10 Aralık 1948’de Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (Universal Declaration of Human Rights), tüm insanların doğuştan hür, onur ve haklar bakımından eşit olduğunu ilan etmiştir. 12. sınıf İngilizce Theme 3: Human Rights ünitesinin bu ilk bölümünde; temel insan hakları kavramlarını, dezavantajlı grupların karşılaştığı sorunlara çözüm önerilerini, amaç bildiren yapıları (Clauses of Purpose) ve insan hakları temalı slogan/makale yazma tekniklerini öğreneceğiz.
1. Key Vocabulary: Human Rights, Equality & Disadvantaged Groups
İnsan hakları metinlerinde ve tartışmalarında en sık kullanılan kavramlar üç grupta incelenir: 1. Fundamental Rights & Values (Temel Haklar ve Değerler): • human dignity: insan onuru / haysiyeti • gender equality: cinsiyet eşitliği • equal opportunity: fırsat eşitliği • freedom of speech / conscience / religion: ifade / vicdan / din ve inanç özgürlüğü • empathy, tolerance, solidarity: empati, hoşgörü, dayanışma • brotherhood and peace: kardeşlik ve barış
2. Human Rights Violations (İnsan Hakları İhlalleri): • discriminate against: -e karşı ayrımcılık yapmak (discrimination: ayrımcılık) • prejudice / bias / stereotype: ön yargı / kalıp yargı • racism / xenophobia: ırkçılık / yabancı düşmanlığı • violate / abuse human rights: insan haklarını ihlal etmek / kötüye kullanmak • deprive someone of their rights: birini haklarından mahrum bırakmak 3. Supporting Disadvantaged Groups (Dezavantajlı Grupları Destekleme): • disabled / physically challenged / visually impaired people: engelli / fiziksel engelli / görme engelli bireyler • refugees / asylum seekers: mülteciler / sığınmacılar • provide accessible facilities / Braille alphabet / wheelchair ramps: erişilebilir imkânlar / kabartma yazı / tekerlekli sandalye rampaları sağlamak.
2. Expressing Purpose (Amaç Bildiren Bağlaçlar) & Writing a Motto / Essay
İnsan haklarını korumak ve sorunları çözmek için yapılan eylemlerin amacını (purpose) ifade ederken şu dil bilgisi yapıları kullanılır: 1. to / in order to / so as to + V1 (Yalın Fiil): “-mek/-mak amacıyla, -mek için” anlamı verir. • Governments must enforce strict laws in order to / so as to stop child labor. (Hükümetler çocuk işçiliğini durdurmak için sıkı yasalar uygulamalıdır.) • Olumsuz yapıda “not” kelimesi to’dan önce gelir: in order not to / so as not to + V1. • We should avoid stereotypes so as not to hurt anyone. (Kimseyi incitmemek için kalıp yargılardan kaçınmalıyız.) 2. so that / in order that + Subject + can / will / could / would + V1 (Tam Cümle): “...-sın diye, ...-ebilsin diye” anlamı verir. Kendisinden sonra mutlaka Özne + Yardımcı Fiil (Modal) gelir. • Audio books are recorded so that visually impaired students can study easily. (Görme engelli öğrenciler kolayca ders çalışabilsin diye sesli kitaplar kaydedilir.) 3. for + Noun / V-ing: Amaç bir isimle veya isim-fiille anlatılıyorsa for kullanılır. • Many activists fought bravely for racial equality. (Birçok aktivist ırksal eşitlik için cesurca mücadele etti.)
4. Writing a Motto / Slogan and an Opinion Essay on Human Rights: • Motto / Slogan Örnekleri: - “All human beings are born free and equal in dignity and rights.” (Article 1 of UDHR) - “Injustice anywhere is a threat to justice everywhere!” (Martin Luther King Jr.) - “Say NO to racism, say YES to humanity!” • Kompozisyon (Essay) Bağlaçları: - Giriş ve Sıralama: First of all, To begin with, Firstly (İlk olarak) - Ekleme Yapma: Furthermore, Moreover, In addition, Besides (Ayrıca, üstelik) - Örnek Verme: For instance, For example, Such as (Örneğin) - Sonuç Bildirme: In conclusion, To sum up, Consequently, Therefore (Sonuç olarak, bu nedenle).
Örnekler
Örnek 1“United Nations adopted the Universal Declaration of Human Rights in 1948 ___ all people could live in peace, freedom, and dignity.” cümlesindeki boşluğa 'in order to' mu yoksa 'so that' mi gelmelidir?
Cevabı göster
Boşluktan sonra “all people could live...” (Özne + could + V1) şeklinde tam bir cümle geldiği için boşluğa so that (veya in order that) gelmelidir.
Örnek 2“Municipalities build wheelchair ramps and tactile paving ___ make streets accessible for disabled citizens.” cümlesini uygun amaç bağlacıyla tamamlayınız.
Cevabı göster
Boşluktan hemen sonra yalın hâlde “make” (V1) fiili geldiği için in order to veya so as to (ya da to) getirilmelidir.
Örnek 3Aşağıdaki iki cümleyi 'so as not to' kullanarak tek bir cümle hâlinde birleştiriniz: “Journalists must check their sources carefully. They don’t want to spread biased or false information.”
Cevabı göster
“Journalists must check their sources carefully so as not to spread biased or false information.” (Gazeteciler yanlı veya yanlış bilgi yaymamak için kaynaklarını dikkatle kontrol etmelidir.)
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Public buildings should be equipped with elevators and ramps ___ physically challenged people can access public services without any difficulty.
Boşluktan sonra 'physically challenged people can access...' (Subject + can + V1) tam cümlesi geldiği için 'so that' kullanılır.
2According to Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights, all human beings are born free and equal in ___ and rights.
İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi 1. maddesine göre bütün insanlar 'onur ve haklar bakımından' (in dignity and rights) özgür ve eşit doğarlar.
3Schools should organize cultural awareness programs ___ eliminate prejudice and bullying among students.
Boşluktan sonra yalın fiil ('eliminate' - ortadan kaldırmak) geldiği ve anlam olumlu bir amaç ('ön yargıyı ve zorbalığı ortadan kaldırmak için') olduğu için 'in order to' doğrudur.
4Which of the following is a negative concept that violates human rights?
'Racial discrimination' (ırk ayrımcılığı) insan haklarını ihlal eden olumsuz bir kavramdır; diğer seçenekler temel hak ve değerlerdir.
5No child should be ___ of their fundamental right to education and healthcare regardless of their family’s economic status.
'deprive someone of something' (birini bir şeyden mahrum bırakmak) kalıbı edilgen yapıda 'be deprived of' (-den mahrum bırakılmak) olarak kullanılır.
6Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- 'In order to' ve 'so as to' bağlaçlarından sonra fiilin yalın hâli (V1) kullanılır.
Her iki yapı da mastar (infinitive) yapısıdır ve kendilerinden sonra V1 gelir.
- 'Prejudice' ve 'discrimination' kelimeleri hoşgörü ve eşitlik anlamına gelen olumlu insan hakları kavramlarıdır.
Yanlıştır; prejudice 'ön yargı', discrimination ise 'ayrımcılık' demektir ve insan hakları ihlalleridir.
- Olumsuz amaç bildirirken 'in order to not + V1' değil, 'in order not to + V1' dizilimi kullanılır.
'not' olumsuzluk eki her zaman 'to' mastar ekinden önce gelir.
- 'So that' bağlacından sonra özne ve can/could/will/would içeren tam bir cümle gelir.
Örnek: 'so that everyone can live equally'.
- Görme engelli bireylerin kitap okuyabilmesi için geliştirilen kabartma alfabeye 'Braille alphabet' denir.
Braille alfabesi görme engellilerin (visually impaired) okuma hakkına erişimini sağlar.
- 'In order to' ve 'so as to' bağlaçlarından sonra fiilin yalın hâli (V1) kullanılır.
7Aşağıdaki İngilizce insan hakları kavramlarını Türkçe karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
8Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kelimelerle tamamlayınız.
- We should treat everyone equally of their race, gender, language, or religion.
- International organizations work hard in to protect the rights of refugees and children.
- No one should be discriminated because of their physical disability or ethnic origin.
- Laws are made so citizens can live in a safe, fair, and peaceful society.
- Education is the most powerful weapon to fight against ignorance and .
Önce bütün boşlukları doldurun.
9Dezavantajlı bireylerin (engelliler, mülteciler veya çocuklar) toplumsal hayata eşit katılımını sağlamak için yapılması gereken 3 uygulamayı 'in order to' ve 'so that' yapılarını kullanarak İngilizce cümlelerle yazınız.
1. ipucu: 1. İpucu: 'in order to / so as to + V1' yapısıyla en az bir cümle kurunuz.
2. ipucu: 2. İpucu: 'so that + Subject + can + V1' yapısıyla en az bir cümle kurunuz.
Cevap: 1. Municipalities must build wheelchair ramps and elevators in public transport in order to make cities accessible for physically challenged citizens. (Belediyeler şehirleri fiziksel engelli vatandaşlar için erişilebilir kılmak amacıyla toplu taşımada rampalar ve asansörler inşa etmelidir.) 2. Books and exam papers should be printed in the Braille alphabet so that visually impaired students can have equal opportunity in education. (Görme engelli öğrenciler eğitimde fırsat eşitliğine sahip olabilsin diye kitaplar ve sınav kâğıtları Braille alfabesiyle basılmalıdır.) 3. Governments and NGOs should provide language courses and job training so as to help refugees integrate into society with dignity. (Hükümetler ve STK’lar mültecilerin topluma onurlu bir şekilde uyum sağlamasına yardımcı olmak için dil kursları ve mesleki eğitim sağlamalıdır.)
Kısaca
- Temel İnsan Hakları Kelimeleri (Core Vocabulary): dignity (onur/haysiyet), equality (eşitlik), justice (adalet), conscience (vicdan), freedom of expression (ifade özgürlüğü), right to education (eğitim hakkı).
- Hak İhlalleri (Violations): discrimination (ayrımcılık), racism (ırkçılık), prejudice / bias (ön yargı), inequality (eşitliksizlik), bullying (zorbalık), violation (ihlal), deprive of (-den mahrum bırakmak).
- Fiil ile Amaç Bildirme (Infinitive of Purpose): to / in order to / so as to + V1 (-mek/-mak için) ve olumsuzunda in order not to / so as not to + V1 (-memek için) kullanılır.
- Cümle ile Amaç Bildirme (Clauses of Purpose): so that / in order that + Subject + can / could / will / would + V1 (...-sın diye / ...-ebilsin diye) yapısı tam cümle alır.
- Slogan (Motto) ve Kompozisyon (Essay) Yazımı: Sloganlar kısa, akılda kalıcı ve emir/genel doğru cümlesi formundadır (ör. “Equal rights for all, special privileges for none!”); makaleler ise Introduction, Body, Conclusion bölümlerinden oluşur.
Bu dersin öteki kaynakları
- İngilizce Dersi Öğretim Programı (ortaöğretim) Öğretim programı
- 12. Sınıf İngilizce Ortak Yazılı Senaryoları (1. dönem, 2026-2027) Yazılı senaryosu