Din ve Bilim İlişkisi: Kur'an'ın Akla ve Bilimsel Araştırmaya Verdiği Önem ile İslam Medeniyetinde Bilimin Gelişimi (DKAB.11.2.2)

Örnekler

1. Örnek 1İslam düşüncesinde 'vahyî ayetler' ile 'kevnî ayetler' arasındaki ilişkiyi din ve bilim uyumu açısından açıklayınız.

   Cevabı göster

   Kur'an-ı Kerim'deki vahyî ayetler Allah'ın kelam sıfatının, evrendeki kevnî (kozmik) ayetler ise Allah'ın kudret ve tekvin sıfatının tecellisidir. Her ikisinin de kaynağı Yüce Allah olduğu için sahih dini bilgi ile kesinleşmiş bilimsel bulgular birbiriyle çelişmez; bilim evrenin nasıl işlediğini, din ise varlığın anlam ve gayesini açıklayarak birbirini tamamlar.

2. Örnek 2İslam'daki ibadetlerin (namaz, oruç, hac, zekât) hangi bilim dallarının gelişmesine doğrudan katkı sağladığını örneklerle belirtiniz.

   Cevabı göster

   Günlük beş vakit namazın ve ramazan hilalinin tespiti 'astronomi' ve takvim bilimini; dünyanın her yerinden Kâbe'ye (kıbleye) yönelme ve hac yolculukları 'coğrafya, trigonometri ve haritacılığı'; zekât oranları ve miras (ferâiz) paylaşımı ise 'matematik ve cebir' bilimini doğrudan geliştirmiştir.

3. Örnek 3İslam medeniyetinde kurulan 'Beytülhikme, dârülkurrâ, dârülhadis ve rasathane' kurumlarının işlevlerini kısaca açıklayınız.

   Cevabı göster

   Beytülhikme; Abbasiler döneminde Bağdat'ta kurulan tercüme merkezi, kütüphane ve bilimler akademisidir. Dârülkurrâ; Kur'an-ı Kerim kıraati ve hafızlık eğitimi verilen ihtisas okuludur. Dârülhadis; hadis ilmi araştırmalarının yapıldığı uzmanlık medresesidir. Rasathane ise gök cisimlerinin gözlemlendiği astronomi merkezidir.

4. Örnek 4Hârizmî ve İbnü'l-Heysem'in dünya bilim tarihine yaptıkları öncü katkıları ve temel eserlerini yazınız.

   Cevabı göster

   Hârizmî, 'Kitâbü'l-Muhtasar fî Hisâbi'l-Cebr ve'l-Mukâbele' eseriyle cebir bilimini bağımsız bir disiplin olarak kurmuş, sıfır rakamını ve algoritma yöntemini geliştirmiştir. İbnü'l-Heysem ise 'Kitâbü'l-Menâzır' adlı eseriyle ışığın doğrusal yayılımını, yansıma ve kırılma kanunlarını deneysel olarak inceleyerek modern optik biliminin kurucusu olmuştur.

5. Örnek 5İslam dünyasında tıp biliminin gelişimini İbn Sînâ, Akşemseddin ve darüşşifa kurumları üzerinden değerlendiriniz.

   Cevabı göster

   Darüşşifalar (bîmâristanlar) hem hastaların ücretsiz tedavi edildiği hem de uygulamalı tıp eğitiminin verildiği kurumlar olmuştur. İbn Sînâ'nın 'el-Kânûn fi't-Tıb' eseri asırlarca doğuda ve batıda tıp ders kaynağı olarak okutulmuş; Akşemseddin ise 'Mâddetü'l-Hayât' eserinde bulaşıcı hastalıkların gözle görülmeyen mikroorganizmalardan kaynaklandığını keşfetmiştir.

6. Örnek 6Fâtır suresi 28. ayette geçen 'Kulları içinden ancak âlimler, Allah'a derin bir saygıyla (haşyetle) boyun eğer.' ifadesini bilimsel tefekkür açısından yorumlayınız.

   Cevabı göster

   Evrendeki hassas ölçüleri, fiziksel yasaları, canlıların kusursuz yaratılışını ve astronomik düzeni bilimsel olarak inceleyen bir âlim, kâinattaki bu muazzam tasarımın tesadüfen olamayacağını kavrar. Dolayısıyla gerçek bilimsel bilgi insanı kibre değil, Yaratıcı'nın sonsuz ilim ve kudreti karşısında derin bir hayranlık ve saygıya (haşyete) ulaştırır.

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1. 1Abbasi Halifesi Me'mûn döneminde (830) Bağdat'ta kurulan, bünyesinde zengin bir kütüphane, tercüme bürosu ve rasathane barındıran, farklı dillerdeki bilimsel ve felsefi eserlerin Arapçaya tercüme edildiği yüksek bilim akademisi aşağıdakilerden hangisidir?

   ABeytülhikmeBDârülkurrâCSahn-ı SemânDDârülhadisEEnderun Mektebi

2. 2İslam medeniyetinde yetişen aşağıdaki Müslüman bilim insanı, bilim dalı ve eseri eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

   AHârizmî – Matematik ve Cebir – Hisâbü'l-Cebr ve'l-MukâbeleBİbn Haldûn – Tıp ve Cerrahi – el-Kânûn fi't-TıbCİbnü'l-Heysem – Fizik ve Optik – Kitâbü'l-MenâzırDPîrî Reis – Coğrafya ve Denizcilik – Kitâb-ı BahriyeEAli Kuşçu – Astronomi ve Matematik – er-Risâletü'l-Fethiyye

3. 3İslam kültür ve medeniyetinde Kur'an-ı Kerim'in mahreç ve tecvit kurallarına uygun olarak okunması, ezberlenmesi (hafızlık) ve kıraat ilminin öğretilmesi amacıyla kurulan ihtisas kurumlarına ne ad verilir?

   ARasathaneBBîmâristanCDârülkurrâDDârülhadisEMuvakkithane

4. 4Kur'an-ı Kerim'de yer alan; • 'Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelişinde akıl sahipleri için elbette deliller (ayetler) vardır.' (Âl-i İmrân, 3/190) • 'De ki: Yeryüzünde gezip dolaşın da yaratılışın nasıl başladığına bir bakın!' (Ankebût, 29/20) ayetleri din-bilim ilişkisi bağlamında değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisine ulaşılır?

   ABilimsel araştırmaların dinî hayatla ve ibadetlerle herhangi bir ilgisi bulunmadığınaBDoğa olaylarının gözlemlenmesinin insanı tefekkürden uzaklaştırdığınaCDeneysel bilimlerin orta çağda yalnız Batı dünyasında gelişme gösterdiğineDİslam'ın evrendeki kevnî ayetleri gözlemlemeyi, araştırmayı ve akıl yürütmeyi teşvik ettiğineEAstronomi ve doğa bilimlerinin medrese müfredatlarında okutulmasının yasaklandığına

5. 5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.

   • İslam düşüncesinde vahyin bildirdiği ayetler ile evrendeki kevnî ayetler aynı Yaratıcı'nın eseri olduğundan din ve bilim birbirini tamamlar.DoğruYanlış
   • Semerkant'ta büyük bir rasathane kuran ve yıldız katalogları (Zîc) hazırlayan hükümdar ve astronom Uluğ Bey'dir.DoğruYanlış
   • Dârülhadis kurumları, astronomi gözlemlerinin ve takvim hesaplamalarının yapıldığı gözlemevleridir.DoğruYanlış
   • el-Cezerî, su saatleri ve otomatik makineler üzerine yaptığı çalışmalarla sibernetik ve robotik biliminin öncüsü kabul edilir.DoğruYanlış
   • İslam medreselerinde fıkıh ve kelam gibi dinî ilimler okutulmuş, tıp ve astronomi gibi doğa bilimlerine yer verilmemiştir.DoğruYanlış

6. 6Aşağıdaki kavram ve kurumları uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

   Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

   BeytülhikmeRasathaneDarüşşifa (Bîmâristan)DârülhadisKevnî Ayetler

   İslam medeniyetinde hastaların tedavi edildiği ve uygulamalı tıp eğitiminin verildiği sağlık kurumuYüce Allah'ın kudret ve ilmini gösteren, evrende gözlem ve deneyle incelenen varlıklar ve doğa olaylarıAbbasiler döneminde Bağdat'ta kurulan tercüme merkezi, kütüphane ve bilimler akademisiHz. Peygamber'in sünnet ve hadislerinin ihtisas düzeyinde araştırılıp öğretildiği medreseGök cisimlerinin hareketlerini incelemek ve astronomik ölçümler yapmak üzere kurulan gözlemevi

7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.

   tefvîzİbn SînâHârizmîmübadeleSuffeAkşemseddinsünnetullah
   1. Hz. Peygamber'in hicretten sonra Mescid-i Nebevî'nin bitişiğinde kurduğu İslam tarihinin ilk eğitim kurumu kabul edilir.
   2. Matematikte cebir bilimini kuran ve sıfır rakamını tanıtan Müslüman bilim insanı olarak bilinir.
   3. Tıp alanında yazdığı 'el-Kânûn fi't-Tıb' adlı eseri yüzyıllarca Avrupa üniversitelerinde okutulan İslam âlimi dır.
   4. Fatih Sultan Mehmed'in hocası olan 'Mâddetü'l-Hayât' adlı eserinde hastalıkların gözle görülmeyen mikroplarla bulaştığını açıklamıştır.
   5. Evrendeki fiziksel, kimyasal ve biyolojik yasaların bütününe İslam düşüncesinde adı verilir.
   Kontrol et

8. 8İslam dininin bilime bakışını, Kur'an'ın akıl ve araştırmaya verdiği önemi ve İslam medeniyetinde kurulan bilim kurumlarının dünya bilim tarihine etkisini değerlendiriniz.

   1. ipucunu göster