Dünya üzerinde en fazla mensubu bulunan din olan Hristiyanlık, MS 1. yüzyılda Roma İmparatorluğu'nun egemenliği altındaki Filistin (Kudüs ve Celile) bölgesinde Hz. İsa'nın tebliğiyle ortaya çıkmıştır. Başlangıçta Yahudi geleneği içindeki şekilciliği eleştiren tevhid eksenli bir ihya hareketi iken, Pavlus'un yorumları ve ekümenik konsil kararlarıyla teslis (üçleme) merkezli evrensel bir din hâline dönüşmüştür.
Hristiyanlığın Doğuşu, Hz. İsa (Mesih) ve Havariler
Hristiyan kelimesi, İbranice 'kurtarıcı, meshedilmiş' anlamına gelen Maşiah (Mesih) unvanının Yunanca karşılığı olan Hristos (Khristos) kelimesinden türemiştir ve 'Mesih'e bağlı olanlar' demektir. İlk dönemlerde Hz. İsa'ya inananlara doğup büyüdüğü Nasıra kasabasına nispetle Nasıralılar (Nasârâ) denilmiş; 'Hristiyan' ismi ilk kez Antakya'da kullanılmıştır.
Hz. İsa, Roma İmparatorluğu'nun Yahudiye eyaletinde bulunan Beytlehem'de dünyaya gelmiş, Hz. Meryem'den babasız olarak mucizevi biçimde doğmuştur. Otuz yaşlarında tebliğe başlayan Hz. İsa, kendisine yardımcı olarak on iki samimi öğrenci (Havariler) seçmiş; o dönem Yahudi din adamlarının (Ferisiler ve Sadukiler) katı şekilciliğine karşı sevgi, merhamet, tevazu ve ahlaki samimiyeti öne çıkarmıştır.
Hristiyan inancına göre Hz. İsa, Yahudi din adamlarının şikâyeti ve Romalı vali Pontius Pilatus'un onayıyla çarmıha gerilerek öldürülmüş, üç gün sonra dirilerek göğe yükselmiştir. İslam inancına göre ise Hz. İsa (a.s.) Yüce Allah'ın ulü'l-azm peygamberlerinden biridir, Allah'ın kulu ve elçisidir ('Allah'ın oğlu' değildir); çarmıha gerilip öldürülmemiş, Allah tarafından kendi katına yükseltilmiştir (Nisâ, 4/157-158).
Tarihsel Gelişim: Pavlus, Milano Fermanı ve Ekümenik Konsiller
Hz. İsa'nın ardından ilk inananlar Kudüs'te Yakup ve Petrus öncülüğünde Musevi şeriatına bağlı kalarak yaşadılar. Ancak aslen Tarsuslu bir Yahudi olan ve Hz. İsa'yı hayattayken görmeyen Pavlus (Saul), Şam yolunda bir vizyon gördüğünü ileri sürerek Hristiyanlığa girdi. Pavlus; sünnet olma, Sebt (Cumartesi) yasağı ve koşer beslenme gibi Yahudi şeriat kurallarını kaldırarak dini Roma dünyasındaki putperestlere (Gentile) açtı; Hz. İsa'nın 'Tanrı'nın Oğlu' olduğu ve asli günaha kefaret için çarmıhta öldüğü doktrinini sistemleştirdi.
Roma İmparatorluğu yaklaşık üç asır boyunca Hristiyanlara ağır baskılar uyguladı. Ancak İmparator I. Konstantin döneminde 313 yılında ilan edilen Milano Fermanı ile Hristiyanlık serbest bırakıldı; İmparator I. Theodosius döneminde ise (380) Roma'nın resmî dini ilan edildi.
Hristiyan dünyasındaki inanç ayrılıklarını çözmek için piskoposların katılımıyla Ekümenik (Genel) Konsiller toplandı: 325 İznik Konsili'nde, İskenderiyeli rahip Arius'un 'İsa Tanrı değildir, Baba tarafından yaratılmış bir kuldur' görüşü reddedilerek İsa'nın Baba ile aynı özden (tanrısal) olduğu ilan edildi ve yüzlerce İncil arasından dördü seçildi. 381 İstanbul Konsili'nde Kutsal Ruh'un da tanrılığı kabul edilerek Teslis (Baba-Oğul-Kutsal Ruh) akidesi tamamlandı. 431 Efes ve 451 Kadıköy konsillerinde ise İsa'nın tabiatı tartışmaları sonucu Doğu kiliseleri ayrıldı.
Hristiyanlığın Kutsal Metinleri: Kitâb-ı Mukaddes (Eski ve Yeni Ahit)
Hristiyanların kutsal metin külliyatına Kitâb-ı Mukaddes (Bible) adı verilir. Kitâb-ı Mukaddes, Eski Ahit (Ahd-i Atîk) ve Yeni Ahit (Ahd-i Cedîd) olmak üzere iki ana bölümden oluşur. Eski Ahit, Yahudilerin kutsal metni olan Tanah'ın (Tevrat/Tora, Peygamberler/Neviim ve Kitaplar/Ketuvim) Hristiyanlarca da kutsal kabul edilen 39 bölümlük kısmıdır.
Hristiyanlığa özgü olan Yeni Ahit ise Yunanca yazılmış 27 bölümden oluşur ve dört alt gruba ayrılır: 1) Dört Kanonik İncil (Matta, Markos, Luka ve Yuhanna), 2) Havarilerin Hz. İsa'dan sonraki faaliyetlerini anlatan Elçilerin (Resullerin) İşleri (Luka tarafından yazılmıştır), 3) On üç (veya on dört) tanesi Pavlus'a, yedi tanesi diğer elçilere ait olan toplam 21 Mektup (Epistles), 4) Yuhanna'ya nispet edilen ve kıyamet tasvirlerini içeren Vahiy (Apokalips) bölümü.
Kilise tarafından sahih ve resmî kabul edilen Matta, Markos, Luka ve Yuhanna İncillerine kanonik İnciller; kilisenin reddettiği diğer İncillere (Barnabas, Tomas, Petrus İncilleri vb.) ise apokrif (gayrikanonik) İnciller denir. Dört kanonik İncil'den Matta, Markos ve Luka İncilleri, Hz. İsa'nın hayatını birbirine çok benzer bir plan ve üslupla anlattıkları için Sinoptik İnciller (birlikte/aynı bakışla görülen İnciller) olarak adlandırılır; Yuhanna İncili ise felsefi 'Kelam (Logos)' doktriniyle bunlardan ayrılır.
Örnekler
Örnek 1Hristiyan ve Mesih (Hristos) kavramlarının etimolojik anlamlarını ve ilk Hristiyanlara verilen isimleri açıklayınız.
Cevabı göster
İbranice 'kurtarıcı, meshedilmiş' anlamına gelen Mesih kelimesinin Yunanca karşılığı Hristos'tur; Hristiyan da 'Mesih'e bağlı olan' demektir. İlk inananlara Hz. İsa'nın yaşadığı Nasıra kasabasına nispetle 'Nasıralılar (Nasârâ)' denilmiş, Hristiyan adı ilk kez Antakya'da kullanılmıştır.
Örnek 2Tarsuslu Pavlus'un Hristiyanlığın Yahudilikten ayrılarak Roma dünyasında yayılmasındaki rolü nedir?
Cevabı göster
Pavlus; sünnet olma, Cumartesi (Sebt) yasağı ve dinî yiyecek kuralları gibi Yahudi şeriat hükümlerini yürürlükten kaldırmış, dini Yahudi olmayan uluslara (Gentile) açmış ve Hz. İsa'nın asli günaha kefaret için çarmıhta öldüğü 'Tanrı'nın Oğlu' doktrinini sistemleştirmiştir.
Örnek 3MS 325 İznik Konsili ve 381 İstanbul Konsili'nin Hristiyan inanç esaslarının (Teslis) oluşumundaki önemini belirtiniz.
Cevabı göster
325 İznik Konsili'nde rahip Arius'un İsa'yı yaratılmış bir kul sayan görüşü reddedilerek İsa'nın Baba ile aynı özden (tanrı) olduğu kabul edilmiş ve dört İncil seçilmiştir. 381 İstanbul Konsili'nde ise Kutsal Ruh'un tanrılığı eklenerek Baba-Oğul-Kutsal Ruh'tan oluşan Teslis inancı resmen tamamlanmıştır.
Örnek 4Kitâb-ı Mukaddes'in iki ana bölümünü ve Yeni Ahit'i oluşturan dört alt grubu sıralayınız.
Cevabı göster
Kitâb-ı Mukaddes; Eski Ahit (Yahudi kutsal metni Tanah) ve Yeni Ahit olmak üzere iki ana bölümden oluşur. 27 bölümlük Yeni Ahit ise; 1) Dört Kanonik İncil (Matta, Markos, Luka, Yuhanna), 2) Elçilerin İşleri, 3) Pavlus'un ve diğer elçilerin Mektupları (21 mektup), 4) Vahiy (Apokalips) bölümlerinden meydana gelir.
Örnek 5Kanonik İncil, Apokrif İncil ve Sinoptik İncil kavramlarını karşılaştırarak tanımlayınız.
Cevabı göster
Kilise tarafından sahih kabul edilen dört İncil'e (Matta, Markos, Luka, Yuhanna) 'Kanonik İnciller', kilisenin reddettiği diğer İncillere (Barnabas, Tomas vb.) 'Apokrif İnciller' denir. Dört kanonik İncil içinden olayları birbirine çok paralel anlatan Matta, Markos ve Luka'ya ise 'Sinoptik İnciller' adı verilir.
Örnek 6Hz. İsa'nın kimliği ve çarmıh olayı konusunda İslam inancı ile Hristiyan inancı arasındaki temel farkları açıklayınız.
Cevabı göster
Hristiyanlıkta Hz. İsa teslisin ikinci unsuru (Tanrı'nın Oğlu) sayılır ve asli günahın kefareti için çarmıhta öldüğüne inanılır. İslam inancında ise Hz. İsa, Hz. Meryem'den babasız doğan mucizevi bir kul ve ulü'l-azm bir peygamberdir; ilah değildir, çarmıha gerilip öldürülmemiş ve Allah katına yükseltilmiştir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Hristiyanlık tarihinde sünnet olma ve Sebt yasağı gibi Yahudi şeriat kurallarını kaldırarak dini Roma dünyasındaki putperestlere açan ve Yeni Ahit'teki mektupların çoğunu yazan din adamı aşağıdakilerden hangisidir?
Hz. İsa'yı görmediği hâlde vizyon gördüğünü söyleyerek Hristiyanlığı şeriatsız ve teslis merkezli bir dine dönüştüren kişi Tarsuslu Pavlus'tur.
2MS 325 yılında İmparator I. Konstantin'in çağrısıyla toplanan İznik Konsili'nde alınan en önemli teolojik karar aşağıdakilerden hangisidir?
325 İznik Konsili'nde Ariusçuluk sapkın ilan edilmiş, İsa'nın tanrılığı (Oğul) kabul edilmiş ve 4 İncil kanonik seçilmiştir.
3Hristiyanların kutsal metni Yeni Ahit'te yer alan dört kanonik İncil'den hangisi 'Sinoptik İnciller' grubuna dâhil değildir?
Matta, Markos ve Luka İncilleri Sinoptik İncillerdir; Yuhanna İncili ise felsefi ve sembolik diliyle sinoptik gruptan ayrılır.
4Aşağıdakilerden hangisi Hristiyanlığa özgü olan 27 bölümlük 'Yeni Ahit (Ahd-i Cedîd)' külliyatı içerisinde yer almaz?
Tora (Tevrat), Neviim ve Ketuvim bölümleri Yeni Ahit'te değil, Kitâb-ı Mukaddes'in Eski Ahit (Tanah) kısmında yer alır.
5
- Kur'an-ı Kerim'de Hristiyanlar için Hz. İsa'nın yaşadığı Nasıra kasabasına nispetle 'Nasârâ' kavramı kullanılmıştır.
- MS 313 yılında ilan edilen Milano Fermanı ile Roma İmparatorluğu'nda Hristiyanlara uygulanan baskılar sona ermiş ve din serbest bırakılmıştır.
- Kilise tarafından resmî olarak kabul edilmeyen Barnabas ve Tomas gibi İncillere 'kanonik İnciller' adı verilir.
- MS 381 İstanbul Konsili'nde Kutsal Ruh'un da tanrılığı kabul edilerek Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'tan oluşan Teslis inancı tamamlanmıştır.
- İslam inancına göre Hz. İsa çarmıha gerilerek öldürülmüş ve üç gün sonra dirilerek göğe yükselmiştir.
- Kur'an-ı Kerim'de Hristiyanlar için Hz. İsa'nın yaşadığı Nasıra kasabasına nispetle 'Nasârâ' kavramı kullanılmıştır.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- İbranice kurtarıcı ve meshedilmiş anlamına gelen Mesih unvanının Yunanca karşılığı kelimesidir.
- Hz. İsa'ya inananlara 'Hristiyan' ismi tarihte ilk defa şehrinde verilmiştir.
- Hristiyanların Eski Ahit ve Yeni Ahit'ten oluşan kutsal metin külliyatının tamamına adı verilir.
- İznik Konsili'nde İsa'nın tanrı olmadığını ve yaratılmış bir kul olduğunu savunduğu için aforoz edilen rahip olarak bilinir.
- Yeni Ahit'in son bölümünü oluşturan ve kıyamet öncesi sembolik olayları anlatan metne (Apokalips) denir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Hristiyanlığın başlangıçtaki tevhid eksenli mesajından bugünkü teslis merkezli yapısına dönüşümünde Pavlus'un ve İznik-İstanbul konsillerinin etkisini değerlendiriniz.
1. ipucu: Hz. İsa'nın başlangıçtaki tevhid ve ahlak merkezli tebliğini belirtiniz.
2. ipucu: Pavlus'un şeriatı kaldırmasını ve asli günah/kefaret doktrinini açıklayınız.
3. ipucu: 325 İznik ve 381 İstanbul konsillerinde Arius'un reddedilerek Teslis akidesinin kabul edilmesini vurgulayınız.
Cevap: Hz. İsa, İsrailoğullarına tevhid inancını ve ahlaki samimiyeti tebliğ eden bir peygamber olarak gönderilmiştir. Ancak Hz. İsa'dan sonra Tarsuslu Pavlus, Yahudi şeriat kurallarını kaldırarak İsa'yı 'asli günaha kefaret için çarmıhta ölen Tanrı'nın Oğlu' olarak yorumlamıştır. Ardından Roma İmparatorluğu himayesinde toplanan 325 İznik Konsili'nde rahip Arius'un tevhidci itirazı bastırılarak İsa'nın tanrılığı, 381 İstanbul Konsili'nde ise Kutsal Ruh'un tanrılığı resmileştirilmiş ve Teslis (Baba-Oğul-Kutsal Ruh) dogması oluşturulmuştur.
Kısaca
- Hristiyanlık MS 1. yüzyılda Filistin'de Hz. İsa'nın tebliğiyle doğmuş; Hristiyan adı Yunanca Hristos (Mesih) kelimesinden türetilmiştir.
- İslam'a göre Hz. İsa, Hz. Meryem'den babasız doğan ulü'l-azm bir peygamberdir; Allah'ın oğlu değildir ve çarmıhta öldürülmemiştir.
- Tarsuslu Pavlus Yahudi şeriatını kaldırıp asli günah ve kefaret öğretisini kurmuş; 313 Milano Fermanı ile Hristiyanlık Roma'da serbest bırakılmıştır.
- 325 İznik ve 381 İstanbul konsillerinde Arius'un tevhidci görüşü reddedilerek Baba-Oğul-Kutsal Ruh'tan oluşan Teslis inancı resmileştirilmiştir.
- Kitâb-ı Mukaddes Eski Ahit ve Yeni Ahit'ten oluşur; Yeni Ahit'te 4 Kanonik İncil (Matta, Markos, Luka, Yuhanna), Elçilerin İşleri, 21 Mektup ve Vahiy yer alır.