ (ي) olmak üzere üç tanedir.
    2. Med harfinden sonra gelerek uzatmayı 1 elifin üzerine çıkaran iki temel sebep ve sükûndur.
    3. Medd-i Muttasıl ve Medd-i Lâzım kurallarının tecvit hükmü caiz değil, hükmündedir.
    4. Durulduğunda Medd-i Ârız olan bir kelimede durulmayıp geçilirse (vasıl yapılırsa) kural Medd-i olur.
    5. Kureyş suresindeki 'وَالصَّيْفِ' kelimesinin üzerinde durulduğunda cezimli yâ'dan önceki harf üstünlü olduğu için Medd-i oluşur.

  8. 8Fer'î med çeşitlerini 'hemze sebebiyle oluşanlar' ve 'sükûn sebebiyle oluşanlar' olarak iki gruba ayırınız; her bir med çeşidinin tanımını, hükmünü (vacip/caiz) ve birer Kur'an örneğini yazarak açıklayınız.

Kısaca

  • Medd-i Tabiî (Asli Med): Med harflerinden (ـَ ا، ـُ وْ، ـِ يْ) sonra hemze veya sükûn gelmediğinde 1 elif miktarı uzatılan doğal meddir (قَالَ، يَقُولُ، قِيلَ).
  • Medd-i Muttasıl: Med harfi ile sebeb-i med olan hemzenin aynı kelime içinde bulunmasıdır (جَآءَ، سُوٓءَ); hükmü vaciptir ve 4 elif uzatılır.
  • Medd-i Munfasıl: Med harfinin kelimenin sonunda, hemzenin ise ikinci kelimenin başında bulunmasıdır (إِنَّآ أَعْطَيْنَاكَ، يَآ أَيُّهَا); hükmü caizdir.
  • Medd-i Lâzım ve Medd-i Ârız: Med harfinden sonra kalıcı sükûn (cezim/şedde) gelirse vacip olan Medd-i Lâzım (الضَّآلِّينَ); durulunca oluşan geçici sükûn gelirse caiz olan Medd-i Ârız (اَلْعَالَمِينْ) olur.
  • Medd-i Lîn: Öncesi üstün harekeli olan cezimli vâv (وْ) veya yâ (يْ) harfinden (harf-i lîn) sonra durularak sükûn oluşmasıdır (قُرَيْشْ، خَوْفْ); hükmü caizdir.

Bu dersin öteki kaynakları