Hicaz bölgesinin Mekke ve Medine'den sonraki üçüncü önemli şehri olan Taif, 620 yılındaki Taif Tebliğ Yolculuğu'nda Hz. Peygamber'e (sav) en ağır taşlama ve sıkıntıların yaşatıldığı yer olmasına rağmen, O'nun af, merhamet ve hidayet duası sayesinde 630 yılında kendi rızasıyla İslam'la şereflenmiş ve İslam devletinin sarsılmaz kalelerinden biri hâline gelmiştir.
Taif'te İslam'ın Yerleşmesi, İdari Düzenlemeler ve Eğitim Faaliyetleri
Hicretin 9. yılında (Miladi 630 / Heyetler Yılı) Medine'ye gelen Sakîf Heyeti'nin Müslüman olmasıyla birlikte Taif'te yeni bir dönem başlamıştır. Hz. Peygamber (sav), Sakîf kabilesi içindeki en genç, Kur'an'ı ve dini öğrenmeye en istekli sahabi olan Osman b. Ebü'l-Âs es-Sekafî'yi Taif'e vali ve namaz imamı olarak görevlendirmiş; ona namaz kıldırırken cemaatin içindeki en zayıf, yaşlı ve ihtiyaç sahibi kimseleri gözeterek namazı hafif tutmasını tavsiye etmiştir.
Sakîflilerin İslam öncesi dönemde Kâbe'ye alternatif olarak gördükleri ve yıkılmasını elleriyle yapmaktan çekindikleri Lât putu ve tapınağı, Hz. Peygamber'in görevlendirdiği Ebû Süfyân b. Harb ve Muğîre b. Şu'be tarafından yıkılarak ortadan kaldırılmıştır. Lât tapınağının hazinesinden çıkan mallar, Taif'in eski liderlerinden Ebû Muleyh ve Kârib'in babalarının borçlarının ödenmesinde ve İslam davetinin güçlendirilmesinde kullanılmıştır.
Böylece Mekke'nin güneydoğusunda stratejik bir yayla ve tarım şehri olan Taif'in İslamlaşmasıyla Hicaz'da putperestliğin son büyük kalesi yıkılmış; Mekke, Medine ve Taif arasında tam bir dinî, siyasi ve iktisadi bütünleşme sağlanmıştır. Nitekim Hz. Peygamber'in vefatından sonra ortaya çıkan ridde (dinden dönme) olaylarında Mekke ve Medine ile birlikte İslam'da sebat eden üçüncü büyük merkez Taif olmuştur.
Peygamberimizin (sav) Taiflilere Gösterdiği Af, Merhamet ve İlkeli Duruş
Hz. Peygamber'in (sav) Taif halkıyla olan on yıllık münasebeti (620–630), nebevi davet metodunun en çarpıcı örneğidir. 620 yılında Zeyd b. Hârise ile gittiği Taif'te Sakîf ileri gelenleri (Abdiyâlîl, Mes'ûd ve Habîb) tarafından alaya alınıp taşlandığında, Cebrâil (as) ve Dağlar Meleği'nin «İstersen iki dağı (Ahşebeyn'i) üzerlerine kapatalım» teklifini reddetmiş ve «Hayır! Ben Allah'ın onların soyundan yalnız Allah'a ibadet eden ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmayan bir nesil çıkarmasını ümit ederim» (Buhârî, Bed'ü'l-halk, 7) buyurmuştur.
Aynı rahmet peygamberliği 630 yılındaki Taif Kuşatması'nda da tezahür etmiştir. Kuşatma uzayıp sahabiler «Yâ Resûlallah! Sakîf kabilesine beddua etseniz» dediklerinde Hz. Peygamber ellerini kaldırarak «Allah'ım! Sakîf kabilesine hidayet ver ve onları (Müslüman olarak) bize getir!» (Tirmizî, Menâkıb, 73) diye dua etmiştir. Nitekim çok geçmeden bizzat kendisini taşlatan Abdiyâlîl b. Amr başkanlığındaki Sakîf Heyeti Medine'ye gelmiş ve Hz. Peygamber onları Mescid-i Nebevî'nin avlusuna kurdurduğu çadırlarda misafir ederek geçmişteki hiçbir eziyeti yüzlerine vurmamıştır.
Hz. Peygamber (sav), insanlara karşı sonsuz bir af, şefkat ve kolaylaştırıcılık sergilerken, İslam'ın özünü oluşturan tevhit, ibadet ve ahlak ilkelerinde ise hiçbir taviz vermemiştir. Sakîf Heyeti'nin Lât putuna üç yıl dokunulmaması ve namazdan muaf tutulma taleplerini «Rükûsuz (namazsız) bir dinde hayır yoktur!» buyurarak kesin biçimde reddetmiş; buna karşılık vadi ağaçlarının ve yaban hayatının korunması gibi meşru taleplerini kabul ederek Taif Ahitnamesi'ni yazdırmıştır.
1. Ünite Genel Değerlendirmesi: Taif Kronolojisi ve Temel Kavramlar
Birinci bölüm boyunca incelediğimiz Taif şehri; Hicaz'da Serât Dağları üzerinde kurulu, serin iklimi, üzüm bağları, Lât tapınağı ve Sakîf kabilesi (Ahlâf ve Benî Mâlik kolları) ile tanınan, Mekkeli Kureyşlilerle yakın akrabalık ve ticaret bağları bulunan stratejik bir merkezdi. Bu güçlü siyasi ve iktisadi çıkar ortaklığı, Taiflilerin başlangıçta İslam davetine cephe almalarının temel sebebi olmuştur.
Hüzün Yılı (Miladi 619/620) sonrasında amcası Ebû Tâlib ve eşi Hz. Hatice'yi kaybeden Hz. Peygamber (sav), İslam'a yeni bir destek merkezi bulmak amacıyla Zeyd b. Hârise ile Taif'e gitmiş; on gün boyunca Sakîf liderlerine tebliğde bulunmuştur. Taşlı saldırıların ardından sığındığı bağda Addâs'ın iman etmesi, Nahle Vadisi'nde cinlerin Kur'an dinleyip Müslüman olması ve Mut'im b. Adî'nin emanıyla Mekke'ye dönüşü bu sürecin dönüm noktalarıdır.
Hicretten sonra Mekke'nin Fethi (630) ve Huneyn Gazvesi'nin ardından gerçekleşen Taif Kuşatması, Hz. Peygamber'in duası, Urve b. Mes'ûd'un şehadeti ve Sakîf Heyeti'nin Medine ziyaretiyle barışçıl biçimde sonuçlanmış; Taif halkı on yıl önce taşladıkları Rahmet Peygamberi'nin sadık ümmeti hâline gelmiştir.
Örnekler
Örnek 1Taifliler Müslüman olduktan sonra Hz. Peygamber (sav) Taif'e kimi vali ve namaz imamı olarak atamıştır? Bu sahabinin seçilme sebebi nedir?
Cevabı göster
Hz. Peygamber (sav), Sakîf Heyeti içerisindeki en genç üye olmasına rağmen Kur'an-ı Kerim'i ezberlemeye ve dini öğrenmeye en çok gayret gösteren Osman b. Ebü'l-Âs es-Sekafî'yi Taif'e vali ve namaz imamı olarak atamıştır.
Örnek 2Sakîf kabilesinin İslam öncesi dönemde taptığı Lât putu kimler tarafından yıkılmıştır ve tapınak malları nasıl değerlendirilmiştir?
Cevabı göster
Hz. Peygamber'in görevlendirdiği Ebû Süfyân b. Harb ve Muğîre b. Şu'be tarafından yıkılmıştır. Lât tapınağından çıkan mallar ise Taif'in eski ileri gelenlerinin borçlarının kapatılmasında ve İslam davetinin güçlendirilmesinde kullanılmıştır.
Örnek 3Hz. Peygamber'in (sav) 620 yılındaki Taif yolculuğunda ve 630 yılındaki Taif Kuşatması'nda yaptığı dualar O'nun hangi peygamberlik vasfını gösterir?
Cevabı göster
Her iki olayda da kendisine yapılan ağır eziyetlere ve savaş şartlarına rağmen Taiflilerin helakı için beddua etmeyip onların ve nesillerinin hidayeti için dua etmesi, O'nun âlemlere rahmet olarak gönderildiğini (Rahmet Peygamberi vasfını), sabrını ve affediciliğini gösterir.
Örnek 4Sakîf Heyeti ile yapılan görüşmelerde Hz. Peygamber'in (sav) kabul etmediği ve kabul ettiği talepler nelerdir?
Cevabı göster
Lât putunun üç yıl (veya bir ay) yıkılmaması ve namaz ibadetinden muaf tutulma gibi tevhit ve ibadet esaslarına aykırı talepleri kesinlikle reddetmiştir. Buna karşılık putu bizzat kendi elleriyle yıkmama isteklerini ve Taif vadisinin (Vec Vadisi) ağaçları ile yaban hayatının korunması talebini kabul etmiştir.
Örnek 5Taif'in İslamlaşmasının Hicaz bölgesinin geleceği açısından ortaya çıkardığı siyasi ve dinî sonuçlar nelerdir?
Cevabı göster
Mekke ve Medine'den sonra Hicaz'ın üçüncü büyük şehri olan Taif'in Müslüman olmasıyla bölgede putperestliğin son kalesi ortadan kalkmış; siyasi, dinî ve ekonomik bütünlük sağlanmıştır. Ayrıca Hz. Ebû Bekir dönemindeki ridde olaylarında Taif halkı İslam'da sebat ederek devlete güç vermiştir.
Örnek 6Hz. Peygamber'in (sav) 620 yılındaki Taif yolculuğunda karşılaştığı Ninovalı Addâs ve Mekke'ye dönüşte kendisine eman veren Mut'im b. Adî kimdir?
Cevabı göster
Addâs, Taif'te taşlandıktan sonra Rebîa oğullarının bağına sığınan Hz. Peygamber'e üzüm getiren ve Hz. Yunus'un memleketi Ninovalı olduğunu öğrenip «Bismillâhirrahmânirrahîm» sözünden etkilenerek Müslüman olan Hristiyan gençtir. Mut'im b. Adî ise Nevfel oğullarının lideri olup Taif dönüşü Hz. Peygamber'i himayesine (emanına) alarak Mekke'ye güvenle girmesini sağlayan kişidir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Sakîf Heyeti'nin Medine ziyareti sırasında Kur'an-ı Kerim ve dini öğrenmedeki üstün gayreti sebebiyle Hz. Peygamber (sav) tarafından Taif'e vali ve imam olarak tayin edilen genç sahabi aşağıdakilerden hangisidir?
Hz. Peygamber (sav), Sakîf Heyeti içinde Kur'an ve fıkıh öğrenmeye en istekli olan Osman b. Ebü'l-Âs'ı Taif'e vali ve imam olarak atamıştır.
2Sakîf kabilesinin İslam'ı kabul etmesinin ardından Taif'teki Lât putunu yıkmak üzere Hz. Peygamber (sav) tarafından görevlendirilen sahabiler aşağıdakilerden hangisidir?
Taif'teki Lât putunu yıkmak üzere Ebû Süfyân b. Harb ile Sakîf kabilesinden Muğîre b. Şu'be görevlendirilmiştir.
3Hz. Peygamber'in (sav) 620 yılındaki Taif Tebliğ Yolculuğu ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
Hz. Peygamber (sav) Taif dönüşünde Ebû Cehil'in değil, Nevfel oğullarının lideri Mut'im b. Adî'nin emanı (himayesi) altında Mekke'ye girmiştir.
4Hz. Peygamber'in (sav) vefatından sonra Arap Yarımadası'nda baş gösteren ridde (irtidat) hareketleri sırasında Taif halkının sergilediği tutum aşağıdakilerden hangisidir?
Taif halkı, valileri Osman b. Ebü'l-Âs'ın basiretli yönetimiyle ridde olaylarında Mekke ve Medine ile birlikte İslam'da sebat eden üçüncü büyük şehir olmuştur.
5
- Hz. Peygamber (sav), Taif'e imam ve vali atadığı Osman b. Ebü'l-Âs'a namaz kıldırırken cemaatin en zayıf ve yaşlı olanlarını gözetmesini emretmiştir.
Kolaylaştırıcı nebevi eğitim gereği cemaatteki zayıf, yaşlı ve işi olanların gözetilmesi tavsiye edilmiştir.
- Sakîf Heyeti'nin Taif'teki doğal çevrenin (Vec Vadisi ağaçlarının ve yaban hayatının) korunmasına yönelik talebi Hz. Peygamber tarafından kabul edilmiştir.
Taif Ahitnamesi ile Vec Vadisi sit alanı ilan edilerek ağaçların kesilmesi ve hayvanların avlanması yasaklanmıştır.
- Hudeybiye Antlaşması'nda Kureyş adına görüşme yürüten Urve b. Mes'ûd, daha sonra Müslüman olmuş ve Taif'te kavmini İslam'a davet ederken şehit edilmiştir.
Urve b. Mes'ûd es-Sekafî Hicri 9. yılda Müslüman olmuş ve Taif'te evinin damında ezan okuyup İslam'a davet ederken şehit edilmiştir.
- Hz. Peygamber (sav), Taiflilerin kalbini kazanmak amacıyla onların bir yıl boyunca namaz kılmama talebini kabul etmiştir.
Hz. Peygamber «Rükûsuz (namazsız) bir dinde hayır yoktur!» buyurarak namazdan muafiyet talebini reddetmiştir.
- Taif şehri Hicaz bölgesinde Kızıldeniz kıyısında kurulu sıcak ve kurak bir liman şehridir.
Taif bir liman şehri değil; Mekke'nin güneydoğusunda Serât Dağları üzerinde kurulu serin ve verimli bir yayla/tarım şehridir.
- Hz. Peygamber (sav), Taif'e imam ve vali atadığı Osman b. Ebü'l-Âs'a namaz kıldırırken cemaatin en zayıf ve yaşlı olanlarını gözetmesini emretmiştir.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Hz. Peygamber (sav), 620 yılındaki Taif yolculuğuna evlatlığı ve sadık dostu b. Hârise ile birlikte çıkmıştır.
- Taif'te yaşayan Sakîf kabilesinin İslam öncesi dönemde tapındığı en büyük puta adı verilmekteydi.
- Hicretin dokuzuncu yılında Medine'ye gelerek Müslüman olan Sakîf Heyeti'ne b. Amr başkanlık etmiştir.
- Hz. Peygamber, Taif'in İslamlaşmasından sonra Vadisi'nin ağaçlarının kesilmesini ve hayvanlarının avlanmasını yasaklamıştır.
- Hz. Ebû Bekir döneminde ortaya çıkan (dinden dönme) olaylarında Taif halkı İslam'da sebat etmiştir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Hz. Peygamber'in (sav) 620 yılındaki Taif Tebliğ Yolculuğu'ndan 630 yılında Taif'in tamamen İslamlaşmasına kadar geçen on yıllık süreci 'sabır ve rahmet', 'ilkeli davet' ve 'toplumsal dönüşüm' başlıkları altında üç adımda değerlendiriniz.
1. ipucu: İlk adımda 620 Taif yolculuğundaki taşlama olayına ve 630 Taif Kuşatması'na karşı Hz. Peygamber'in yaptığı hidayet dualarını açıklayınız.
2. ipucu: İkinci adımda Sakîf Heyeti'nin Medine ziyaretinde gösterilen misafirperverliği ve tevhit/namaz konusundaki tavizsiz duruşu belirtiniz.
3. ipucu: Üçüncü adımda Lât putunun yıkılması, Osman b. Ebü'l-Âs'ın valiliği ve Taif'in İslam tarihindeki sadakatini yazınız.
Cevap: Birinci adım (Sabır ve Rahmet): Hz. Peygamber (sav) 620 yılında Taif'te taşlandığında Dağlar Meleği'nin helak teklifini reddedip onların soyundan tevhit ehli bir nesil çıkması için dua etmiş; 630 yılındaki Taif Kuşatması'nda da beddua yerine «Allah'ım! Sakîf'e hidayet ver» diyerek rahmet peygamberliğini göstermiştir. İkinci adım (İlkeli Davet): Medine'ye gelen Sakîf Heyeti'ni Mescid-i Nebevî'de ağırlayarak kalplerini kazanmış, ancak Lât putunun bekletilmesi ve namazdan muafiyet gibi İslam'ın özüne aykırı istekleri reddetmiştir. Üçüncü adım (Toplumsal Dönüşüm): Lât putunun yıkılması ve genç âlim sahabi Osman b. Ebü'l-Âs'ın vali atanmasıyla Taif kısa sürede bilinçli bir İslam şehrine dönüşmüş ve ridde olaylarında İslam'ın sarsılmaz kalelerinden biri olmuştur.
Kısaca
- İdari ve Eğitim Düzenlemesi: Taif Müslüman olunca Kur'an ve din ilmine en istekli genç sahabi Osman b. Ebü'l-Âs vali ve imam tayin edilmiştir.
- Lât Putunun Yıkılması: Taif'teki şirk sembolü olan Lât putu Ebû Süfyân b. Harb ve Muğîre b. Şu'be tarafından yıkılarak tevhit hâkim kılınmıştır.
- Nebevi Af ve Merhamet: Hz. Peygamber (sav) hem 620 tebliğ yolculuğunda hem de 630 kuşatmasında Taiflilere beddua etmeyip hidayet duası yapmıştır.
- İlkeli Duruş ve Ahitname: Sakîf Heyeti'nin put ve namaz muafiyeti talepleri reddedilmiş; Vec Vadisi'nin doğal dokusunu koruyan ahitname yazılmıştır.
- İslam'da Sebat: Taif'in İslamlaşmasıyla Hicaz'da birlik tamamlanmış; Taif halkı ridde olaylarında Mekke ve Medine ile birlikte İslam'a sadık kalmıştır.