Theme 5: Psychology - Reporting Advice, Gerunds and Infinitives, Body Language, Emotional Intelligence and Expressing Opinions on Psychological Issues

Psikolojik bir sorun yaşadığımızda rehber öğretmenimizden, bir psikologdan ya da ailemizden tavsiye alırız. Daha sonra bu tavsiyeleri başkalarına aktarırken her seferinde onların sözlerini olduğu gibi tekrarlamayız; bunun yerine reporting verbs (aktarma fiilleri) kullanırız. Tavsiye ve uyarı bildiren fiillerin en yaygın kalıbı verb + object + (not) to V1 şeklindedir: advise (tavsiye etmek), warn (uyarmak), encourage (cesaretlendirmek), remind (hatırlatmak), urge (ısrarla tavsiye etmek) ve tell (söylemek). Örneğin danışmanımız 'You should take short breaks while studying' dediyse bunu 'The counselor advised me to take short breaks while studying' (Danışman bana ders çalışırken kısa molalar vermemi tavsiye etti) biçiminde aktarırız.

Öneri bildiren suggest ve recommend fiilleri ise farklı bir kalıpla kullanılır. Bu fiillerden sonra ya doğrudan V-ing gelir ya da that + subject + (should) + V1 yan cümlesi kurulur: 'Why don't you try mindfulness?' cümlesi 'She suggested trying mindfulness' ya da 'She suggested that I (should) try mindfulness' şeklinde aktarılır. 'Let's go for a walk' gibi konuşmacının kendisini de kapsayan öneriler genellikle suggest + V-ing ile aktarılır: 'My friend suggested going for a walk to clear our minds' (Arkadaşım kafamızı boşaltmak için yürüyüşe çıkmayı önerdi). 'Recommend' fiili de aynı yapıları alır ve daha çok bir uzmanın önerisini aktarırken tercih edilir: 'The doctor recommended getting at least eight hours of sleep.'

Olumsuz tavsiyeler ve uyarılar aktarılırken not, 'to'dan önce gelir: 'Don't bottle up your feelings' cümlesi 'She warned me not to bottle up my feelings' (Duygularımı içime atmamam konusunda beni uyardı) olur. 'If I were you, I would see a specialist' gibi tavsiye kalıpları da 'advise' ile kısaca aktarılabilir: 'He advised me to see a specialist.' Dinleme metinlerinde konuşmacının hangi tavsiyeyi verdiğini ya da hangi konuda uyardığını soran sorularda bu aktarma fiillerini tanımak, doğru seçeneğe ulaşmanın en kısa yoludur.

Psikolojik alışkanlıklarımızı ve kararlarımızı anlatırken çoğu zaman bir fiilin arkasından ikinci bir fiil kullanırız. Bu ikinci fiil, birinci fiile göre ya gerund (V-ing) ya da infinitive (to V1) biçiminde gelir. avoid (kaçınmak), keep (sürekli yapmak), admit (itiraf etmek), deny (inkâr etmek), give up (bırakmak), put off (ertelemek), can't stand (dayanamamak), mind (sakınca görmek) ve consider (düşünmek, göz önüne almak) fiillerinden sonra V-ing kullanılır: 'People with social anxiety often avoid speaking in public' (Sosyal kaygısı olan insanlar genellikle topluluk önünde konuşmaktan kaçınır), 'I keep putting off my project because I'm afraid of failing' (Başarısız olmaktan korktuğum için projemi ertelemeye devam ediyorum).

decide (karar vermek), manage (başarmak), refuse (reddetmek), tend (eğiliminde olmak), fail (yapamamak), hope (ummak), learn (öğrenmek) ve attempt (girişimde bulunmak) fiillerinden sonra ise to V1 gelir: 'Perfectionists tend to set very high standards for themselves' (Mükemmeliyetçiler kendilerine çok yüksek standartlar koyma eğilimindedir), 'After months of therapy, she finally managed to overcome her fear of flying' (Aylarca süren terapiden sonra sonunda uçma korkusunu yenmeyi başardı). Ayrıca afraid of, anxious about, good at, interested in gibi sıfat + edat kalıplarından ve be / get used to yapısından sonra da fiil V-ing alır: 'I'm getting used to living away from my family.'

Bazı fiiller hem V-ing hem de to V1 alabilir, ancak anlam değişir. stop + V-ing bir eylemi bırakmayı, stop + to V1 başka bir şey yapmak için durmayı anlatır: 'He stopped worrying about the exam' (Sınav için endişelenmeyi bıraktı) ile 'He stopped to take a deep breath' (Derin bir nefes almak için durdu) farklıdır. remember / forget + V-ing geçmişte yapılmış bir şeyi hatırlamayı ya da unutmayı, remember / forget + to V1 yapılması gereken bir görevi anlatır. Geçen hafta gördüğümüz regret + V-ing geçmişe dönük pişmanlık bildirirken regret + to V1 resmî bir kötü haber verme kalıbıdır ('We regret to inform you...'). try + to V1 bir şeyi yapmak için çabalamak, try + V-ing ise bir yöntemi deneme amaçlı uygulamak demektir: 'Try to stay calm' (Sakin kalmaya çalış) ve 'Try writing a journal' (Günlük tutmayı bir dene).

İletişim yalnızca kelimelerden oluşmaz; yüz ifademiz, duruşumuz, el ve kol hareketlerimiz de karşımızdakine pek çok mesaj verir. Buna body language (beden dili) ya da non-verbal communication (sözsüz iletişim) denir. Psikoloji metinlerinde sık geçen ifadeler şunlardır: frown (kaşlarını çatmak), nod (başını sallayarak onaylamak), shrug one's shoulders (omuz silkmek), blush (utançtan kızarmak), fidget (yerinde duramamak, kıpırdanmak), make / avoid eye contact (göz teması kurmak / kaçınmak), cross one's arms (kollarını kavuşturmak), raise one's eyebrows (kaşlarını kaldırmak), bite one's nails (tırnak yemek), clench one's fists (yumruklarını sıkmak) ve tap one's foot (ayağını yere vurmak).

Beden dilinden yola çıkarak birinin o anki duygusunu tahmin ederken şimdiki zamana ait çıkarım (present deduction) modalları kullanılır. Güçlü bir tahmin için must be, olasılık için might / may / could be, imkânsızlık için can't be kullanılır: 'He keeps biting his nails and tapping his foot. He must be nervous about the interview' (Sürekli tırnaklarını yiyor ve ayağını yere vuruyor. Mülakat konusunda gergin olmalı). 'She is smiling and making eye contact with everyone, so she can't be shy' (Gülümsüyor ve herkesle göz teması kuruyor, bu yüzden utangaç olamaz). Geçen hafta gördüğümüz must have + V3 yapısı ise aynı çıkarımı geçmiş için yapar: 'He must have been nervous yesterday.'

Görünüşe dayalı yorumlar için look / seem / appear + adjective ve look / seem as if / as though + clause kalıpları da çok kullanışlıdır: 'You look exhausted' (Bitkin görünüyorsun), 'He looks as if he hasn't slept for days' (Günlerdir uyumamış gibi görünüyor). Ancak beden dilini yorumlarken dikkatli olmak gerekir: Kollarını kavuşturan biri savunmada olabileceği gibi yalnızca üşüyor da olabilir. Ayrıca bazı jestlerin anlamı kültürden kültüre değişir; Türkiye'de başı hafifçe yukarı kaldırıp dil şaklatmak 'hayır' anlamına gelir, oysa pek çok ülkede bu hareket aynı biçimde anlaşılmaz. Bu nedenle tek bir jest yerine birden fazla ipucunu ve bağlamı birlikte değerlendirmek en doğru yaklaşımdır.

Emotional intelligence (duygusal zekâ), kişinin kendi duygularını fark etme, anlama ve yönetme, aynı zamanda başkalarının duygularını anlayıp ilişkilerini sağlıklı biçimde sürdürme becerisidir. Kavram, psikolog ve yazar Daniel Goleman'ın 1995'te yayımlanan 'Emotional Intelligence' adlı eseriyle geniş kitlelere ulaşmıştır. Goleman duygusal zekâyı beş bileşenle açıklar: self-awareness (öz farkındalık), self-regulation (duyguları düzenleme, öz denetim), motivation (içsel motivasyon), empathy (empati, başkasının duygusunu anlama) ve social skills (sosyal beceriler). Örneğin sınavdan önce gerildiğini fark eden bir öğrenci öz farkındalık gösterir; bu gerginliği derin nefesle kontrol altına alması ise öz denetimdir.

Stresle başa çıkmak için kullanılan yöntemlere coping strategies (başa çıkma stratejileri) denir. Sağlıklı stratejiler arasında mindfulness (anda kalma, bilinçli farkındalık), journaling (duyguları günlüğe yazma), deep breathing (derin nefes alma), regular exercise (düzenli egzersiz), a healthy sleep routine (düzenli uyku) ve seeking support (destek arama) sayılabilir. Bu kavram ailesinde sıkça geçen bir başka kelime de resilience'tır: Zorlukların ardından toparlanabilme, psikolojik dayanıklılık. 'Resilient people see failures as opportunities to learn' (Dayanıklı insanlar başarısızlıkları öğrenme fırsatı olarak görür).

Okuma metinlerini anlamak ve boşluk doldurma sorularını çözmek için kelime türetme (word formation) bilgisi önemlidir. İsimden sıfat yapan -ful (stressful, hopeful, peaceful) ve -less (hopeless, helpless, careless), sıfattan isim yapan -ness (happiness, loneliness, calmness) ve -ence / -ance (confidence, resilience, tolerance), fiilden isim yapan -tion (motivation, frustration, relaxation) ekleri temanın en verimli ekleridir. Bunun yanında -ed ve -ing sıfat ayrımı da sıkça sorulur: -ed ile biten sıfat kişinin hissettiği duyguyu, -ing ile biten sıfat duyguya neden olan şeyi anlatır: 'I felt frustrated because the task was really frustrating' (Görev gerçekten sinir bozucu olduğu için hayal kırıklığına uğramış hissettim).

Psikoloji teması kapsamında konuşma becerisinin hedefi, sosyal medyanın gençler üzerindeki etkisi, sınav kaygısı ya da akran baskısı gibi konular hakkında fikir bildirmek, gerekçelendirmek ve karşımızdakinin görüşüne kibarca katılmak ya da katılmamaktır. Fikir bildirirken In my opinion / In my view (Bence), As far as I'm concerned (Bana kalırsa), From my point of view (Benim bakış açıma göre), I strongly believe that... (Kesinlikle inanıyorum ki) ve It seems to me that... (Bana öyle geliyor ki) kalıpları kullanılır. Fikrin arkasından mutlaka bir gerekçe ya da örnek gelmelidir: 'In my opinion, social media can increase anxiety because teenagers constantly compare themselves to others.'

Karşımızdakine katıldığımızda I couldn't agree more (Daha fazla katılamazdım, yani tamamen katılıyorum), Exactly / Absolutely (Kesinlikle), That's a good point (Güzel bir noktaya değindin) diyebiliriz. Kısmen katılıyorsak I see your point, but... (Ne demek istediğini anlıyorum ama...), To some extent, yes, however... (Bir dereceye kadar evet, ancak...) ifadeleri uygundur. Katılmadığımızda ise kaba görünmemek için yumuşatma ifadeleri kullanırız: I'm afraid I don't agree (Korkarım katılmıyorum), I'm not so sure about that (Bundan pek emin değilim), I see things differently (Ben olaylara farklı bakıyorum). 'You are wrong' gibi doğrudan ifadeler tartışmayı gereksiz yere sertleştirir.

Örnek bir tartışmayı inceleyelim: Ali: 'As far as I'm concerned, social media is the main reason for loneliness among teenagers.' Selin: 'I see your point, but I think it depends on how we use it. My cousin found an online support group and it helped her a lot.' Ali: 'That's a good point. However, spending hours online every day can't be healthy.' Selin: 'I couldn't agree more. Setting time limits might be the best solution.' Bu kısa diyalogda iki konuşmacı farklı görüşlerden başlayıp karşılıklı saygıyla ortak bir noktada buluşur. Dikkat edilirse Selin karşı görüşünü kişisel bir örnekle desteklemiş, Ali ise bu haftanın çıkarım yapısını (can't be) kullanmıştır.

Psychology temasının son yazma çalışması, psikolojik bir konu hakkında opinion paragraph (fikir paragrafı) yazmaktır. İyi bir fikir paragrafı beş parçadan oluşur: Topic sentence (konuyu ve görüşü açıkça belirten giriş cümlesi), Supporting idea 1 + example (birinci gerekçe ve örnek), Supporting idea 2 + example (ikinci gerekçe ve örnek), Counter-argument + response (karşı görüş ve buna verilen yanıt) ve Concluding sentence (görüşü farklı sözcüklerle yeniden vurgulayan sonuç cümlesi). Gerekçeleri sıralamak için Firstly, Secondly, Furthermore, Moreover; örnek vermek için For instance, For example; karşı görüşü sunmak için On the other hand, Some people argue that...; sonucu bildirmek için Therefore, In conclusion, To sum up bağlaçları kullanılır.

Örnek paragraf: 'In my opinion, schools should teach students how to cope with stress. Firstly, teenagers face a lot of pressure because of exams, and many of them don't know how to calm down. For instance, a few minutes of deep breathing before an exam can make a big difference. Furthermore, learning about emotional intelligence helps students understand their friends and avoid conflicts. On the other hand, some people argue that there is no time for such lessons in a busy timetable. However, a stressed student can't learn effectively anyway. Therefore, I strongly believe that stress management lessons would make schools healthier and more successful places.' Bu paragrafta konu cümlesi, iki örnekli gerekçe, karşı görüş ve sonuç cümlesi açıkça görülür; ayrıca bu haftanın yapıları (avoid + V-ing, can't + V1 ile çıkarım, would) doğal biçimde kullanılmıştır.

Temayı kapatırken dört haftada öğrendiğimiz yapıları birlikte hatırlayalım: Öneri için Why don't you...? / You'd better...; şimdiki dilek için I wish + V2; geçmişe dönük pişmanlık için I wish + had + V3; eleştiri için should have + V3; hayalî geçmiş sonuç için If + had + V3, would have + V3; aktarılan tavsiye için advise someone to + V1. Bir fikir paragrafında bu yapılardan birkaçını yerinde kullanmak yazınızın dil düzeyini belirgin biçimde yükseltir. Ancak amaç bütün yapıları zorla sıkıştırmak değil, anlamı en iyi anlatan yapıyı seçmektir.