Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed'in (s.a.v.) risalet öncesi gençlik yıllarından vefatına kadar en yakın dostu, sırdaşı, hicret arkadaşı ve kendisinden sonra İslam ümmetinin ilk halifesi Hz. Ebu Bekir es-Sıddîk (r.a.) olmuştur. Peygamberimizin «İslam'a davet ettiğim herkesin mutlaka bir tereddüdü ve duraksaması oldu; Ebu Bekir müstesna!» sözüyle övdüğü bu büyük sahâbî; tereddütsüz imanı, cömertliği, fedakârlığı ve vakarıyla kıyamete kadar bütün müminler için sadakat timsalidir.
Hz. Ebu Bekir'in Kimliği, Müslüman Oluşu ve 'es-Sıddîk' Unvanı
Kimliği ve İslam Öncesi Ahlakı: Asıl adı Abdullah b. Ebû Kuhâfe Osman olan Hz. Ebu Bekir (r.a.), Fil Vakası'ndan yaklaşık iki buçuk yıl sonra (M. 573 civarında) Mekke'de doğmuştur; Kureyş kabilesinin Teym koluna mensuptur. Cahiliye döneminde dahi putlara tapmamış, içki ve kumardan uzak durmuş, iffetli yaşayışı, misafirperverliği ve dürüst kumaş ticaretiyle Mekke toplumunda büyük bir itibar kazanmıştır. Arapların soy bilimi (ilm-i ensâb) ve hitabet konusunda uzman olduğu için Kureyşliler önemli meselelerde onun görüşüne başvurmuştur.
Tereddütsüz İmanı ve İlk Davet Halkası: Hz. Ebu Bekir, Peygamberimizin peygamberlik görevini kendisine açması üzerine hiçbir tereddüt göstermeden iman etmiş ve hür yetişkin erkekler arasında ilk Müslüman olmuştur. İman ettikten sonra köşesine çekilmemiş; Mekke'deki saygınlığını ve dostluklarını İslam daveti için seferber etmiştir. Cennetle müjdelenen on sahâbîden (Aşere-i Mübeşşere) altısı olan Hz. Osman b. Affân, Hz. Zübeyr b. Avvâm, Hz. Talha b. Ubeydullah, Hz. Sa'd b. Ebî Vakkâs, Hz. Abdurrahman b. Avf ve Hz. Ebû Ubeyde b. Cerrâh doğrudan Hz. Ebu Bekir'in daveti ve rehberliğiyle Müslüman olmuştur.
'es-Sıddîk' ve 'el-Atîk' Lakapları: Peygamberimizin bir gece Mescid-i Harâm'dan Mescid-i Aksâ'ya götürüldüğü ve oradan göklere yükseltildiği İsra ve Miraç mucizesini duyan müşrikler alay ederek Hz. Ebu Bekir'e koşmuş ve «Arkadaşının ne söylediğine bak!» demişlerdir. Hz. Ebu Bekir ise «O söylüyorsa şüphesiz doğrudur! Ben onun sabah akşam gökten haber getirdiğine (vahye) inanıyorum; bundan daha ötesine mi inanmayacağım?» diyerek tam bir teslimiyet göstermiştir. Bu sarsılmaz tasdiki sebebiyle Hz. Peygamber kendisine 'es-Sıddîk' (özü sözü doğru, tereddütsüz tasdik eden) unvanını vermiştir. Ayrıca güzel ahlakı ve cehennem ateşinden azat edilmiş olması sebebiyle 'el-Atîk' lakabıyla da anılmıştır.
İnfak Ahlakı, Köleleri Azat Etmesi ve Hicret Yoldaşlığı
Mazlum Köleleri Hürriyetine Kavuşturması: Mekke'de İslam'ı kabul eden kimsesizlerin ve kölelerin ağır işkencelere maruz kaldığını gören Hz. Ebu Bekir, ticari servetini mazlumları kurtarmak için harcamıştır. Ümeyye b. Halef'in kızgın kumlar altında işkence ettiği Bilâl-i Habeşî başta olmak üzere Âmir b. Füheyre, Zinnîre, Ümmü Ubeys, Hârise b. Muemmel ve Nehdiyye gibi yedi kadın ve erkek köleyi yüksek bedeller ödeyerek satın almış ve hiçbir dünyevi karşılık beklemeksizin Allah rızası için azat etmiştir. Babası Ebû Kuhâfe «Oğlum, bari güçlü kuvvetli köleleri azat etsen de seni korusalar!» dediğinde, o yalnız Allah'ın rızasını aradığını belirtmiş ve bunun üzerine Leyl suresi 17-21. ayetler nazil olmuştur.
Hicret Yoldaşlığı ve Sevr Mağarası (Tevbe, 40): Miladi 622 yılında Peygamberimiz kendisine hicret izni verildiğini haber verince Hz. Ebu Bekir sevinç gözyaşları dökmüş («Sevinçten de ağlandığını o gün gördüm» — Hz. Âişe) ve aylardır beslediği iki deveyi hazırlamıştır. Kızı Hz. Esma (kuşağını ikiye bölerek azık torbasını bağladığı için Zâtü'n-Nitâkayn / İki Kuşaklı unvanını almıştır), oğlu Hz. Abdullah (Mekke'den istihbarat getirmiştir) ve azatlısı Âmir b. Füheyre (koyun sürüsüyle ayak izlerini silmiştir) hicret planında hayati roller üstlenmiştir. Üç gün gizlendikleri Sevr Mağarası'nın ağzına kadar gelen müşriklerin ayaklarını görünce Peygamberimize bir zarar geleceği endişesiyle hüzünlenen Hz. Ebu Bekir'i, Resulullah «Üzülme! Şüphesiz Allah bizimle beraberdir» (Tevbe, 9/40) buyurarak teselli etmiştir.
Medine Döneminde İnfak Yarışı: Medine'ye varıldığında üzerine Mescid-i Nebevî'nin inşa edildiği iki yetim çocuğa ait arsanın bedelini Hz. Ebu Bekir ödemiştir. Bedir, Uhud, Hendek, Hudeybiye, Hayber, Mekke'nin Fethi, Huneyn ve Tebük seferlerinin tamamında Peygamberimizin yanında yer almıştır. Özellikle Tebük Seferi hazırlıklarında malının tamamını getirip İslam ordusuna bağışlamış; Peygamberimiz «Ailene ne bıraktın?» diye sorduğunda «Onlara Allah ve Resulünü bıraktım!» cevabını vermiştir.
Peygamberimizin Son Günlerindeki Görevleri, Metaneti ve Halifeliği
Hac Emîrliği ve Namaz İmamlığı: Hicri 9. yılda (M. 631) Peygamberimiz, Müslümanların ilk resmî hac kafilesine Hz. Ebu Bekir'i 'Hac Emîri' olarak tayin etmiştir. Hicri 11. yılda Peygamberimiz vefatıyla sonuçlanan hastalığı sırasında mescide çıkamadığında, «Ebu Bekir'e söyleyin, insanlara namaz kıldırsın!» emrini vermiş; Hz. Ebu Bekir Peygamberimizin sağlığında Mescid-i Nebevî'de 17 vakit namazda ashab-ı kirama imamlık yapmıştır.
Vefat Haberi Karşısındaki Sarsılmaz Metaneti: Hz. Peygamber 8 Haziran 632'de (12 Rebîülevvel 11) vefat ettiğinde ashab-ı kiram büyük bir şok yaşamış, hatta Hz. Ömer bile üzüntüsünden onun ölmediğini söylemişti. Hz. Ebu Bekir ise Peygamberimizin alnından öpüp «Hayatında da güzeldin, ölümünde de güzelsin yâ Resulallah!» dedikten sonra mescide çıkmış ve Âl-i İmrân suresi 144. ayeti okuyarak şu tarihi hutbeyi irad etmiştir: «Ey insanlar! Kim Muhammed'e tapıyorsa bilsin ki Muhammed vefat etmiştir. Kim de Allah'a kulluk ediyorsa bilsin ki Allah Hayy'dır, ölümsüzdür!»
Halifelik Dönemi (632-634) ve Büyük Hizmetleri: Ashabın biatıyla ilk halife (Halîfetü Resûlillah) seçilen Hz. Ebu Bekir, yaklaşık 2 yıl 3 ay süren hilafetinde; 1) Peygamberimizin hazırladığı Üsâme b. Zeyd ordusunu tüm itirazlara rağmen sünnete bağlılıkla sefere göndermiş, 2) Zekât vermeyi reddedenlerle ve yalancı peygamberlerle (Ridde olayları) mücadele ederek İslam birliğini korumuş, 3) Yemâme Savaşı'nda kurrâ hafızların şehit düşmesi üzerine Hz. Ömer'in teklifi ve Zeyd b. Sâbit başkanlığındaki heyetin çalışmasıyla Kur'an-ı Kerim sahîfelerini iki kapak arasında (Mushaf) cem ettirmiştir.
Örnekler
Örnek 1Hz. Ebu Bekir'e (r.a.) 'es-Sıddîk' unvanının verilmesinin sebebi nedir? Açıklayınız.
Cevabı göster
Hz. Ebu Bekir, Peygamberimizin davetini ilk duyduğu andan itibaren hiçbir tereddüt göstermeden iman etmiş; özellikle müşriklerin inanmakta zorlandığı ve alay ettiği İsra ve Miraç mucizesini duyduğunda «O söylüyorsa şüphesiz doğrudur!» diyerek derhâl tasdik etmiştir. Bu sarsılmaz sadakati ve tasdiki sebebiyle Peygamberimiz kendisine 'es-Sıddîk' unvanını vermiştir.
Örnek 2Hz. Ebu Bekir'in İslam'ın ilk yıllarında tebliğ ve davet sürecine yaptığı katkıyı, onun vesilesiyle Müslüman olan sahâbîlerden örnekler vererek açıklayınız.
Cevabı göster
Hz. Ebu Bekir Mekke'deki yüksek itibarını ve samimi dostluklarını İslam'ı anlatmak için kullanmış; Aşere-i Mübeşşere'den (cennetle müjdelenen on sahâbîden) olan Hz. Osman b. Affân, Hz. Zübeyr b. Avvâm, Hz. Talha b. Ubeydullah, Hz. Sa'd b. Ebî Vakkâs, Hz. Abdurrahman b. Avf ve Hz. Ebû Ubeyde b. Cerrâh gibi İslam tarihine yön veren büyük şahsiyetlerin Müslüman olmasına vesile olmuştur.
Örnek 3Hz. Ebu Bekir ve ailesinin Medine'ye hicret sürecinde üstlendiği görevleri ve fedakârlıkları yazınız.
Cevabı göster
Hz. Ebu Bekir hicret için iki deve hazırlamış, yol rehberi tutmuş ve Sevr Mağarası'nda üç gün boyunca Peygamberimize yoldaşlık etmiştir. Kızı Hz. Esma (Zâtü'n-Nitâkayn) mağaraya gizlice azık taşımış, oğlu Hz. Abdullah gündüz Mekke'de müşriklerin planlarını öğrenip gece mağaraya haber getirmiş, azatlısı Âmir b. Füheyre ise koyun sürüsünü mağara yolunda otlatarak ayak izlerini silmiş ve süt temin etmiştir.
Örnek 4Hz. Ebu Bekir'in infak ahlakını Mekke ve Medine dönemlerinden iki somut örnekle açıklayınız.
Cevabı göster
Mekke döneminde müşriklerin ağır işkence yaptığı Bilâl-i Habeşî, Âmir b. Füheyre, Zinnîre ve Ümmü Ubeys gibi yedi mazlum köleyi kendi parasıyla satın alıp Allah rızası için hürriyetine kavuşturmuştur. Medine döneminde ise Mescid-i Nebevî'nin arsa bedelini ödemiş ve Tebük Seferi'nde servetinin tamamını İslam ordusuna bağışlayarak «Aileme Allah ve Resulünü bıraktım» demiştir.
Örnek 5Sevgili Peygamberimizin vefatı karşısında ashabın yaşadığı büyük sarsıntıyı Hz. Ebu Bekir hangi tavrı ve hangi Kur'an ayetiyle yatıştırmıştır?
Cevabı göster
Ashabın büyük üzüntü ve şaşkınlık yaşadığı sırada büyük bir vakar ve metanetle Mescid-i Nebevî'de minbere çıkmış; Âl-i İmrân suresi 144. ayeti («Muhammed ancak bir peygamberdir; ondan önce de peygamberler gelip geçmiştir...») okuyarak Peygamberimizin vefat ettiğini, ancak İslam davasının ve Allah'a kulluğun kıyamete kadar bâki olduğunu hatırlatıp sahâbeyi teskin etmiştir.
Örnek 6Hz. Ebu Bekir'in yaklaşık iki yıl süren halifelik döneminde İslam tarihine yön veren en önemli üç icraatını belirtiniz.
Cevabı göster
1) Peygamberimizin vefatından önce hazırladığı Üsâme b. Zeyd komutasındaki orduyu sünnete bağlılıkla sefere göndermesi, 2) Yalancı peygamberler ve zekât vermeyi reddeden kabilelerle (Ridde olayları) mücadele ederek siyasi ve dinî birliği yeniden sağlaması, 3) Zeyd b. Sâbit başkanlığında bir heyet kurdurarak Kur'an-ı Kerim sahîfelerini 'Mushaf' hâlinde iki kapak arasında bir araya getirtmesi (cem'ü'l-Kur'ân).
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1İsra ve Miraç mucizesini müşriklerden duyduğunda hiçbir şüpheye düşmeden «O söylüyorsa şüphesiz doğrudur!» diyerek Peygamberimizi tasdik eden Hz. Ebu Bekir'e bu tavrı sebebiyle verilen unvan aşağıdakilerden hangisidir?
Hz. Ebu Bekir'e tereddütsüz imanı ve İsra-Miraç mucizesini derhâl tasdik etmesi sebebiyle 'es-Sıddîk' (el-Fârûk Hz. Ömer'e, Zinnûreyn Hz. Osman'a, Esedullah Hz. Ali/Hz. Hamza'ya, Seyfullah Hâlid b. Velîd'e) unvanı verilmiştir.
2Tevbe suresi 40. ayette yer alan «İkinin ikincisi iken mağarada arkadaşına: 'Üzülme! Şüphesiz Allah bizimle beraberdir' diyordu» ilahi beyanı, Peygamberimiz ile Hz. Ebu Bekir'in hayatındaki hangi tarihi olayı anlatmaktadır?
Tevbe suresi 40. ayet, Mekke'den Medine'ye hicret sırasında Peygamberimiz ile Hz. Ebu Bekir'in Sevr Mağarası'nda üç gün gizlendikleri esnada yaşanan tevekkül ve dostluk tablosunu anlatmaktadır.
3Hz. Ebu Bekir'in Mekke'de İslam'ı kabul ettiği için efendileri tarafından ağır işkencelere maruz bırakılan mazlum köleleri kendi servetiyle satın alıp Allah rızası için hürriyetine kavuşturmasıyla ilgili aşağıdaki sahâbîlerden hangisi bu azat edilenler arasında yer alır?
Ümeyye b. Halef tarafından kızgın kumlar altında işkence edilen Bilâl-i Habeşî (ve Âmir b. Füheyre), Hz. Ebu Bekir tarafından satın alınarak Allah rızası için azat edilmiştir.
4Hz. Ebu Bekir'in yaklaşık iki yıl süren halifeliği döneminde, Yemâme Savaşı'nda çok sayıda hafız sahâbînin şehit olması üzerine Kur'an-ı Kerim'in korunması adına gerçekleştirilen tarihi hizmet aşağıdakilerden hangisidir?
Kur'an-ı Kerim'in Zeyd b. Sâbit başkanlığındaki heyet tarafından 'Mushaf' hâlinde cem' edilmesi (toplanması) Hz. Ebu Bekir döneminde, çoğaltılması (istinsahı) ise Hz. Osman döneminde gerçekleştirilmiştir.
5
- Hz. Ebu Bekir, Cahiliye döneminde bile putlara tapmamış, içki içmemiş ve dürüst kumaş ticaretiyle tanınmıştır.
- Tebük Seferi hazırlıkları sırasında Hz. Ebu Bekir malının yarısını ordunun teçhizatı için getirmiş, diğer yarısını ailesine bırakmıştır.
- Hicret esnasında Sevr Mağarası'na azık taşıyan Hz. Ebu Bekir'in kızı Hz. Esma'ya 'Zâtü'n-Nitâkayn (İki Kuşaklı)' unvanı verilmiştir.
- Peygamberimiz son hastalığında mescide çıkamadığı günlerde namaz kıldırma görevini Hz. Ebu Bekir'e değil, Hz. Abbas'a vermiştir.
- Hz. Osman, Hz. Zübeyr b. Avvâm, Hz. Talha b. Ubeydullah ve Hz. Abdurrahman b. Avf gibi büyük sahâbîler Hz. Ebu Bekir'in davetiyle Müslüman olmuştur.
- Hz. Ebu Bekir, Cahiliye döneminde bile putlara tapmamış, içki içmemiş ve dürüst kumaş ticaretiyle tanınmıştır.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Asıl adı Abdullah b. Ebû Kuhâfe olan Hz. Ebu Bekir, hür ve yetişkin arasında İslam'ı kabul eden ilk kişidir.
- Mekke'de ağır işkence gören Habeşî ve Âmir b. Füheyre gibi mazlum köleler Hz. Ebu Bekir tarafından satın alınarak azat edilmiştir.
- Hicret sırasında Peygamberimiz ve Hz. Ebu Bekir üç gün boyunca Mekke'nin güneyindeki Mağarası'nda gizlenmişlerdir.
- Hicri 9. yılda Medine'den yola çıkan ilk İslam hac kafilesine Peygamberimiz tarafından Hz. Ebu Bekir 'Hac ' olarak tayin edilmiştir.
- Peygamberimizin vefatı üzerine sarsılan sahâbeyi Hz. Ebu Bekir, suresi 144. ayeti okuyarak sakinleştirmiştir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Hz. Ebu Bekir'in (r.a.) örnek şahsiyetini; 1) Dostluk ve sadakat (Sıddık oluşu ve Hicret yoldaşlığı), 2) Fedakârlık ve infak ahlakı (Köleleri azat etmesi ve Tebük Seferi), 3) Kriz anlarındaki liderlik ve metaneti (Vefat günü ve Mushaf'ın cem'i) boyutlarıyla üç adımda değerlendiriniz.
1. ipucu: 1. Adım (Sadakat ve Dostluk): Davete ilk anda icabet etmesi, Miraç'ı tereddütsüz tasdiki ve Sevr Mağarası'nda canını Peygamberimize siper etmesi.
2. ipucu: 2. Adım (İnfak ve Merhamet): Servetini Bilâl-i Habeşî gibi mazlum kölelerin hürriyeti ve Tebük Seferi'nde İslam davası için karşılıksız harcaması.
3. ipucu: 3. Adım (Metanet ve Liderlik): Peygamberimizin vefatında ümmeti Âl-i İmrân 144. ayetle toparlaması ve Kur'an'ı Mushaf hâline getirtmesi.
Cevap: 1) Dostluk ve Sadakat Boyutu: Hz. Ebu Bekir, Peygamberimizin doğruluğuna şahitlik ederek tereddütsüz iman etmiş, İsra ve Miraç mucizesini anında tasdik ederek 'es-Sıddîk' unvanını almış ve en tehlikeli yolculuk olan Hicret'te Sevr Mağarası'nda bütün ailesiyle birlikte Peygamberimize yoldaş olmuştur. 2) İnfak ve Fedakârlık Boyutu: Sahip olduğu ticari serveti dünyevi güç için değil, işkence altındaki Bilâl-i Habeşî gibi mazlum köleleri hürriyetine kavuşturmak, Mescid-i Nebevî arsasını almak ve Tebük Seferi'nde ordunun tüm ihtiyacını karşılamak için Allah yolunda infak etmiştir. 3) Metanet ve Liderlik Boyutu: Peygamberimizin vefatı karşısında yaşanan büyük sarsıntıyı Âl-i İmrân suresi 144. ayeti okuyarak eşsiz bir basiretle yatıştırmış; halifeliğinde ise Ridde isyanlarını bastırıp Kur'an-ı Kerim'i Mushaf hâlinde cem ettirerek İslam'ın geleceğini güvence altına almıştır.
Kısaca
- Asıl adı Abdullah b. Ebû Kuhâfe olan Hz. Ebu Bekir (r.a.), Cahiliye döneminde bile putlara tapmamış, iffeti ve dürüstlüğüyle tanınmış ve hür yetişkin erkekler arasında ilk Müslüman olmuştur.
- Hz. Osman, Hz. Zübeyr, Hz. Talha, Hz. Sa'd b. Ebî Vakkâs ve Hz. Abdurrahman b. Avf gibi Aşere-i Mübeşşere sahâbîleri onun davetiyle İslam'a girmiştir.
- İsra ve Miraç mucizesini tereddütsüz tasdik ettiği için kendisine 'es-Sıddîk' unvanı verilmiş; Sevr Mağarası'ndaki hicret yoldaşlığı Tevbe suresi 40. ayette övülmüştür.
- Bilâl-i Habeşî ve Âmir b. Füheyre gibi mazlum köleleri satın alıp Allah rızası için azat etmiş; Tebük Seferi'nde malının tamamını İslam ordusuna bağışlamıştır.
- Peygamberimizin vefatında sahâbeyi Âl-i İmrân 144. ayetle teskin etmiş; ilk halife olarak İslam birliğini korumuş ve Kur'an-ı Kerim'i Mushaf hâlinde cem ettirmiştir.