Spor Rutinleri: Okuma, Yazma ve Neden Belirtme

Sıklık sormanın iki yolu var. “Do you often go on a diet?” evet/hayır sorusudur; cevapta bir sıklık zarfı kullanırsın: “No, I never go on a diet.” ya da “Yes, I sometimes go on a diet.” “How often do you train?” sorusu ise doğrudan sıklığı sorar; cevap bir zarf da olabilir, bir sıklık ifadesi de: “I usually train after school.” ya da “I train three times a week.”

Üçüncü kişiyi anlatırken soruda does, cevapta -s’li fiil gelir: “How often does Ece go swimming?” “She goes swimming twice a week.” Zarfın yeri değişmez: ana fiilden önce (“She always trains hard.”), be fiilinden sonra (“They are never late to the gym.”). Bu iki kuralı yazma çalışmasında sık sık kontrol edeceksin.

Bu hafta soru-cevap kalıplarına bir soru daha ekleniyor: Why. “Why does Ece go swimming twice a week?” sorusunun cevabı bir neden ister ve because ile başlar: “Because she wants to win a medal.” How often sıklığı, Why ise nedeni öğrenir; ikisi birlikte bir sporcunun rutinini eksiksiz anlatmanı sağlar.

Bir işi neden yaptığını söylemek için because kullanılır. Because’dan sonra tam bir cümle gelir: özne + fiil. “Kerem goes jogging every morning because he wants to be fit.” cümlesinde because’dan önceki bölüm ne yapıldığını, sonraki bölüm nedenini verir. Neden bölümü yazıda tek başına bırakılmaz; iki parça aynı cümlede birleşir.

Neden anlatırken en çok işine yarayacak kalıp want to + fiil kalıbıdır: because she wants to win a medal, because they want to be healthy, because he doesn’t want to get an injury. Need to da aynı biçimde kullanılır: because she needs to rest. Özne he/she ise want ve need -s alır; wants’tan sonra gelen fiil ise yalın kalır: wants to win.

Neden cümlesini başa da alabilirsin; o zaman iki parçanın arasına virgül gelir: “Because she wants to win a medal, Ece trains five times a week.” İlk ünitede öğrendiğin so ile karıştırma: because nedeni, so sonucu başlatır. “She trains hard because she wants to win.” ve “She wants to win, so she trains hard.” aynı bilgiyi iki yönden anlatır.

Konuşurken “Why do you get up early?” sorusuna kısa cevap verebilirsin: “Because I have training at seven.” Yazarken ise tam cümle tercih edilir: “I get up early because I have training at seven.” Boşluk sorularında because’dan sonra gelen bölümün gerçekten bir neden olup olmadığını kontrol et; neden değilse boşluğa so, but ya da and gerekebilir.

Önce metni bir kez durmadan oku; ikinci okumada sıklık zarflarının, sıklık ifadelerinin ve because’ların altını çiz. Metin: “Deniz is a fourteen-year-old swimmer. She trains at an indoor pool five times a week because she wants to win a medal. She always gets up at six and goes jogging before school. She never eats junk food, but she doesn’t go on a diet because she needs a lot of energy. On Saturdays she usually goes skating with her brother. It is her favourite outdoor activity. She sometimes loses a race, but she never gives up because success is not easy. When her team beats a strong team, the spectators cheer and she feels happy. On 29 October she runs in the Republic Day race with her friends.”

Metindeki yeni ya da önemli sözcükler: indoor pool (kapalı havuz), junk food (abur cubur), give up (vazgeçmek), race (yarış), cheer (tezahürat etmek), Republic Day (Cumhuriyet Bayramı). Metin, ünite söz varlığından train, indoor, medal, go jogging, go on a diet, go skating, outdoor, lose, success, beat ve spectators sözcüklerini kullanıyor; bunları bulup işaretle.

Anlama sorularının üç türü var. Wh- soruları bilgiyi doğrudan ister: “How often does Deniz train?” sorusunun cevabı “Five times a week.”, “Why doesn’t she go on a diet?” sorusunun cevabı “Because she needs a lot of energy.” olur. Doğru/yanlış sorularında ifadeyi metinle karşılaştırırsın: “Deniz trains at an outdoor pool.” yanlıştır, çünkü metin indoor diyor. Metinde hiç geçmeyen bilgi için No information denir: “Deniz has two brothers.” ifadesi için kardeş sayısı metinde verilmediğinden No information işaretlenir.

Metne başlık seçerken bütününe bak: “A Swimmer’s Busy Week” metnin tamamını kapsar; “Skating with My Brother” yalnız bir cümleyi anlatır, bu yüzden uygun değildir. Sıralama sorularında ise günün akışını izle: Deniz önce kalkar, sonra koşar, sonra okula gider; antrenman ve paten bu sıranın dışında, haftanın başka saatlerindedir.

Yazma görevi bir sporcunun rutinini ve günlük etkinliklerini anlatmak. Paragrafı beş adımda kur: (1) sporcuyu tanıt: adı, yaşı, sporu; (2) antrenman sıklığını söyle: how often; (3) günlük alışkanlıklarını sıklık zarflarıyla ver: always, usually, sometimes, never; (4) en az bir because cümlesiyle neden açıkla; (5) kısa bir kapanış cümlesi yaz. Her adım bir ya da iki cümle; toplam 60–80 kelime yeterli.

Cümle kalıpları şöyle: “___ is a ___ (swimmer / archer / football player).” “S/he trains ___ (three times a week / every day).” “S/he always/usually/never ___.” “S/he ___ because s/he wants to ___.” “S/he is never late to training because ___.” Boşlukları kendi sporcunun bilgileriyle doldur; he ve she için fiile -s eklemeyi unutma.

Örnek paragraf: “Mert is a young archer. He trains at an outdoor range four times a week because he wants to achieve his dream: an Olympic medal. He always checks his equipment before training. He usually goes swimming on Sundays, but he never trains when he has an injury. He eats healthy food and he is never late to training. He sometimes loses a match, but he never gives up. He doesn’t want to be a spectator; he wants to be a champion.” Bu paragrafta beş adımın hepsi var: sporcu tanıtılıyor, antrenman sıklığı ve nedeni veriliyor, alışkanlıklar always, usually, never ve sometimes ile anlatılıyor, son cümle paragrafı kapatıyor. Sıklık zarfları fiilden önce, because’dan sonra ise tam cümle geliyor.

Ödevde gerçek bir sporcu seçersen sporu ve kazandığı madalya gibi bilgileri güvenilir bir kaynaktan kontrol et; rutinini anlatırken kalıplar aynı kalır. Yazdıktan sonra kontrol listesini uygula: zarf ana fiilden önce mi, be’den sonra mı; he/she ile fiil -s aldı mı; because’dan sonra özne ve fiil var mı; ünite söz varlığından en az beş sözcük kullandın mı; cümleler büyük harfle başlayıp noktayla bitiyor mu?

Sporcuların sağlıklı alışkanlıkları, because ile neden açıklamak için iyi bir bağlamdır. Alışkanlık ile neden arasındaki bağı sağduyuyla kurarsın: “I always warm up before training because I don’t want to get an injury.” “We drink water during the match because we lose a lot of water.” “She goes to bed early because she needs to rest.” Her cümlede neden bölümü, alışkanlığın amacını açıklar.

Go on a diet ile eat healthy food aynı şey değildir: diyet yapmak belli yiyecekleri bir süre azaltmaktır, sağlıklı beslenmek ise sürekli bir alışkanlıktır. Genç sporcular için kalıp çoğu kez şöyledir: “I don’t go on a diet, but I never eat junk food because I need energy.” Equipment de sağlıkla ilgilidir: kask, dizlik ve doğru ayakkabı yaralanmayı önler; “Wear a helmet when you go cycling.” gibi kısa bir uyarı cümlesi bunu anlatır.

Sağlık anketlerinde sorular How often ile kurulur, cevaplar zarf ya da sıklık ifadesiyle verilir ve bir neden eklenir. Tablodaki örnek cevapları kendi rutinine göre değiştirip sınıfta arkadaşına sor: “How often do you go jogging?” “Twice a week, because I want to be fit.” Arkadaşının cevabını üçüncü kişiyle aktar: “Ali goes jogging twice a week because he wants to be fit.”

Ünitenin söz varlığı tabloda toplu hâlde. Bazı sözcüklerin kullanımına dikkat et. Win ile beat farklıdır: win’in nesnesi maç ya da madalyadır (win a match, win a medal), beat’in nesnesi rakiptir (beat the other team). Lose her ikisiyle de kullanılabilir: lose a match, lose to a strong team. Draw hem isim hem fiildir: “It was a draw.” “The two teams often draw.”

Score a goal futbolda, score a point basketbol ve voleybolda kullanılır; hit the ball tenis ve beyzbolda topa vurmayı anlatır. Equipment sayılamayan bir isimdir: “a lot of equipment” denir, equipments denmez. Injury isim, injured sıfattır: “He has an injury.” “He is injured.” Success isim, successful sıfat, succeed fiildir; achieve bir hedefe ulaşmayı anlatır ve ismi achievement’tır. Train fiil, training isim, trainer ya da coach ise antrenördür.

Spectator maçı yerinde izleyen kişidir; televizyondan izleyen için viewer kullanılır. Indoor ve outdoor sıfattır ve isimden önce gelir: indoor pool, outdoor sports. Go ile kurulan spor öbeklerinde go’dan sonra -ing biçimi gelir: go jogging, go swimming, go skating, go running; go on a diet öbeği ise diyete başlamak demektir.

Üniteyi bitirirken kendini değerlendir. Şu cümlelerden kaçını rahatça söyleyebiliyorsun: I can ask “How often …?” questions. I can describe a sportsperson’s routine with frequency adverbs. I can give reasons with because. I can understand a short text about sports. I can write a paragraph about routines. Söyleyemediğin cümle varsa ilgili bölüme dönüp bir örnek daha çöz; bir sonraki ünitede ünlü kişilerin yaşamlarını anlatacaksın ve sporcu rutini yazarken kurduğun cümle düzeni orada da işine yarayacak.