Bir tarihî kararı anlamak için kararın alındığı dönemin koşullarını bilmek gerekir. İlk hafta Taif’in özellikleri, Mekke’deki baskılar ve Hz. Peygamber’in yeni bir tebliğ ortamı arama sebepleri üzerinde duracağız.
Taif nasıl bir şehirdi?
Hicaz’ın önemli şehirlerinden Taif, ticaret yollarının kesiştiği bir yerdeydi. Yüksek konumu, zengin su kaynakları ve verimli toprakları sayesinde tarım gelişmişti. Mekke’ye göre daha serin yazları, şehrin dinlenme amacıyla da tercih edilmesini sağlamıştı.
Taifliler yerleşik, yani hadari bir hayat sürüyordu. Sakif kabilesi şehirde önemli bir konuma sahipti. Üzüm ve zeytin üretimi, bal üretimi, dericilik ve ticaret geçim kaynakları arasındaydı.
Mekke ile ilişki ve rekabet
Taifliler tarım ürünlerini Mekke’de satıyor; Mekkeliler Taif’in tarım ve ticaret imkânlarından yararlanıyordu. İki şehir arasında ekonomik ilişkiler ve akrabalık bağları bulunuyordu. Yakınlık, aralarındaki rekabeti tamamen ortadan kaldırmıyordu.
Sakifliler Lat putunun bulunduğu mabedi bir ziyaret merkezi hâline getirmeye çalışmıştı. Ukaz gibi panayırlar, alışverişin yanında şiir ve kültürel faaliyetlerin de yer aldığı buluşma alanlarıydı.
Mekke’de baskı ve boykot
Hz. Peygamber’in tebliğiyle Müslümanların sayısının artması, Mekke’deki müşriklerin tepkisini artırmıştı. Onu vazgeçirme girişimleri sonuç vermeyince baskı ve dışlama ağırlaşmıştı.
Boykot sırasında alışveriş, evlilik ve sosyal ilişkiler engellenmiş; temel ihtiyaçların karşılanması zorlaşmıştı. Hz. Hatice ve Ebu Talib, Hz. Peygamber’i desteklemişti. Boykotun sona ermesi ise bütün baskıların bittiği anlamına gelmiyordu.
Hüzün Yılı ve yeni bir ortam arayışı
Hz. Hatice ile Ebu Talib’in peş peşe vefatı, Hz. Peygamber’i derinden üzmüştür. Bu sebeple söz konusu dönem Hüzün Yılı olarak anılır. Ebu Talib’in vefatından sonra Mekke’deki baskıların artması, güvenli bir tebliğ ortamına duyulan ihtiyacı güçlendirmiştir.
Hz. Peygamber, İslam’ı anlatmak ve Müslümanlar için güvenli bir sığınak bulmak amacıyla 620 yılında Taif’e yönelmiştir. Yolculuk, yaşanan güçlükler karşısında yeni bir imkân arama çabasıdır.
Neden Taif? Tarihsel empati kurma
Taif’in Mekke’ye yakınlığı, Hz. Peygamber’in annesi tarafından akrabalarının şehirde yönetici olması ve amcası Abbas’ın ekonomik ilişkilerinden doğan nüfuzu, bu şehrin seçilmesinde etkili olmuştur.
Tarihsel empati, o günün koşullarını dikkate alarak kararı anlamaya çalışmaktır. Baskıları, koruyucu desteğin zayıflamasını ve ulaşılabilir yeni imkânları birlikte değerlendirmek gerekir. Sonucu önceden biliyormuş gibi geçmişteki kişilerin kararlarını yargılamak sağlıklı bir açıklama sağlamaz.
Örnekler
Örnek 1Taif’in su kaynakları ve verimli arazisiyle tarımsal üretimi arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Cevabı göster
Su ve elverişli toprak, tarımı desteklemiştir. Üzüm ve zeytin gibi ürünlerin yetişmesi de satış ve ticaret imkânlarını artırmıştır.
Örnek 2Bir notta “Taifliler şehirde yerleşik yaşıyor, tarım ve ticaretle uğraşıyordu.” yazıyor. Hangi yaşam biçimi anlatılıyor?
Cevabı göster
Hadari yaşam anlatılıyor. Bedevi ise konar göçer yaşam biçimiyle ilişkilidir.
Örnek 3“Mekke ile Taif ticaret yaptığı için aralarında rekabet olamaz.” yargısını düzeltiniz.
Cevabı göster
Ticari ilişki rekabeti ortadan kaldırmaz. Şehirler birbirlerinin ürün ve pazarlarından yararlanırken ekonomik ve dinî merkez olma konusunda rekabet edebilir.
Örnek 4Boykot sırasında alışverişin ve evliliklerin engellenmesi hangi iki alandaki baskıyı gösterir?
Cevabı göster
Alışverişin engellenmesi ekonomik, evlilik ve sosyal ilişkilerin engellenmesi toplumsal baskıdır. Bu uygulamalar insanları yalnızlaştırmayı ve zor durumda bırakmayı amaçlamıştır.
Örnek 5Hz. Hatice ve Ebu Talib’in vefatı ile Taif yolculuğu arasında nasıl bir ilişki vardır?
Cevabı göster
İki önemli destekçinin kaybı üzüntüye yol açmış, Mekke’de baskılar ağırlaşmıştır. Bu koşullar güvenli bir tebliğ ortamı arayışını güçlendirmiştir.
Örnek 6Taif’in seçilmesini yalnız ikliminin serin olmasıyla açıklayan bir öğrenciye hangi düzeltmeyi yaparsınız?
Cevabı göster
Yolculuğun amacı tebliğ ve güvenli bir sığınak bulmaktır. Şehrin yakınlığı, akrabalık bağları ve Abbas’ın nüfuzu seçimi açıklayan unsurlardır; bu bir dinlenme yolculuğu değildir.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Bir öğrenci yolculuğu anlatırken “Önce baskıları, ardından destekçilerin kaybını, sonra yeni bir ortam arayışını incelemeliyiz.” diyor. Hangi yöntemi kullanıyor?
Önceki koşulların sonraki kararı nasıl etkilediği açıklanıyor.
2Boykotla ilgili bir kayıtta hem alışverişin hem aileler arası ilişkilerin engellendiği belirtiliyor. Bu kayıt hangi sonucu destekler?
İhtiyaçların karşılanması ve toplumsal ilişkiler birlikte etkilenmiştir.
3Taif yolculuğunun amacını açıklayan bir sergi kartında hangi cümle yer almalıdır?
Hz. Peygamber İslam’ı anlatmak ve Müslümanlar için güvenli bir ortam bulmak istemiştir.
4Yargıları değerlendiriniz; açıklamalarla cevabınızı karşılaştırınız.
- Taif’in verimli toprakları tarımsal faaliyetleri desteklemiştir.
Su kaynakları ve arazi tarım için elverişlidir.
- Mekke ile Taif arasında yalnız rekabet vardı; ticari ilişki yoktu.
Ticari ilişkiler ve rekabet birlikte bulunuyordu.
- Hüzün Yılı adı, iki önemli destekçinin kaybıyla ilgilidir.
Hz. Hatice ve Ebu Talib’in vefatları büyük üzüntüye yol açmıştır.
- Tarihsel empati için yalnız olayın sonucunu bilmek yeterlidir.
Dönemin koşulları ve o sırada mevcut imkânlar da bilinmelidir.
- Taif’in verimli toprakları tarımsal faaliyetleri desteklemiştir.
5İlişkili kavram ve açıklamaları eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Kelimeleri uygun boşluklara yerleştiriniz. Bir kelime artacak.
- Taif’te önemli bir konuma sahip kabile kabilesidir.
- Alışverişin engellenmesi boykotun yönünü gösterir.
- Taif’in seçilmesinde Mekke’ye olması da etkilidir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Abbas’ın Taif’teki ekonomik ilişkileri yolculuk kararında neden önemli bir imkân olarak görülmüş olabilir?
1. ipucu: Karar verilirken şehirdeki mevcut bağlantılar değerlendirilir.
2. ipucu: Tanınmış bir kişinin nüfuzu yeni ilişki kurmayı nasıl destekler?
Cevap: Abbas’ın şehirdeki nüfuzu, yeni bir tebliğ ortamı arayışında yararlanılabilecek bir bağlantı olarak görülmüştür.
8Bir olay çizelgesine “Baskılar → güvenli ortam ihtiyacı → Taif’e yöneliş” yazıldı. Çizelgeyi açıklayan bir cümle kurunuz.
1. ipucu: Oklar yalnız zaman sırası değil, sebep ilişkisi de gösterebilir.
2. ipucu: Son kararı önceki ihtiyaca bağla.
Cevap: Mekke’de ağırlaşan baskılar güvenli bir tebliğ ortamına duyulan ihtiyacı artırmış ve Hz. Peygamber’in Taif’e yönelmesinde etkili olmuştur.