Harflerin Mahreç Bölgeleri, Sıfatları ve Med Çeşitleri (Medd-i Tabiî, Muttasıl, Munfasıl, Lâzım, Ârız ve Lîn)

Örnekler

1. Örnek 1Kur'an-ı Kerim harflerinin çıktığı beş temel mahreç bölgesini yazınız ve boğaz (halk) bölgesinden çıkan altı harfi belirtiniz.

   Cevabı göster

   Beş temel mahreç bölgesi: Boğaz (Halk), Dil (Lisân), Dudak (Şefetân), Ağız-boğaz boşluğu (Cevf) ve Geniz boşluğu (Hayşûm). Boğazdan çıkan 6 harf ise ء (hemze), هـ (hâ), ع (ayın), ح (hâ), غ (gayın) ve خ (hı) harfleridir.

2. Örnek 2Medd-i Muttasıl ile Medd-i Munfasıl arasındaki farkı açıklayarak her birine birer örnek veriniz.

   Cevabı göster

   Her iki medde de sebeb-i med 'hemze'dir. Med harfi ile hemze aynı kelimede yan yana gelirse Medd-i Muttasıl olur (örnek: جَآءَ ، شَآءَ) ve hükmü vaciptir. Med harfi birinci kelimenin sonunda, hemze ikinci kelimenin başında gelirse Medd-i Munfasıl olur (örnek: يَا أَيُّهَا ، إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ) ve hükmü caizdir.

3. Örnek 3Fâtiha suresinde geçen 'الْعَالَمِينَ' (el-âlemîn) kelimesinin sonunda durulduğunda ve 'الضَّآلِّينَ' (ed-dâllîn) kelimesinde hangi med kuralları oluşur?

   Cevabı göster

   'الْعَالَمِينَ' kelimesinde 'عَا' hecesinde medd-i tabiî vardır; kelimenin sonundaki 'مِينَ' kısmında durulduğunda ise ي med harfinden sonra geçici sükûn (sükûn-u ârız) oluştuğu için 'Medd-i Ârız' olur. 'الضَّآلِّينَ' kelimesinde ise elif med harfinden sonra şeddeli lâm (kalıcı sükûn / sükûn-u lâzım) geldiği için 'Medd-i Lâzım' oluşur.

4. Örnek 4Peltek harfler ve kalkale harfleri hangileridir? Bu sıfatların telaffuz özelliğini kısaca açıklayınız.

   Cevabı göster

   Peltek harfler ث (sâ), ذ (zel) ve ظ (zı) olup dil ucunun üst ön dişlerin ucuna hafifçe değdirilmesiyle çıkarılır. Kalkale harfleri ise ق، ط، ب، ج، د (Kutbu Cedin) olup cezimli geldiklerinde mahreçlerinde sarsılarak ve vurgulu biçimde seslendirilir.

5. Örnek 5Kureyş suresinde geçen 'لِإِيلَافِ قُرَيْشٍ' ve 'مِنْ خَوْفٍ' ayet sonlarında durulduğunda oluşan tecvit kuralını açıklayınız.

   Cevabı göster

   'قُرَيْشٍ' kelimesinde cezimli يْ (yâ) harfinden önceki ر harfi üstünlüdür; 'خَوْفٍ' kelimesinde ise cezimli وْ (vâv) harfinden önceki خ harfi üstünlüdür (harf-i lîn). Ayet sonlarında durulduğunda bu lîn harflerinden sonra geçici sükûn geldiği için her ikisinde de 'Medd-i Lîn' kuralı oluşur.

6. Örnek 6Hayşûm (geniz boşluğu) ve Cevf (ağız-boğaz boşluğu) mahreç bölgelerinden hangi sesler çıkar?

   Cevabı göster

   Cevf bölgesinden uzatma (med) harfleri olan ا (elif), و (vâv) ve ي (yâ) sesleri çıkar. Hayşûm (geniz/burun boşluğu) bölgesinden ise م (mîm) ve ن (nûn) harflerinin şeddeli, idgamlı veya ihfâlı okunuşlarında duyulan 'gunne' sesi çıkar.

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1. 1Aşağıdaki harf gruplarından hangisinin tamamı boğaz (halk) mahreç bölgesinden çıkan altı harften (izhâr harflerinden) oluşmaktadır?

   Aق ، ط ، ب ، ج ، دBء ، هـ ، ع ، ح ، غ ، خCث ، ذ ، ظ ، ص ، ز ، سDف ، ب ، م ، و ، ن ، لEخ ، ص ، ض ، غ ، ط ، ق

2. 2Bir kelimede med harflerinden (ا، و، ي) biri bulunduktan sonra sebeb-i med olan 'hemze' (ء) aynı kelimenin içinde med harfinin hemen ardından gelirse (örneğin جَآءَ ، السَّمَآءِ ، سُوءَ) hangi tecvit kuralı oluşur?

   AMedd-i TabiîBMedd-i MunfasılCMedd-i MuttasılDMedd-i LâzımEMedd-i Ârız

3. 3Med harfinden sonra durulsa da geçilse de ortadan kalkmayan kalıcı bir sükûn (cezim veya şedde, örneğin الضَّآلِّينَ kelimesinde olduğu gibi) geldiğinde oluşan ve 4 elif miktarı uzatılması zorunlu olan med çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

   AMedd-i LînBMedd-i TabiîCMedd-i MunfasılDMedd-i LâzımEMedd-i Ârız

4. 4Kur'an-ı Kerim tilavetinde dil ucunun üst ön dişlerin uç kısmına hafifçe değdirilmesiyle peltek olarak okunan üç harf aşağıdakilerden hangisinde bir arada verilmiştir?

   Aث ، ذ ، ظBص ، ز ، سCط ، د ، تDج ، ش ، يEف ، ب ، م

5. 5

   • Kur'an harflerinin en fazla sayıda (18 harf) çıktığı mahreç bölgesi dil (lisân) bölgesidir.DoğruYanlış
   • Med harfinden sonra hemze veya sükûn gibi herhangi bir uzatma sebebi bulunmadığında oluşan Medd-i Tabiî 4 elif miktarı uzatılır.DoğruYanlış
   • 'قُطْبُ جَدٍ' (ق، ط، ب، ج، د) harfleri cezimli olduklarında mahreçlerinde sarsılarak okunan kalkale harfleridir.DoğruYanlış
   • Med harfi bir kelimenin sonunda, hemze ise bir sonraki kelimenin başında yer alıyorsa Medd-i Muttasıl oluşur.DoğruYanlış
   • Şeddeli م (mîm) ve ن (nûn) harflerinin okunuşundaki gunne sesi hayşûm (geniz boşluğu) bölgesinden çıkar.DoğruYanlış

6. 6

   Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

   Dudak (Şefetân) HarfleriMedd-i TabiîMedd-i MuttasılMedd-i ÂrızMedd-i Lîn

   Med harfinden sonra hemze veya sükûn gelmediğinde 1 elif uzatılan doğal medKelime sonunda durulduğunda ortaya çıkan geçici sükûn sebebiyle yapılan medÜstünlü harften sonra gelen cezimli وْ veya يْ harfinden sonra durulduğunda oluşan medMed harfi ile hemzenin aynı kelimede yan yana gelmesiyle oluşan vacip medف ، ب ، م ، و harflerinin çıktığı mahreç bölgesi

7. 7

   cevfistifâlhemzehayşûmisti'lâmahreçMedd-i Munfasıl
   1. Kur'an harflerinin seslendirilirken ağız, dil, boğaz veya dudakta çıktığı yere adı verilir.
   2. Dil kökünün üst damağa yükselmesiyle kalın ve tok sesle okunan yedi harfe (خ ص ض غ ط ق ظ) harfleri denir.
   3. Fer'î medlerin oluşmasına yol açan iki temel sebep (sebeb-i med) ve sükûndur.
   4. Med harfi birinci kelimenin sonunda, hemze ise ikinci kelimenin başında geldiğinde kuralı oluşur.
   5. Uzatma harfleri olan ا، و، ي sesleri ağız ve boğaz boşluğu anlamına gelen bölgesinden çıkar.
   Kontrol et

8. 8Kevser suresinin ilk ayeti olan 'إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ' (İnnâ a'taynâke'l-kevser) ve İhlâs suresinin ilk ayeti olan 'قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ' (Kul hüvallâhü ehad) ayetlerindeki tecvit, med ve mahreç uygulamalarını üç adımda çözümleyiniz.

   1. ipucunu göster