Mekke döneminin en zorlu imtihanlarının yaşandığı Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzün) ve Taif yolculuğu sonrasında gerçekleşen İsrâ ve Miraç mucizesi, Hz. Peygamber'e (s.a.v.) ve müminlere eşsiz bir ilahi teselli olmuştur. Bu mukaddes yolculuk hem beş vakit namazın farz kılındığı buluşma anı olmuş hem de Mescid-i Harâm ile Mescid-i Aksâ arasında sarsılmaz bir manevi bağ kurmuştur.
Hüzün Yılı, Taif Yolculuğu ve İsrâ-Miraç Mucizesinin Hikmetleri
Mekkeli müşriklerin Haşimoğulları mahallesinde üç yıl süren acımasız sosyal ve ekonomik boykotunun sona ermesinin hemen ardından, peygamberliğin 10. yılında (620) Hz. Peygamber'i (s.a.v.) dış saldırılara karşı himaye eden amcası Ebû Tâlib ve üç gün (veya kısa bir süre) sonra en büyük moral kaynağı olan sadık eşi Hz. Hatice (r.a.) vefat etmiştir. İslam tarihinde bu acı yıla Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzün) adı verilmiştir. Mekke'de tebliğ imkânı daralan Resûl-i Ekrem, Hz. Zeyd b. Hârise ile birlikte Taif'e gitmiş; ancak Sakîf kabilesinin taşlı saldırısına uğrayarak yaralanmış ve yalnızca Rabbine sığınmıştır.
Bu ağır imtihanların ardından hicretten yaklaşık bir buçuk yıl önce (Recep ayının 27. gecesi) Yüce Allah kulunu ve elçisini İsrâ ve Miraç mucizesiyle teselli edip onurlandırmıştır. Sözlükte 'gece yürüyüşü' anlamına gelen İsrâ, Hz. Peygamber'in Cebrâil (a.s.) eşliğinde ve Burak adlı binit ile bir gece Mekke'deki Mescid-i Harâm'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya götürülmesidir ve İsrâ suresi 1. ayetle sabittir: 'Kendisine ayetlerimizden bir kısmını gösterelim diye kulunu (Muhammed'i) bir gece Mescid-i Harâm'dan çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksâ'ya götüren Allah'ın şanı yücedir.'
Sözlükte 'yükseğe çıkma aracı, merdiven ve yükseliş' anlamına gelen Miraç ise Hz. Peygamber'in Mescid-i Aksâ'da geçmiş peygamberlere imam olarak iki rekât namaz kıldırdıktan sonra gök katlarına ve Sidretü'l-Müntehâ makamına yükseltilmesidir (Necm suresi, 1-18. ayetler). Ertesi sabah müşrikler bu olayı alay konusu yapmak istediklerinde Hz. Ebû Bekir (r.a.), 'O söylediyse şüphesiz doğrudur!' diyerek tereddütsüz iman etmiş ve 'es-Sıddîk' (özü sözü doğru, tam tasdik eden) unvanını almıştır. Kudüs'ü hiç görmemiş olan Hz. Peygamber, müşriklerin sorularına Mescid-i Aksâ'nın kapı ve pencerelerini tek tek tarif ederek ve yoldaki Kureyş kervanlarından haber vererek cevap vermiştir.
Miraç Gecesinin İlahi Hediyeleri ve Beş Vakit Namazın Farz Kılınması
Sahih hadis kaynaklarında (Müslim, Îmân, 279) bildirildiği üzere Miraç gecesinde Hz. Peygamber'e (s.a.v.) ve ümmetine üç büyük ilahi hediye ikram edilmiştir. Bu hediyelerin birincisi, İslam'ın beş temel şartından biri ve dinin direği olan beş vakit namazın farz kılınmasıdır. Diğer ibadetler Cebrâil (a.s.) vasıtasıyla yeryüzünde farz kılınırken, namaz bizzat Miraç gecesinde aracısız olarak farz kılınmıştır.
İlk başta günde elli vakit olarak takdir edilen namaz, Hz. Musa'nın (a.s.) tavsiyesi ve Hz. Peygamber'in Rabbine niyazıyla vakit olarak beşe indirilmiş; ancak her bir iyiliğe on kat ecir lütfedildiği için sevap bakımından elli vakte denk sayılmıştır. Bu sebeple 'Namaz müminin miracıdır' ve 'Namaz gözümün nurudur' buyrulmuştur; mümin günde beş kez namazda Rabbiyle huzurda buluşarak kendi manevi miracını yaşar.
Miraç'ın ikinci hediyesi, kamuoyunda 'Âmenerrasûlü' olarak bilinen Bakara suresinin son iki ayetidir (285 ve 286. ayetler). Bu ayetlerde peygamberin ve müminlerin iman esaslarının tamamına ayrım yapmaksızın inandıkları, 'İşittik ve itaat ettik (Semi'nâ ve ata'nâ)' dedikleri ve Allah'ın hiçbir nefse gücünün üstünde yük yüklemeyeceği bildirilmiştir. Üçüncü hediye ise Hz. Peygamber'in ümmetinden Allah'a hiçbir şeyi ortak (şirk) koşmadan vefat edenlerin büyük günahlarının affedilebileceği ve sonunda cennete gireceği müjdesidir. Ayrıca İsrâ suresi 23-39. ayetlerde tevhid, anne babaya öf bile dememe, akrabaya ve yoksula yardım, israftan kaçınma, canın ve malın dokunulmazlığı ile ölçü ve tartıda adalet ilkeleri vahyedilmiştir.
Peygamberimizin (s.a.v.) Kudüs ve Mescid-i Aksâ İle İlgili Hadisleri
Hz. Peygamber (s.a.v.), Kudüs'ün ve Mescid-i Aksâ'nın (Beytülmakdis) Müslümanların kalbindeki yerini pek çok hadis-i şerifiyle perçinlemiştir. Sahabeden Ebû Zer el-Gıfârî (r.a.), yeryüzünde ilk kurulan mescidin hangisi olduğunu sorduğunda Resûlullah 'Mescid-i Harâm' buyurmuş; 'Sonra hangisidir?' sorusuna ise 'Mescid-i Aksâ'dır' cevabını vererek iki mescidin inşası arasında kırk yıl bulunduğunu ve yeryüzünün her yerinin Müslümanlara mescit kılındığını bildirmiştir.
İslam'da kutsal mekân bilincini belirleyen en temel hadislerden birinde Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: 'İbadet ve fazilet kastıyla yolculuk ancak üç mescide yapılır: Mescid-i Harâm, benim bu mescidim (Mescid-i Nebevî) ve Mescid-i Aksâ.' (Buhârî, Fazlü's-Salât, 1; Müslim, Hac, 511). Ayrıca Mescid-i Aksâ'yı Hz. Süleyman'ın (a.s.) ihya ve imar ettiği mübarek mabed olarak anmış; burada kılınan namazın diğer mescitlerde (Mescid-i Harâm ve Mescid-i Nebevî hariç) kılınan namazlardan kat kat faziletli olduğunu ve kişinin annesinden doğduğu günkü gibi günahlardan arınmasına vesile olacağını müjdelemiştir.
Kudüs'e karşı ümmetin sürekli sorumluluğunu ortaya koyan en veciz hadis ise Hz. Meymûne (r.a.) (veya Mevlâsı Meymûne bint Sa'd) rivayetidir: 'Yâ Resûlallah! Bize Beytülmakdis (Mescid-i Aksâ) hakkında fetva (tavsiyede) bulun!' denildiğinde Efendimiz (s.a.v.): 'Orası mahşer ve neşir (haşir/toplanma) yeridir. Oraya gidin ve içinde namaz kılın; çünkü orada kılınan bir namaz başka yerdeki bin namaz gibidir.' buyurmuştur. 'Ya oraya gitmeye gücümüz yetmezse ne yapalım?' diye sorulduğunda ise 'Kandillerinde yakılmak üzere oraya zeytinyağı gönderin! Kim oraya yağ gönderirse orada namaz kılmış gibi sevap alır.' (Ebû Dâvûd, Salât, 14; İbn Mâce, İkâme, 196) buyurarak Kudüs'ü her şartta destekleme görevini vermiştir.
Örnekler
Örnek 1İslam tarihinde nübüvvetin 10. yılına (620) neden 'Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzün)' denilmiştir ve bu süreç İsrâ-Miraç mucizesiyle nasıl ilişkilidir?
Cevabı göster
Üç yıl süren ağır boykotun hemen ardından Hz. Peygamber'i (s.a.v.) müşriklere karşı koruyan amcası Ebû Tâlib ile en büyük destekçisi olan vefakâr eşi Hz. Hatice'nin (r.a.) peş peşe vefat etmesi ve ardından Taif yolculuğunda yaşanan sıkıntılar sebebiyle bu yıla 'Hüzün Yılı' denilmiştir. Yüce Allah, üst üste gelen bu acıların ardından kulunu ve elçisini İsrâ ve Miraç mucizesiyle kendi katına kabul ederek teselli etmiş ve manevi direncini güçlendirmiştir.
Örnek 2İsrâ ve Miraç kavramlarının sözlük ve terim anlamlarını açıklayarak Kur'an-ı Kerim'de hangi surelerde geçtiğini belirtiniz.
Cevabı göster
İsrâ, sözlükte 'gece yürüyüşü' demektir; terim olarak Hz. Peygamber'in (s.a.v.) bir gece Mescid-i Harâm'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya götürülmesidir ve İsrâ suresi 1. ayette anlatılır. Miraç ise sözlükte 'yükselme aracı, merdiven' demektir; terim olarak Hz. Peygamber'in Mescid-i Aksâ'dan gök katlarına ve Sidretü'l-Müntehâ'ya yükseltilmesidir ve Necm suresi 1-18. ayetlerde konu edilir.
Örnek 3Hz. Ebû Bekir'e (r.a.) 'es-Sıddîk' unvanının verilmesi İsrâ ve Miraç olayıyla nasıl gerçekleşmiştir?
Cevabı göster
İsrâ ve Miraç sabahı müşrikler olayı alay konusu yaparak Hz. Ebû Bekir'e koşmuş ve 'Arkadaşın bir gecede Beytülmakdis'e gidip geldiğini söylüyor, buna da mı inanacaksın?' demişlerdir. Hz. Ebû Bekir ise hiç tereddüt etmeden 'Eğer o söylediyse şüphesiz doğrudur! Ben onun sabah akşam gökten haber getirdiğine inanıyorum.' diyerek tam bir sadakatle tasdik etmiş ve bu yüzden 'es-Sıddîk' unvanıyla anılmıştır.
Örnek 4Sahih hadislere göre Miraç gecesinde Hz. Peygamber'e (s.a.v.) ve ümmetine verilen üç büyük ilahi hediye nelerdir?
Cevabı göster
1) Günde beş vakit namazın (sevabı elli vakte denk olarak) farz kılınması, 2) Bakara suresinin son iki ayeti olan 285 ve 286. ayetlerin (Âmenerrasûlü) indirilmesi, 3) Hz. Peygamber'in ümmetinden Allah'a şirk (ortak) koşmadan vefat edenlerin büyük günahlarının bağışlanabileceği ve sonunda cennete gireceği müjdesinin verilmesidir.
Örnek 5Hz. Peygamber'in (s.a.v.) 'İbadet kastıyla yolculuk ancak üç mescide yapılır...' hadisinde saydığı üç mescit hangileridir ve bu hadisin Kudüs açısından önemi nedir?
Cevabı göster
Hadiste geçen üç kutsal mescit; Mekke'deki Mescid-i Harâm, Medine'deki Mescid-i Nebevî ve Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'dır. Bu hadis, Kudüs ve Mescid-i Aksâ'yı Mekke ve Medine ile birlikte İslam'ın üç mukaddes harem/mescit merkezinden biri ilan ederek Müslümanların Kudüs'le bağını ibadet düzeyinde kalıcı kılmıştır.
Örnek 6Hz. Meymûne'nin (r.a.) Beytülmakdis (Mescid-i Aksâ) hakkındaki sorusuna Hz. Peygamber (s.a.v.) nasıl cevap vermiştir ve bu hadisten günümüz Müslümanları hangi mesajı çıkarmalıdır?
Cevabı göster
Hz. Peygamber (s.a.v.), 'Oraya gidin ve içinde namaz kılın; eğer oraya gidemezseniz kandillerinde yakılmak üzere oraya zeytinyağı gönderin!' buyurmuştur. Bu hadis, imkânı olan Müslümanların Mescid-i Aksâ'yı bizzat ziyaret edip cemaatle şenlendirmesini, gidemeyenlerin ise Kudüs'ü ve Mescid-i Aksâ'yı maddi-manevi yardımlarla, vakıflarla ve dualarla sahiplenip aydınlık tutmasını emretmektedir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Peygamberliğin 10. yılında üç yıllık boykotun ardından Hz. Peygamber'in (s.a.v.) hem amcası Ebû Tâlib'i hem de vefakâr eşi Hz. Hatice'yi (r.a.) kaybettiği yıla İslam tarihinde ne ad verilmiştir?
Nübüvvetin 10. yılında Ebû Tâlib ve Hz. Hatice'nin (r.a.) peş peşe vefat etmesi sebebiyle bu yıla 'Senetü'l-Hüzün' (Hüzün Yılı) denilmiştir.
2Aşağıdakilerden hangisi Miraç gecesinde Hz. Peygamber'e (s.a.v.) ve ümmetine verilen üç büyük ilahi hediyeden biri değildir?
Kıblenin Mescid-i Aksâ'dan Kâbe'ye çevrilmesi Mekke'deki Miraç gecesinde değil, Hicret'ten yaklaşık 16-17 ay sonra Medine döneminde (Bakara, 144) gerçekleşmiştir.
3Hz. Meymûne'nin (r.a.) 'Yâ Resûlallah! Bize Beytülmakdis (Mescid-i Aksâ) hakkında tavsiyede bulun; eğer oraya gitmeye gücümüz yetmezse ne yapalım?' sorusuna Hz. Peygamber (s.a.v.) nasıl cevap vermiştir?
Hz. Peygamber (s.a.v.), Mescid-i Aksâ'ya gidemeyenlerin oradaki kandillerde yakılmak üzere zeytinyağı göndermelerini tavsiye ederek Kudüs'ün her şartta desteklenmesini istemiştir.
4Ebû Zer el-Gıfârî'nin (r.a.) rivayet ettiği sahih hadise göre yeryüzünde Mescid-i Harâm'dan kırk yıl sonra inşa edilen ikinci mescit aşağıdakilerden hangisidir?
Ebû Zer (r.a.) hadisinde yeryüzünde kurulan ilk mescidin Mescid-i Harâm, ondan kırk yıl sonra kurulan ikinci mescidin ise Kudüs'teki Mescid-i Aksâ olduğu bildirilmiştir.
5
- Hz. Peygamber'in (s.a.v.) bir gece Mescid-i Harâm'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya götürülmesine 'İsrâ', oradan göklere yükseltilmesine ise 'Miraç' denir.
Yolculuğun Mekke-Kudüs arasındaki yatay kısmı İsrâ, Kudüs'ten göklere ve Sidretü'l-Müntehâ'ya dikey yükseliş kısmı ise Miraç'tır.
- İsrâ ve Miraç mucizesi Hicret'ten beş yıl sonra Medine döneminde gerçekleşmiştir.
İsrâ ve Miraç, Hicret'ten sonra değil, Hicret'ten yaklaşık bir buçuk yıl önce Mekke döneminde (Hüzün Yılı ve Taif dönüşü sonrasında) gerçekleşmiştir.
- Hz. Ebû Bekir (r.a.), İsrâ ve Miraç haberini duyduğunda 'O söylediyse doğrudur' diyerek tereddütsüz tasdik ettiği için 'es-Sıddîk' unvanını almıştır.
Hz. Ebû Bekir'in sarsılmaz sadakati ve tasdiki kendisine 'es-Sıddîk' unvanını kazandırmıştır.
- Hz. Peygamber (s.a.v.), ibadet ve fazilet kastıyla yolculuğun Mescid-i Harâm, Mescid-i Nebevî ve Mescid-i Aksâ olmak üzere üç mescide yapılacağını bildirmiştir.
'Şedd-i rihâl' (yolculuk için binit hazırlama) hadisinde bu üç kutsal mescit açıkça sayılmıştır.
- Miraç gecesinde Bakara suresinin ilk beş ayeti (Elif-Lâm-Mîm) vahyedilmiştir.
Miraç gecesinde Bakara suresinin ilk beş ayeti değil, son iki ayeti olan 285 ve 286. ayetler (Âmenerrasûlü) hediye edilmiştir.
- Hz. Peygamber'in (s.a.v.) bir gece Mescid-i Harâm'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya götürülmesine 'İsrâ', oradan göklere yükseltilmesine ise 'Miraç' denir.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Hz. Peygamber'in (s.a.v.) bir gece Mekke'deki Mescid-i Harâm'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya götürülmesine adı verilir.
- Miraç gecesinde Müslümanlara günde vakit namaz aracısız olarak farz kılınmıştır.
- İsrâ ve Miraç mucizesini hiç tereddüt etmeden tasdik eden Hz. Ebû Bekir'e (r.a.) unvanı verilmiştir.
- Miraç gecesinde verilen hediyelerden biri de Bakara suresinin son iki ayeti olan ayetleridir.
- Hz. Peygamber (s.a.v.), Mescid-i Aksâ'ya gidemeyen Müslümanların oradaki kandillerde yakılmak üzere göndermelerini tavsiye etmiştir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8İsrâ ve Miraç mucizesinin gerçekleştiği tarihsel şartları, Miraç'ta verilen üç ilahi hediyeyi ve Hz. Peygamber'in (s.a.v.) Kudüs'le ilgili hadislerinin günümüz Müslümanlarına yüklediği sorumlulukları üç aşamada değerlendiriniz.
1. ipucu: Birinci aşamada Hüzün Yılı (Hz. Hatice ve Ebû Tâlib'in vefatı) ve Taif yolculuğu sonrasında İsrâ ve Miraç'ın nasıl bir teselli olduğunu açıklayınız.
2. ipucu: İkinci aşamada Miraç gecesinde verilen üç büyük hediyeyi (beş vakit namaz, Âmenerrasûlü ve şirk koşmayanların bağışlanacağı müjdesi) yazınız.
3. ipucu: Üçüncü aşamada üç mescit hadisi ile Hz. Meymûne'ye (r.a.) verilen 'kandillerine yağ gönderin' tavsiyesinin Kudüs bilinci açısından anlamını yorumlayınız.
Cevap: Birinci aşamada, üç yıllık boykotun ardından nübüvvetin 10. yılında Ebû Tâlib ve Hz. Hatice'nin (r.a.) vefat ettiği Hüzün Yılı ile Taif'te yaşanan taşlı saldırı sonrasında gerçekleşen İsrâ ve Miraç mucizesi, Hz. Peygamber'e (s.a.v.) ve müminlere Yüce Allah'ın yardımı ve tesellisi olmuş; Mescid-i Harâm ile Mescid-i Aksâ arasında kopmaz bir bağ kurmuştur. İkinci aşamada, Miraç gecesinde ümmete üç büyük hediye verilmiştir: 1) Müminin miracı olan beş vakit namazın (sevabı 50 vakte denk olarak) farz kılınması, 2) Bakara suresinin son iki ayeti (Âmenerrasûlü / 285-286), 3) Allah'a şirk koşmadan ölen müminlerin büyük günahlarının affedilebileceği ve sonunda cennete gireceği müjdesi. Üçüncü aşamada, Hz. Peygamber (s.a.v.) Mescid-i Aksâ'yı ibadet kastıyla yolculuk yapılan üç kutsal mescitten biri ilan etmiş; Hz. Meymûne'ye (r.a.) ise 'Oraya gidin ve içinde namaz kılın; gidemezseniz kandillerinde yakılmak üzere zeytinyağı gönderin' buyurarak her Müslümanın Kudüs'ü ve Mescid-i Aksâ'yı maddi, manevi ve ilmî yönden ihya etme sorumluluğu taşıdığını öğretmiştir.
Kısaca
- Üç yıllık boykotun ardından nübüvvetin 10. yılında (620) Ebû Tâlib ve Hz. Hatice'nin (r.a.) vefat ettiği yıla 'Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzün)' denilmiş; Taif dönüşü sonrasında İsrâ ve Miraç mucizesi gerçekleşmiştir.
- İsrâ, Mescid-i Harâm'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya gece yürüyüşüdür (İsrâ, 1); Miraç ise Mescid-i Aksâ'dan göklere ve Sidretü'l-Müntehâ'ya yükseliştir (Necm, 1-18).
- Hz. Peygamber (s.a.v.) Mescid-i Aksâ'da tüm peygamberlere imam olarak namaz kıldırmış; olayı tereddütsüz tasdik eden Hz. Ebû Bekir (r.a.) 'es-Sıddîk' unvanını almıştır.
- Miraç gecesinde üç büyük hediye verilmiştir: 1) Beş vakit namazın farz kılınması, 2) Bakara suresinin son iki ayeti (Âmenerrasûlü), 3) Şirk koşmadan ölenlerin bağışlanacağı müjdesi.
- Hz. Peygamber (s.a.v.), Mescid-i Aksâ'yı yolculuk yapılacak üç mescitten biri saymış ve 'Oraya gidin ve içinde namaz kılın; gidemezseniz kandillerine zeytinyağı gönderin' buyurmuştur.