Günlük Rutinler: Geniş Zaman, Do/Does Soruları ve Zaman İfadeleri

Rutin, her gün ya da her hafta aynı biçimde yaptığın işlerdir. Bir sporcunun günü de rutinlerle doludur: wake up (uyanmak), get up (yataktan kalkmak), have breakfast (kahvaltı etmek), go to school (okula gitmek), train (antrenman yapmak), have a shower (duş almak), do homework (ödev yapmak), go to bed (yatmak). Bu fiil öbeklerinin çoğu iki sözcükten oluşur; ikisini birlikte öğren.

Wake up ile get up karıştırılır: wake up gözünü açmak, get up ise yataktan çıkmaktır. “I wake up at six, but I get up at half past six.” Have fiili yemeklerle ve duşla kullanılır: have breakfast, have lunch, have dinner, have a shower. Go fiili ise yer ve spor öbeklerinde gelir: go to school, go to the gym, go jogging, go swimming.

Sporcu rutinine özel ifadeler de var: warm up (ısınmak), stretch (esnemek), eat healthy food (sağlıklı beslenmek), drink water (su içmek), rest (dinlenmek). Geçen haftadan hatırladığın train, go on a diet ve go jogging öbekleri de bu listeye girer. Tablo, sabahtan akşama bir sporcunun günündeki temel fiilleri sırayla veriyor.

Rutinler geniş zamanla (present simple) anlatılır; çünkü her gün, her hafta tekrar eden işlerdir. I, you, we ve they ile fiil yalın kalır: “I train after school.” “We go jogging in the park.” “They eat healthy food.” Sıklık zarfı, geçen hafta öğrendiğin gibi fiilin önüne gelir: “I always wake up early in the mornings.”

Özne he, she ya da it olduğunda (ya da Ece, my coach, our team gibi tek bir kişi ve şey) fiil -s alır: “He usually goes jogging in the park.” “Ece eats healthy food and runs twice a day.” “Our team trains at an indoor pool.” Cümlede iki fiil varsa ikisi de -s alır: eats … and runs.

-s eki her fiile aynı biçimde gelmez. Fiil -s, -sh, -ch, -x ya da -o ile bitiyorsa -es eklenir: goes, does, watches, finishes. Ünsüz harften sonra -y ile biten fiilde -y düşer, -ies gelir: study → studies, try → tries. Ünlüden sonra -y varsa yalnız -s gelir: plays, stays, enjoys. Have fiili düzensizdir: has.

Yapmadığın bir işi anlatmak için fiilin önüne don’t (do not) gelir: “I don’t eat junk food.” “We don’t train on Sundays.” “They don’t go on a diet.” Özne he, she ya da it ise doesn’t (does not) kullanılır ve ana fiil yalın kalır; -s eki doesn’t’ın içindedir: “She doesn’t go on a diet.” “My coach doesn’t drink coffee.”

En sık yapılan hata, doesn’t’tan sonra fiile yeniden -s eklemektir: “He doesn’t goes” yanlış, “He doesn’t go” doğrudur. Olumsuz cümlede sıklık zarfı kullanacaksan zarf don’t/doesn’t ile fiilin arasına girer: “I don’t usually get up late.” “She doesn’t often watch matches on TV.”

Never zaten olumsuz anlam taşır; bu yüzden never ile don’t/doesn’t aynı cümlede olmaz. “She never goes on a diet.” cümlesinin biçimi olumludur ama anlamı olumsuzdur; “She doesn’t never go” biçimi yanlıştır. Be fiilinin olumsuzu ayrıdır: “I’m not late.” “He isn’t at the gym on Mondays.” “They aren’t tired after training.”

Bir rutini sormak için cümlenin başına Do ya da Does gelir; ana fiil yalın kalır. I, you, we, they için Do: “Do you train every day?” He, she, it için Does: “Does Ece go swimming?” Soruya sıklık zarfı eklemek istersen zarf özneden sonra, fiilden önce gelir: “Do you often go on a diet?” “Does he usually get up early?”

Bu sorulara kısa cevap verilir: Yes, I do. / No, I don’t. / Yes, she does. / No, she doesn’t. Kısa cevapta ana fiil tekrar edilmez; “Yes, I go.” denmez. Cevabı sıklık zarfıyla uzatabilirsin: “Do you often go on a diet?” “No, I don’t. I never go on a diet.” ya da “Yes, I do. I sometimes go on a diet.”

Be fiiliyle kurulan rutinlerde soru be ile başlar: “Are you always on time for training?” “Yes, I am.” “Is she often late to the gym?” “No, she isn’t. She is never late.” Geçen hafta öğrendiğin “How often …?” sorusu sıklığı doğrudan sorar; Do/Does sorusu ise önce işin yapılıp yapılmadığını öğrenir. Konuşmada çoğu kez önce Do/Does, sonra How often gelir.

Rutin cümleleri çoğu kez işin ne zaman yapıldığını da söyler. Günün bölümleri için in kullanılır: in the morning, in the afternoon, in the evening. Saatler ve bazı özel ifadeler at alır: at seven, at half past six, at noon, at night, at the weekend (ya da at the weekends). Günler on alır: on Monday, on Saturdays, on weekdays. Çoğul gün adı (on Saturdays) işin her cumartesi yapıldığını anlatır.

After ve before bir işin başka bir işe göre zamanını verir: after school (okuldan sonra), before breakfast (kahvaltıdan önce), after training, before bed. Every ile kurulan ifadeler her seferinde yapılan işi anlatır: every day, every morning, every Saturday. In the mornings biçimindeki çoğul kullanım da her sabah demektir: “I always wake up early in the mornings.”

Zaman ifadesi genellikle cümlenin sonuna gelir: “He usually goes jogging in the park in the mornings.” Önce yer (in the park), sonra zaman (in the mornings) yazılır. Vurgulamak istersen zaman ifadesini başa alıp virgül koyabilirsin: “On Sundays, we don’t train.” Sıklık zarfı ise yerini korur: fiilden önce.

Sınıfta oynanan “Find someone who …” oyunu bu haftanın bütün kurallarını bir araya getirir. Elinde bir liste vardır: “… gets up before seven”, “… never eats junk food”, “… goes swimming at the weekend”, “… is always on time for training.” Görevin, her satıra uyan bir arkadaş bulup adını o satıra yazmaktır.

Listede üçüncü kişi için yazılmış cümleyi (gets up) soruya çevirmen gerekir: “Do you get up before seven?” Arkadaşın kısa cevap verir: “Yes, I do.” ya da “No, I don’t.” Be ile kurulu satırda soru da be ile başlar: “Are you always on time for training?” “Yes, I am.” Cevap olumluysa adı yazarsın; olumsuzsa başka birine sorarsın.

Oyun bitince sonuçları sınıfa aktarırsın. Bu kez arkadaşın I derken sen he ya da she dersin, fiil de -s alır: “Ali gets up before seven.” “Zeynep never eats junk food.” “Can is always on time for training.” Soru sorarken yalın fiil, aktarırken -s’li fiil: bu geçiş, haftanın en önemli alıştırmasıdır.