Theme 5: Travel — Planning Future Trips (be going to, will, Present Continuous, Simple Present), Travel Advice and Rules with Modals, Asking for and Giving Directions, Comparing Means of Transport, Responsible Tourism and Writing a Travel Itinerary

Geçen iki hafta yolculuklarımızı geçmiş zamanlarla anlattık; bu hafta ise önümüzdeki tatil için plan yapıyoruz. İngilizcede geleceği anlatmanın tek yolu will değildir; seçtiğimiz yapı, planın ne kadar kesin olduğunu ve ne zaman kararlaştırıldığını gösterir. be going to + V1 önceden karar verilmiş plan ve niyetleri anlatır: “We are going to visit Mardin next summer.” (Gelecek yaz Mardin'i ziyaret edeceğiz; bu kararı çoktan verdik.) Aynı yapı, şu anda gördüğümüz bir kanıta dayanan tahminlerde de kullanılır: “Look at those dark clouds! It's going to rain.”

Saati, yeri ve katılımcıları belli olan, bileti alınmış ya da rezervasyonu yapılmış kesinleşmiş düzenlemeler için Present Continuous tercih edilir: “I'm flying to Van on Friday. I've already booked my ticket.” Bu kullanımda cümlede mutlaka bir gelecek zaman ifadesi bulunur (this weekend, on Friday, tomorrow night); aksi hâlde cümle şu anda süren bir eylem gibi anlaşılır. Otobüs, tren, uçak ve vapur seferleri ile müze, mağaza ve sinema saatleri gibi tarifeler ve resmî programlar ise Simple Present ile anlatılır: “The ferry to Büyükada leaves at 7.45 a.m.”, “The museum opens at 9 and closes at 5.”

Will + V1 ise konuşma anında verilen ani kararlar, teklifler, sözler ve fikre dayalı tahminler için kullanılır: “Oh no, the bus is late. I'll take a taxi.” (ani karar), “That suitcase looks heavy. I'll carry it for you.” (teklif), “I think you'll love Cappadocia.” (fikir). Tahminlerde will çoğunlukla I think, I'm sure, probably, perhaps ile birlikte gelir. Son olarak önemli bir kural: when, as soon as, before, after, until, if ile başlayan ve geleceği anlatan yan cümlelerde will kullanılmaz, Simple Present kullanılır: “As soon as we arrive at the hotel, we'll call you.”

Bir geziye hazırlanan arkadaşımıza öneride bulunurken ya da havalimanındaki kuralları anlatırken modal verbs (kipler) kullanırız. Should ve ought to (-meli, -sa iyi olur) tavsiye bildirir: “You should take a light jacket; evenings can be cool in Cappadocia.”, “You ought to book your hotel early in summer.” Olumsuzu shouldn't, soru biçimi ise “Should I take some cash with me?” şeklindedir. Had better ('d better) daha güçlü bir tavsiyedir ve uyulmazsa kötü bir sonuç doğacağını ima eder: “We'd better leave now, or we'll miss the last ferry.” Adında had olsa da geçmiş değil, şimdi ve yakın gelecek anlamı taşır; olumsuzu had better not olur.

Zorunluluk için must ve have to kullanılır. Must çoğunlukla konuşanın kendi hissettiği zorunluluğu ya da tabela ve duyurulardaki resmî kuralları anlatır: “I must remember my phone charger.”, “Passengers must keep their seatbelts fastened.” Have to ise dışarıdan, bir kurum ya da kural tarafından konan zorunluluğu vurgular: “You have to show your boarding pass at the gate.” Must'ın geçmiş biçimi yoktur; geçmişteki zorunluluklar için had to kullanılır: “Our flight was delayed, so we had to wait for three hours.”

En sık karıştırılan ikili mustn't ile don't have to'dur. Mustn't bir yasak bildirir: “You mustn't smoke on the plane.” (Uçakta sigara içmemelisin; yasak.) Don't have to ise bir şeyin gerekli olmadığını anlatır: “You don't have to print your ticket; you can show it on your phone.” (Bileti yazdırmak zorunda değilsin.) İzin ve yasaklar için can / can't ve be (not) allowed to da kullanılabilir: “You aren't allowed to take large bottles of water in your hand luggage.”

Yeni bir şehre vardığımızda en çok ihtiyaç duyduğumuz becerilerden biri yol sormaktır. Kısa ve doğrudan kalıplar vardır: “Excuse me, how can I get to the old bazaar?”, “Is there a pharmacy near here?”, “Which way is the bus station?” Yabancı birine daha kibar yaklaşmak için ise indirect questions (dolaylı sorular) kullanılır: “Could you tell me where the bus station is?”, “Do you know if there is an ATM nearby?” Dolaylı sorularda soru sözcüğünden sonra özne + fiil sırası gelir; yani “where is the station” değil “where the station is” denir. Evet/hayır soruları ise if / whether ile bağlanır.

Yol tarif ederken genellikle emir kipi kullanılır ve adımlar sırayla verilir: go straight ahead / go along this street (düz git / bu cadde boyunca ilerle), turn left / right (sola / sağa dön), take the first / second turning on the left (soldaki ilk / ikinci sokağa sap), go past the bank (bankayı geç), cross the road (karşıya geç), at the traffic lights (trafik ışıklarında), at the end of the street (sokağın sonunda) ve go over the bridge (köprünün üzerinden geç). Toplu taşımada ise take the metro / tram, get on / get off at ... ve change at ... (... durağında aktarma yap) kalıpları kullanılır.

Hedefin yerini tarif etmek için yer edatları devreye girer: next to (yanında), opposite (karşısında), between (arasında), behind (arkasında), in front of (önünde) ve on the corner of (köşesinde). Tarifi mesafe ve güven veren bir ifadeyle bitirmek iyi olur: “It's about a five-minute walk.”, “You can't miss it.” (Gözünüzden kaçmaz.) Kısa bir diyalog: “A: Excuse me, could you tell me how to get to the clock tower? — B: Sure. Go straight along this street and take the second turning on the right. The clock tower is opposite the post office. It's about ten minutes on foot.”

Bir gezi planlarken hangi ulaşım aracını seçeceğimize karar vermek için araçları hız, fiyat, konfor ve çevreye etkisi açısından karşılaştırırız. İki şeyi kıyaslarken comparative (karşılaştırma) biçimi ve than kullanılır. Tek heceli sıfatlar -er alır: fast → faster, cheap → cheaper. Ünsüz + y ile biten sıfatlarda y, i'ye dönüşür: easy → easier, noisy → noisier. İki veya daha çok heceli sıfatlar more alır: comfortable → more comfortable, expensive → more expensive: “The high-speed train is faster than the coach, but it is more expensive.”

Bir grubun içinde en uç noktadakini belirtmek için superlative (üstünlük) biçimi kullanılır ve önüne mutlaka the gelir: the fastest, the cheapest, the most comfortable, the most eco-friendly. Ardından çoğunlukla in (bir yer/grup) veya of (seçenekler) gelir: “The plane is the fastest of all, but it is the most expensive option.” Düzensiz sıfatlara dikkat: good → better → the best, bad → worse → the worst, far → farther / further → the farthest / the furthest. “Travelling by bicycle is the best way to see the island.”

Eşitlik için as + sıfat + as, eşitsizlik için not as + sıfat + as kalıbı kullanılır: “The bus is as comfortable as the train.”, “The ferry isn't as fast as the plane.” (Vapur uçak kadar hızlı değildir.) Farkın büyüklüğünü göstermek için karşılaştırma sıfatının önüne much / a lot / far (çok daha) veya a bit / slightly (biraz daha) getirilir: “The plane is much faster than the coach.”, “The train is a bit cheaper than the plane.” Burada very kullanılmaz: “very faster” yanlıştır.

Seyahat etmek yeni yerler ve kültürler tanımamızı sağlar; ancak her yolculuğun doğa ve yerel halk üzerinde bir etkisi vardır. Responsible tourism (sorumlu turizm) ve sustainable tourism (sürdürülebilir turizm), gezdiğimiz yeri bulduğumuzdan daha kötü bırakmamayı amaçlar. Bu konuda sık kullanılan kavramlar şunlardır: eco-friendly (çevre dostu), carbon footprint (karbon ayak izi), litter (yere atılan çöp), wildlife (yaban hayatı), local community (yerel halk), cultural heritage site (kültürel miras alanı) ve overtourism (aşırı turizm, bir yerin kaldırabileceğinden fazla ziyaretçi alması).

Sorumlu bir gezgin olmak için verilen tavsiyelerde bu hafta öğrendiğimiz kipler ve bazı kalıplar bir araya gelir: “You should use public transport or a bicycle instead of renting a car.”, “Try to buy souvenirs from local craftspeople.”, “Avoid using plastic bottles; take a reusable one.”, “You mustn't feed wild animals or pick flowers in national parks.” Burada instead of ve avoid kalıplarından sonra fiilin -ing aldığına dikkat edin: instead of flying, avoid wasting. Try to + V1 ise bir şeyi yapmaya çalışmayı anlatır.

Sorumlu turizm yalnızca doğayı değil kültürü de korumayı içerir. Ziyaret ettiğimiz yerin local customs (yerel gelenekler) bilgisine saygı göstermek, ibadet yerlerinde uygun giyinmek, insanların fotoğrafını çekmeden önce izin istemek ve yerel dilde birkaç kelime öğrenmek bu saygının parçasıdır: “You'd better ask before you take a photo of someone.” Kapadokya'daki peribacaları, Pamukkale travertenleri, Efes ve Göbeklitepe gibi UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki alanlarda belirlenmiş yürüyüş yollarının dışına çıkmamak da bu mirasın gelecek kuşaklara aktarılmasına katkıda bulunur. Kısaca ilke şudur: “Take only photos, leave only footprints.” (Yalnızca fotoğraf al, yalnızca ayak izi bırak.)

Travel temasını, bu hafta öğrendiğimiz tüm yapıları kullanacağımız iki yazma türüyle tamamlıyoruz. Bunlardan ilki itinerary (gezi programı)dir. Gezi programı gün gün düzenlenir ve her gün genellikle morning, afternoon, evening bölümlerine ayrılır. Programlanmış etkinlikler Present Continuous ya da be going to ile, sabit saatler ise Simple Present ile yazılır: “Day 1 – Gaziantep. Our bus arrives at 9 a.m. In the morning, we're visiting the Zeugma Mosaic Museum. In the afternoon, we're going to explore the old copper bazaar.” Programlarda kısa ve maddeli bir dil tercih edilebilir: “8.00 – Breakfast at the hotel”.

İkinci tür, bir arkadaşa gezi planlarımızı anlattığımız ya da onu ağırlamaya hazırlandığımız informal email'dir. Bu e-posta beş bölümden oluşur: greeting (“Hi Emma,”), amacı belirten bir opening (“Guess what! I'm writing to tell you about our trip to İzmir.”), planların ve düzenlemelerin anlatıldığı body (“We're arriving on Saturday morning. We're going to visit Ephesus on Sunday.”), arkadaşa yöneltilen bir question / request (“Could you recommend a good place for dinner?”) ve samimi bir closing (“I can't wait to see you! / Looking forward to hearing from you. / Best wishes, Deniz”).

Misafir ağırlayacağımız bir arkadaşa yazarken e-postaya tavsiyeler ve kısa bir yol tarifi de eklenebilir: “You should bring a hat because it's going to be hot. You don't have to bring a towel; we have plenty. When you get off the metro, turn left and our house is opposite the bakery.” Ulaşım seçeneklerini karşılaştırmak da yararlıdır: “The metro is cheaper than a taxi and it's much faster in the rush hour.” Looking forward to kalıbından sonra fiilin -ing aldığını unutmayın: “I'm looking forward to seeing you.” (“to see you” değil).