Peygamberliğin onuncu yılında (Hüzün Yılı'nda) yapılan İslam davetini sert bir şekilde reddeden Taif halkı (Sakîf kabilesi), Mekke'nin Fethi'nden sonra da Hevâzin kabilesiyle birleşerek Müslümanlara karşı direnişini sürdürmüştür. Ancak Hz. Peygamber'in (sav) Taif Kuşatması sonrasında kılıç yerine duayı ve gönülleri kazanmayı tercih eden hikmetli siyaseti, Hicret'in 9. yılında Taiflilerin kendi istekleriyle Medine'ye gelerek Müslüman olmalarını sağlamıştır.
Huneyn Gazvesi, Taif Kuşatması (630) ve Hz. Peygamber'in Duası
Hicret'in 8. yılında (Miladi 630) Mekke'nin fethedilmesi üzerine, Mekkeli müşriklerle uzun yıllar siyasi ve ticari ittifak içinde bulunan Taif'teki Sakîf kabilesi ile Hevâzin kabilesi, Mâlik b. Avf komutasında büyük bir ordu toplayarak Müslümanlara karşı harekete geçti. Mekke ile Taif arasındaki Huneyn Vadisi'nde gerçekleşen Huneyn Gazvesi'nde İslam ordusu başlangıçta pusuya düşerek sarsıntı geçirse de Hz. Peygamber'in (sav) sebatı sayesinde kesin bir zafer kazandı.
Huneyn'de bozguna uğrayan Mâlik b. Avf ve Sakîf kuvvetlerinin, etrafı sağlam surlarla çevrili olan ve bir yıllık erzak depolanan Taif Kalesi'ne sığınması üzerine Hz. Peygamber ordusuyla Taif'i kuşattı (Şevval 8 / Şubat 630). İslam tarihinde ilk kez bu kuşatmada mancınık ve debbâbe (zırhlı kuşatma kulesi) gibi savunma ve kuşatma araçları kullanıldı.
Yaklaşık yirmi gün süren kuşatmada kalenin sarp konumu sebebiyle düşmemesi ve haram ayların yaklaşması üzerine Hz. Peygamber ashabıyla istişare ederek kuşatmayı kaldırdı. Kuşatmayı kaldırırken Taiflilere beddua etmesi istendiğinde ellerini açarak 'Allah'ım! Sakîf kabilesine hidayet ver ve onları Müslüman olarak bize getir!' diye dua etti; ardından Ci'râne'ye dönerek Huneyn esirlerini serbest bıraktı ve Mâlik b. Avf'ın Müslüman olmasını sağladı.
Urve b. Mes'ûd'un Şehadeti ve Sakîf Heyeti'nin Medine Ziyareti
Taif'in ileri gelen liderlerinden ve Hudeybiye Antlaşması'nda Kureyş'in elçilerinden biri olan Urve b. Mes'ûd es-Sekafî, Hz. Peygamber (sav) Taif'ten Medine'ye dönerken yolda kendisine yetişerek Müslüman oldu. Kavmi içinde çok sevilen Urve, İslam'ı tebliğ etmek üzere Taif'e döndü; ancak evinin damında sabah ezanı okuyup Müslüman olduğunu ilan ettiğinde kendi kabilesi tarafından ok yağmuruna tutularak şehit edildi.
Urve b. Mes'ûd'un şehit edilirken bile 'Kanım, beni din kardeşlerimin yanına defnetmeniz için size bağış olsun' diyerek metanet göstermesi ve çevredeki tüm kabilelerin Müslüman olmasıyla Taif'in ticari-siyasi ablukaya düşmesi Sakîflileri derinden sarstı.
Bunun üzerine Hicret'in 9. yılı Ramazan ayında (Miladi 630 - Heyetler Yılı / Senetü'l-Vüfûd), aralarında on yıl önce Hz. Peygamber'i taşlatan liderlerden Abdüyâlîl b. Amr ve genç sahabi Osman b. Ebü'l-Âs'ın da bulunduğu altı kişilik Sakîf Heyeti Medine'ye geldi. Hz. Peygamber, geçmişteki düşmanlıklarını yüzlerine vurmadan onlar için Mescid-i Nebevî'nin avlusunda özel çadırlar kurdurdu; böylece Kur'an tilavetini dinlemelerini ve Müslümanların cemaatle namaz kılışını bizzat gözlemlemelerini sağladı.
Sakîf Heyeti'nin Talepleri, Tevhit Tavizsizliği ve Taif'in İslamlaşması
Sakîf Heyeti Müslüman olmak için Hz. Peygamber'e (sav) bazı şartlar ve imtiyaz talepleri sundu: 1) Taif'teki meşhur putları Lât'ın üç yıl (daha sonra bir ay) boyunca yıkılmaması, 2) Zina, faiz (riba) ve içki yasaklarından muaf tutulmaları, 3) Namaz kılmaktan (rükû ve secdeden) muaf olmaları ve putlarını kendi elleriyle yıkmamaları.
Hz. Peygamber (sav), İslam'ın özünü oluşturan tevhit, ibadet ve temel ahlak ilkelerinden asla taviz vermedi: Lât putunun bir gün bile bekletilmeden derhal yıkılacağını, faiz ve içkinin kesinlikle haram olduğunu ve namazdan muafiyet talebine karşı 'Rükûsuz ve secdesiz (namazsız) bir dinde hayır yoktur!' buyurdu. Yalnızca kendi elleriyle putlarını yıkmama isteklerini kabul ederek Lât putunu yıkmak üzere Muğîre b. Şu'be ve Ebû Süfyân'ı görevlendirdi.
Heyet içinde Kur'an öğrenmeye ve dini kavramaya en istekli genç sahabi olan Osman b. Ebü'l-Âs, Hz. Peygamber tarafından Taif'e vali ve namaz imamı olarak atandı. Lât putunun yıkılması ve Osman b. Ebü'l-Âs'ın hikmetli yönetimi sayesinde Taif kısa sürede İslam'ın en sağlam merkezlerinden biri hâline geldi (hatta Hz. Peygamber'in vefatından sonraki ridde/irtidat olaylarında Taif halkı İslam'dan dönmedi).
Örnekler
Örnek 1Mekke'nin Fethi'nden sonra Taiflilerin (Sakîf kabilesinin) İslam devletine karşı hangi kabileyle ittifak kurduğunu ve hangi savaşın yaşandığını açıklayınız.
Cevabı göster
Mekke'nin Fethi'nden (630) sonra Taif'teki Sakîf kabilesi, komşu Hevâzin kabilesiyle (Mâlik b. Avf komutasında) ittifak kurarak İslam ordusuna karşı Huneyn Vadisi'nde savaşmıştır (Huneyn Gazvesi). Savaşı kaybeden Sakîfliler Taif Kalesi'ne sığınmış ve bunun üzerine Taif Kuşatması gerçekleşmiştir.
Örnek 2Hz. Peygamber'in (sav) yaklaşık yirmi gün süren Taif Kuşatması'nı kaldırma sebeplerini ve kuşatmayı kaldırırken yaptığı duayı yazınız.
Cevabı göster
Taif Kalesi'nin sağlam surlarla çevrili olması, içeride bir yıllık erzak bulunması ve savaşmanın yasak olduğu haram ayların yaklaşması üzerine Hz. Peygamber ashabıyla istişare ederek kuşatmayı kaldırmıştır. Kuşatmayı kaldırırken 'Allah'ım! Sakîf kabilesine hidayet ver ve onları Müslüman olarak bize getir!' diye dua etmiştir.
Örnek 3Urve b. Mes'ûd es-Sekafî kimdir ve Taif'in İslamlaşma sürecindeki rolü nedir?
Cevabı göster
Urve b. Mes'ûd, Taif'in ileri gelen liderlerinden olup Taif Kuşatması'ndan sonra Medine yolunda Hz. Peygamber'e yetişerek Müslüman olmuştur. Kavmini İslam'a davet etmek için Taif'e döndüğünde evinin damında ezan okurken şehit edilmiş; onun bu fedakârlığı ve metaneti Taiflilerin İslam'a yönelmesinde derin bir etki bırakmıştır.
Örnek 4Hicret'in 9. yılında Medine'ye gelen Sakîf Heyeti'nin İslam'a girerken öne sürdüğü şartlar nelerdir ve Hz. Peygamber bunlara nasıl karşılık vermiştir?
Cevabı göster
Sakîf Heyeti; Lât putunun bir süre yıkılmamasını, faiz, içki ve zinaya izin verilmesini ve namazdan muaf tutulmalarını istemiştir. Hz. Peygamber tevhit, ibadet ve ahlak ilkelerinden taviz vermeyerek bu talepleri reddetmiş ve 'Rükûsuz (namazsız) bir dinde hayır yoktur' buyurmuştur; yalnız putu kendi elleriyle yıkmama isteklerini kabul etmiştir.
Örnek 5Hz. Peygamber'in (sav) Sakîf Heyeti'ni Mescid-i Nebevî'de kurdurduğu çadırlarda ağırlamasının tebliğ açısından hikmetini yorumlayınız.
Cevabı göster
Geçmişte kendisine en ağır eziyetleri yapan insanları mescidin içinde misafir ederek hem İslam'ın affediciliğini göstermiş hem de heyet üyelerinin beş vakit okunan Kur'an-ı Kerim'i dinlemelerini, cemaatin huşu içinde namaz kılışını ve Müslümanlar arasındaki kardeşlik iklimini bizzat görerek kalplerinin İslam'a ısınmasını sağlamıştır.
Örnek 6Hz. Peygamber'in Taif'e vali ve imam olarak Osman b. Ebü'l-Âs'ı görevlendirmesinin sebebini ve ona verdiği öğüdü açıklayınız.
Cevabı göster
Osman b. Ebü'l-Âs heyetin en genç üyesi olmasına rağmen Medine'de bulunduğu sürede Kur'an öğrenmeye ve dini anlamaya en çok gayret gösteren kişi olduğu için liyakat esasına göre seçilmiştir. Hz. Peygamber ona imamlık yaparken cemaatin içindeki yaşlı, hasta ve zayıf kimseleri gözeterek namazı çok uzatmamasını öğütlemiştir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Mekke'nin Fethi'nden sonra Hevâzin ve Sakîf kabilelerinin yenilgiye uğradığı Huneyn Gazvesi'nin hemen ardından gerçekleşen Taif Kuşatması'nda İslam ordusunun ilk kez kullandığı kuşatma araçları aşağıdakilerden hangisidir?
Surlarla çevrili Taif Kalesi'nin kuşatılmasında İslam tarihinde ilk kez taş atan 'mancınık' ve zırhlı kule olan 'debbâbe' kullanılmıştır.
2Taif Kuşatması'ndan sonra kendi isteğiyle Müslüman olan ve kavmini İslam'a davet etmek üzere gittiği Taif'te sabah ezanı okurken okla vurularak şehit edilen sahabi aşağıdakilerden hangisidir?
Taif'in ileri gelenlerinden Urve b. Mes'ûd es-Sekafî, Müslüman olduktan sonra memleketi Taif'te İslam'ı tebliğ ederken şehit edilmiştir.
3Hicret'in 9. yılında Medine'ye gelen Sakîf Heyeti'nin namazdan muaf tutulma talebi karşısında Hz. Peygamber (sav) aşağıdaki ilkelerden hangisini vurgulayarak bu isteği reddetmiştir?
Hz. Peygamber tevhit ve temel farzlardan taviz vermemiş, namazdan muafiyet talebini 'Rükûsuz bir dinde hayır yoktur!' buyurarak reddetmiştir.
4Sakîf Heyeti içinde Kur'an-ı Kerim'i ve İslam hükümlerini öğrenmeye gösterdiği üstün gayret sebebiyle genç yaşta Taif'e vali ve imam olarak atanan sahabi aşağıdakilerden hangisidir?
Heyetin en genci olan Osman b. Ebü'l-Âs, ilme olan iştiyakı ve Kur'an bilgisi sebebiyle Hz. Peygamber tarafından Taif'e yönetici ve imam tayin edilmiştir.
5
- Taiflilerin Mekkeli müşriklerle kurduğu güçlü siyasi ve ticari ilişkiler, başlangıçta İslam davetine karşı çıkmalarında belirleyici olmuştur.
Sakîf kabilesi Kureyş ile olan ticari ve putperestlik ortaklığını kaybetmemek için İslam'a uzun süre direnmiştir.
- Hz. Peygamber Taif Kuşatması'nı kaldırırken Taif halkının helak olması için beddua etmiş ve onlarla görüşmeyi yasaklamıştır.
Hz. Peygamber beddua etmemiş, 'Allah'ım! Sakîf'e hidayet ver ve onları bize getir!' diyerek hidayet duası yapmıştır.
- Medine'ye gelen Sakîf Heyeti, Kur'an'ı dinlemeleri ve Müslümanların yaşayışını görmeleri için Mescid-i Nebevî'de kurulan çadırlarda ağırlanmıştır.
Mescid-i Nebevî'de misafir edilmeleri heyetin kalbinin İslam'a ısınmasında çok etkili olmuştur.
- Taiflilerin İslam'a girmesini hızlandırmak amacıyla Lât putunun üç yıl daha yıkılmaması ve faize devam edilmesi şartı kabul edilmiştir.
Hz. Peygamber tevhit ilkesinden ve haramlardan taviz vermemiş; Lât putu Muğîre b. Şu'be ve Ebû Süfyân tarafından derhal yıkılmıştır.
- Müslüman olduktan sonra İslam'ı samimiyetle benimseyen Taif halkı, Hz. Peygamber'in vefatından sonraki ridde (irtidat) olaylarında dinden dönmemiştir.
Taif halkı İslam'ı ikna olarak kabul ettiği için Hz. Ebû Bekir dönemindeki irtidat hareketlerine katılmamış ve İslam'a sadık kalmıştır.
- Taiflilerin Mekkeli müşriklerle kurduğu güçlü siyasi ve ticari ilişkiler, başlangıçta İslam davetine karşı çıkmalarında belirleyici olmuştur.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Taif şehri, etrafı sağlam ile çevrili olduğu ve yüksek bir konumda bulunduğu için kuşatma sırasında alınamamıştır.
- Hz. Peygamber, Huneyn Gazvesi'nde elde edilen esirleri ve ganimetleri mevkiinde dağıtarak Hevâzin esirlerini serbest bırakmıştır.
- Hicret'in 9. yılı, Sakîf Heyeti başta olmak üzere pek çok kabilenin Medine'ye gelerek Müslüman olması sebebiyle Yılı olarak anılır.
- Taif'teki Lât putunu yıkmak üzere Hz. Peygamber tarafından Ebû Süfyân ile birlikte Sakîf kabilesinden görevlendirilmiştir.
- Hz. Peygamber, Taif'e imam tayin ettiği sahabiye cemaatin içindeki ve yaşlıları gözeterek namazı uzatmamasını tavsiye etmiştir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Peygamberliğin 10. yılındaki Taif yolculuğundan Hicret'in 9. yılındaki Sakîf Heyeti ziyaretine kadar uzanan süreçte Taif'in İslamlaşmasını etkileyen olayları analitik olarak üç adımda değerlendiriniz.
1. ipucu: Birinci adımda Taiflilerin başlangıçta İslam'a karşı çıkma nedenlerini ve Hz. Peygamber'in taşlanmasına rağmen yaptığı duayı belirtiniz.
2. ipucu: İkinci adımda Mekke'nin Fethi, Huneyn Gazvesi, Taif Kuşatması ve Urve b. Mes'ûd'un şehadetinin Taifliler üzerindeki etkisini açıklayınız.
3. ipucu: Üçüncü adımda Sakîf Heyeti'nin Medine ziyareti ve Hz. Peygamber'in ilkeli/kuşatıcı tavrıyla Taif'in barışla İslamlaşmasını özetleyiniz.
Cevap: 1. Adım (Mekke Dönemi ve Sabır): Taifliler, Mekkeli müşriklerle olan ticari çıkarları ve Lât putuna bağlılıkları sebebiyle İslam davetini reddetmiş; ancak Hz. Peygamber onların helakini istemeyip nesillerinden müminler çıkması için dua etmiştir. 2. Adım (Kuşatma ve Vicdani Uyanış): Mekke'nin Fethi ve Huneyn zaferiyle askeri gücünü kaybeden Taif, Hz. Peygamber'in kuşatmayı kaldırırken yaptığı hidayet duası, Hevâzin esirlerini serbest bırakması ve Urve b. Mes'ûd'un şehadetiyle hem siyasi hem de vicdani olarak dönüşüm yaşamıştır. 3. Adım (Medine Ziyareti ve İslamlaşma): Hicret'in 9. yılında Medine'ye gelen Sakîf Heyeti Mescid-i Nebevî'de ağırlanmış; tevhit ve namazdan taviz verilmeden yapılan anlaşmayla Taif halkı kendi rızasıyla Müslüman olmuştur.
Kısaca
- Mekke'nin Fethi'nden sonra Hevâzin ile birleşen Taifliler (Sakîf kabilesi) Huneyn Gazvesi'nde yenilerek surlarla çevrili Taif şehrine sığınmıştır.
- Taif Kuşatması'nda ilk kez mancınık ve debbâbe kullanılmış; kuşatma kaldırılırken Hz. Peygamber 'Allah'ım! Sakîf'e hidayet ver' diyerek dua etmiştir.
- Taif liderlerinden Urve b. Mes'ûd es-Sekafî Müslüman olup kavmini İslam'a davet ederken şehit edilmiş ve bu olay Taif'te derin bir uyanış başlatmıştır.
- Hicret'in 9. yılında (Heyetler Yılı) Medine'ye gelen Sakîf Heyeti Mescid-i Nebevî'de ağırlanmış; Lât putunun bekletilmesi ve namazdan muafiyet talepleri reddedilmiştir.
- Lât putunun Muğîre b. Şu'be ve Ebû Süfyân tarafından yıkılması ve genç sahabi Osman b. Ebü'l-Âs'ın vali/imam atanmasıyla Taif barış yoluyla İslamlaşmıştır.