Hicretten sonra Medine'de Muhacir ve Ensar kardeşliğiyle İslam toplumunun çekirdeğini kuran Hz. Peygamber, şehirde yaşayan Yahudi kabîleleri, henüz Müslüman olmamış Araplar, Bedir Savaşı'ndan sonra ortaya çıkan münafıklar ve çevre kabîlelerle ilişkileri barış, ahde vefa ve güvenlik ilkeleri üzerine inşa etmiştir.
Medine'deki Yahudi Kabîleleriyle İlişkiler ve Medine Vesikası
Hicret esnasında Medine'de Benî Kaynukā', Benî Nadîr ve Benî Kurayza adında üç büyük Yahudi kabîlesi yaşıyor; ticaret, kuyumculuk ve tarımla uğraşıyordu. Hz. Peygamber, şehirde toplumsal barışı ve birlikte yaşama kültürünü tesis etmek amacıyla Müslümanlar ve Yahudiler arasında tarihin ilk yazılı anayasalarından biri kabul edilen Medine Vesikası'nı (Medine Sözleşmesi) imzaladı. Bu sözleşmeyle Yahudilerin din, vicdan ve mal güvenliği tanındı; buna karşılık Medine'ye dışarıdan bir saldırı olursa şehri birlikte savunmaları ve Kureyş müşrikleriyle gizli iş birliği yapmamaları kararlaştırıldı.
Ancak Yahudi kabîleleri zamanla bu antlaşmaya sadık kalmadılar: 1) Benî Kaynukā' (624): Bedir Zaferi'nden sonra düşmanlıklarını açığa vurdular; çarşılarında alışveriş yapan Müslüman bir kadının örtüsüne yapılan saldırı ve yardıma koşan bir Müslümanın şehit edilmesi üzerine kuşatıldılar ve Medine'den Şam/Ezriât tarafına çıkarıldılar.
2) Benî Nadîr (625): Bir diyet meselesini görüşmek üzere yurtlarına gelen Hz. Peygamber'in üzerine damdan değirmen taşı yuvarlayarak suikast girişiminde bulundular; kuşatma sonucunda Hayber ve Suriye'ye göç ettiler (Haşr suresi bu olayı anlatır). 3) Benî Kurayza (627): Hendek Savaşı'nın en kritik anında sözleşmeyi bozarak Medine'yi arkadan vurmak üzere müşriklerle anlaştılar; savaş sonrasında kendi seçtikleri hakem Sa'd b. Muâz'ın Tevrat'taki hükme uygun kararıyla vatana ihanetten cezalandırıldılar.
Münafıklarla İlişkiler ve Hz. Peygamber'in Hikmetli Siyaseti
Kalbiyle inanmadığı halde çıkarlarını korumak veya Müslümanları içeriden zayıflatmak amacıyla görünüşte inandığını söyleyen kimselere münafık denir. Mekke döneminde münafıklık görülmezken, Medine'de Bedir Savaşı'ndan sonra İslam'ın siyasi bir güç haline gelmesiyle ortaya çıkmıştır. Münafıkların başını, hicretten önce Medine'nin lideri olmaya hazırlanan Hazrec kabîlesinden Abdullah b. Übey b. Selûl çekiyordu.
Münafıklar Medine'de birçok yıkıcı faaliyette bulundular: Uhud Savaşı'na giderken 300 adamıyla ordudan ayrılıp Müslümanların moralini bozmaya çalıştılar; Benî Nadîr ve Benî Kurayza Yahudilerini Müslümanlara karşı kışkırttılar; Benî Mustalik Seferi dönüşünde Hz. Âişe validemize atılan İfk (iftira) Hadisesi'ni çıkardılar ve Tebük Seferi öncesinde Müslümanları bölmek amacıyla Dırâr Mescidi'ni inşa ettiler.
Hz. Peygamber, vahiy yoluyla münafıkları tanımasına ve isimlerini sır kâtibi Huzeyfe b. Yemân'a bildirmesine rağmen onları öldürtmedi ve toplum içinde tek tek teşhir etmedi. Çünkü 'zahire (dış görünüşe) göre hükmetme' ilkesini esas aldı, tövbe kapısını açık bıraktı ve dışarıdan 'Muhammed kendi arkadaşlarını öldürüyor' propagandasının önüne geçti; ancak toplumsal güvenliği doğrudan tehdit eden Dırâr Mescidi'ni vahyin emriyle (Tevbe, 9/107) yıktırdı.
Çevre Kabîlelerle Diplomatik İlişkiler ve Elçiler Yılı (Senetü'l-vüfûd)
Hz. Peygamber Medine'ye yerleştiğinde şehrin çevresindeki ticaret yolları üzerinde yaşayan Cüheyne, Müzeyne, Gıfâr, Eslem, Damre, Müdlic ve Huzâa gibi Arap kabîleleriyle diplomatik görüşmeler yürüterek saldırmazlık ve yardımlaşma antlaşmaları imzaladı. Bu antlaşmalar sayesinde hem Medine'nin çevresinde güvenli bir tampon bölge oluşturuldu hem de Kureyş'in ticaret kervanları üzerindeki kontrolü zayıflatıldı.
Bazı çevre kabîleler ise İslam'ı öğretecek muallimler talep etme bahanesiyle tuzak kurdular: 625 yılında Recî' Vak'ası'nda Âsım b. Sâbit başkanlığındaki 10 sahâbî, Bi'rimaûne Faciası'nda ise tamamı Kur'an hafızı (kurrâ) olan 70 sahâbî çevre kabîlelerin ihanetiyle şehit edildi. Hz. Peygamber bu acı olaylara rağmen barışçıl tebliğden ve ahde vefadan vazgeçmedi.
Mekke'nin Fethi ve Huneyn Zaferi'nden sonra Arap Yarımadası'nın dört bir yanındaki kabîleler Medine'ye heyetler (vüfûd) göndererek İslam'a girdiklerini bildirdiler. Bu sebeple hicretin 9. yılına (630-631) İslam tarihinde Senetü'l-vüfûd (Elçiler / Heyetler Yılı) adı verildi. Hz. Peygamber gelen elçileri Mescid-i Nebevî'de en güzel şekilde ağırladı, onlara hediyeler verdi ve kabîlelerine İslam'ı öğretecek valiler ve muallimler gönderdi.
Örnekler
Örnek 1Hz. Peygamber'in Medine'deki Yahudi kabîleleriyle imzaladığı Medine Vesikası'nın (Medine Sözleşmesi) toplumsal barış açısından önemini ve temel maddelerini açıklayınız.
Cevabı göster
Medine Vesikası, farklı din ve kültürlere mensup toplulukların bir arada barış içinde yaşamasını düzenleyen ilk yazılı anayasal metindir. Sözleşmeyle Yahudilere inanç ve mülkiyet özgürlüğü tanınmış, Medine'nin dış saldırılara karşı ortaklaşa savunulması ve anlaşmazlıklarda Hz. Peygamber'in hakemliğine başvurulması kararlaştırılmıştır.
Örnek 2Medine'de yaşayan Benî Kaynukā', Benî Nadîr ve Benî Kurayza Yahudi kabîlelerinin Medine'den çıkarılma veya cezalandırılma nedenlerini sırasıyla yazınız.
Cevabı göster
1) Benî Kaynukā': Çarşılarında Müslüman bir kadına yapılan taciz ve yardıma gelen Müslümanın şehit edilmesiyle antlaşmayı ilk bozan kabîledir. 2) Benî Nadîr: Yurtlarına gelen Hz. Peygamber'e damdan taş atarak suikast girişiminde bulunmuşlardır. 3) Benî Kurayza: Hendek Savaşı sırasında Medine Vesikası'na ihanet ederek şehri kuşatan müşrik ordusuyla iş birliği yapmışlardır.
Örnek 3Münafıklık hareketi neden Mekke'de değil de Medine'de (özellikle Bedir Savaşı sonrasında) ortaya çıkmıştır?
Cevabı göster
Mekke'de Müslümanlar siyasi ve askeri güce sahip olmadıkları ve baskı altında bulundukları için kimse çıkar amacıyla zahiren Müslüman görünme ihtiyacı duymamıştır. Medine'de Bedir Zaferi'yle İslam devleti güçlenince, açıkça karşı çıkamayan Abdullah b. Übey gibi kimseler menfaatlerini korumak için münafıklık yoluna başvurmuşlardır.
Örnek 4Hz. Peygamber, münafıkları tanımasına rağmen neden onları öldürtmemiş veya toplumdan tamamen dışlamamıştır?
Cevabı göster
Hz. Peygamber İslam hukukunun temel ilkesi olan 'zahire (dış beyana) göre hükmetmeyi' korumuş; kabîleler arası kan davası ve iç kargaşa çıkmasını önlemiş, dışarıda 'Muhammed kendi arkadaşlarını öldürüyor' denilerek insanların İslam'dan ürkmesine fırsat vermemiş ve tövbe etmelerine imkân tanımıştır.
Örnek 5Münafıkların Tebük Seferi öncesinde inşa ettikleri 'Dırâr Mescidi'nin amacı neydi ve Hz. Peygamber bu yapıya karşı nasıl bir tavır aldı?
Cevabı göster
Dırâr Mescidi'nin gerçek amacı yaşlılara kolaylık sağlamak değil; Müslümanların cemaat birliğini bölmek, Kuba Mescidi'ne alternatif oluşturmak ve İslam düşmanlarıyla gizli planlar yapmaktı. Durum Tevbe suresi 107. ayetle vahiyle bildirilince Hz. Peygamber bu fitne merkezini yıktırmıştır.
Örnek 6İslam tarihinde hicretin 9. yılına neden 'Senetü'l-vüfûd (Elçiler Yılı)' adı verilmiştir?
Cevabı göster
Mekke'nin Fethi ve Huneyn Zaferi'nin ardından Arap Yarımadası'ndaki yetmişten fazla kabîlenin Medine'ye peş peşe elçi heyetleri (vüfûd) göndererek barışçıl yollarla İslam'ı kabul ettiklerini bildirmeleri sebebiyle hicretin 9. yılına 'Senetü'l-vüfûd (Elçiler Yılı)' denilmiştir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Hz. Peygamber'in diyet istişaresi için mahallelerine gittiği sırada damdan değirmen taşı yuvarlayarak kendisine suikast düzenlemeye kalkışan ve bu ihanetleri sebebiyle 625 yılında Medine'den sürgün edilen Yahudi kabîlesi aşağıdakilerden hangisidir?
Hz. Peygamber'e damdan taş atarak suikast girişiminde bulunan ve kuşatma sonrası Hayber/Suriye tarafına sürgün edilen Yahudi kabîlesi Benî Nadîr'dir.
2Medine'de Abdullah b. Übey b. Selûl liderliğindeki münafıkların Müslümanların birliğini bozmak amacıyla gerçekleştirdikleri faaliyetler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Habeşistan'a hicret eden Müslümanlara sığınma hakkı tanıyan kişi Medine'deki münafıklar değil, adaletli Habeş hükümdarı Ashame en-Necâşî'dir.
3Hz. Peygamber'in Medine çevresindeki Cüheyne, Müzeyne, Gıfâr ve Damre gibi kabîlelerle hicretin ilk yıllarında saldırmazlık antlaşmaları imzalamasının temel stratejik amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Çevre kabîlelerle yapılan saldırmazlık antlaşmaları, Medine'nin güvenliğini sağlamış ve Kureyş müşriklerinin ticaret yolu ile ittifak ağını zayıflatmıştır.
4Hendek Savaşı'nın en zorlu günlerinde Medine Vesikası'nı bozarak şehri kuşatan müşrik ordusuyla iş birliği yapan ve savaş sonrasında Sa'd b. Muâz'ın hakemliğiyle cezalandırılan Yahudi kabîlesi aşağıdakilerden hangisidir?
Hendek Savaşı (627) sırasında antlaşmayı bozarak düşmanla iş birliği yapan Medine'deki son Yahudi kabîlesi Benî Kurayza'dır.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Medine Vesikası ile şehirde yaşayan Yahudilerin din ve vicdan hürriyeti güvence altına alınmış ve ortak savunma ilkesi benimsenmiştir.
- Medine'de antlaşmayı bozarak şehirden ilk çıkarılan Yahudi kabîlesi Benî Kaynukā' olmuştur.
- Münafıklık hareketi İslam tarihinde ilk kez Mekke döneminin üçüncü yılında ortaya çıkmıştır.
- Hz. Peygamber'in münafıkların isimlerini bildirdiği ve 'Sır Kâtibi (Sâhibü's-sır)' olarak tanınan sahâbî Huzeyfe b. Yemân'dır.
- Hicretin 9. yılına Arap kabîlelerinin heyetler halinde gelip İslam'a girmeleri sebebiyle 'Senetü'l-vüfûd (Elçiler Yılı)' denilmiştir.
- Medine Vesikası ile şehirde yaşayan Yahudilerin din ve vicdan hürriyeti güvence altına alınmış ve ortak savunma ilkesi benimsenmiştir.
6Aşağıdaki tarihsel olay ve kavramları uygun açıklamalarla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Hz. Peygamber'in Medine'deki farklı toplumsal gruplar arasında barışı sağlamak için hazırladığı anayasal metne Vesikası denir.
- Kalbiyle inanmadığı halde çıkarları gereği Müslümanlar arasında inandığını söyleyen ikiyüzlü kimselere adı verilir.
- Benî Nadîr kabîlesinin sürgün edilişi Kur'an-ı Kerim'de suresinde anlatılmaktadır.
- Hudeybiye Antlaşması'nda Müslümanların tarafında yer alan çevre kabîlesi kabîlesidir.
- Hz. Peygamber münafıklara karşı iç kargaşayı önlemek amacıyla (dış görünüşe) göre muamele etme ilkesini uygulamıştır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Hz. Peygamber'in Medine'de yaşayan Yahudi kabîleleri, münafıklar ve çevre Arap kabîleleriyle ilişkilerinde gözettiği temel ilkeleri örnekleriyle değerlendiriniz.
1. ipucu: Yahudi kabîleleriyle ilişkiler: Medine Vesikası ile din özgürlüğü ve ortak savunma; yalnız ihanet edenlerin (Kaynukā', Nadîr, Kurayza) cezalandırılması.
2. ipucu: Münafıklarla ilişkiler: Zahire göre hükmetme, iç barışı koruma, tövbe kapısını açık tutma; ancak Dırâr Mescidi gibi somut ihanet odaklarını yıktırma.
3. ipucu: Çevre kabîlelerle ilişkiler: Saldırmazlık antlaşmaları, muallim gönderimi ve Elçiler Yılı'nda (Senetü'l-vüfûd) diplomatik nezaket.
Cevap: Hz. Peygamber Medine'de farklı kesimlerle ilişkilerini hukuk, ahde vefa ve toplumsal barış ilkeleri üzerine kurmuştur. Yahudi kabîleleriyle Medine Vesikası'nı imzalayarak inanç özgürlüğü tanımış; onları inançlarından ötürü değil, antlaşmayı bozup suikast ve düşmanla iş birliği yaptıkları için aşamalı olarak cezalandırmıştır. Münafıklara karşı zahire göre hükmederek iç savaşı önlemiş, fakat Dırâr Mescidi gibi somut ihanet yapılarına izin vermemiştir. Çevre kabîlelerle ise saldırmazlık antlaşmaları yapmış, eğitimciler göndermiş ve Elçiler Yılı'nda gelen heyetleri diplomatik nezaketle ağırlayarak İslam'ın barışçıl yayılışını sağlamıştır.
Kısaca
- Medine Vesikası: Müslümanlar ile Yahudi kabîleleri arasında din hürriyeti, iç barış ve şehrin ortak savunulması esasına göre imzalanan ilk yazılı sözleşmedir.
- Yahudi Kabîleleri (Ka-Na-Ku): Antlaşmayı bozan Benî Kaynukā' (624), suikast girişiminde bulunan Benî Nadîr (625) ve Hendek'te ihanet eden Benî Kurayza (627) cezalandırılmıştır.
- Münafıklar (İbn Übey): Bedir sonrası ortaya çıkmışlar; Uhud'da ordudan ayrılma, İfk Hadisesi ve Dırâr Mescidi ile fitne çıkarmışlardır.
- Hikmetli Siyaset: Hz. Peygamber münafıklara zahire (dış beyana) göre muamele ederek iç kargaşayı önlemiş, ancak Dırâr Mescidi'ni yıktırmıştır.
- Çevre Kabîleler ve Elçiler Yılı: Güvenlik antlaşmaları ve gönderilen muallimlerle tebliğ yürütülmüş; H. 9. yılda (Senetü'l-vüfûd) kabîle heyetleri İslam'a girmiştir.