Hz. Muhammed (sav), peygamberlik (risalet) görevinden önceki gençlik ve yetişkinlik yıllarında Mekke toplumunda dürüstlüğü, adaleti ve güvenilirliği sebebiyle 'Muhammedü'l-Emîn' unvanıyla tanınmıştır. Yirmi beş yaşında Hz. Hatice ile kurduğu huzurlu aile yuvası ve otuz beş yaşında Kâbe hakemliğinde ortaya koyduğu üstün uzlaştırma dehası, onun risalete hazırlık sürecinin en önemli dönüm noktalarıdır.
Ticari Dürüstlük ve Hz. Hatice ile Evliliği (Miladi 595)
Gençlik yıllarında amcası Ebû Tâlib ile ticaret yolculuklarına katılan Hz. Muhammed (sav), alışverişte hileden uzak durması, sözüne sadakati ve emanete riayeti sebebiyle Mekke'de Muhammedü'l-Emîn (Güvenilir Muhammed) olarak şöhret kazandı. Mekke'nin soyu, serveti ve yüksek iffetiyle tanınan (Tâhire lakaplı) tacir hanımı Hz. Hatice bint Huveylid, Suriye (Şam/Busra) ticaret kervanını yönetmesi için Hz. Muhammed'e ortaklık teklif etti.
Hz. Muhammed (sav), Hz. Hatice'nin yardımcısı Meysere ile birlikte çıktığı bu ticaret yolculuğundan büyük bir kazanç ve bereketle döndü. Meysere'nin yol boyunca gözlemlediği dürüstlüğü, adaleti ve nezaketi Hz. Hatice'ye anlatması üzerine, iki taraf arasındaki karşılıklı saygı ve takdir Miladi 595 yılında (Hz. Muhammed 25, Hz. Hatice 40 yaşındayken) mübarek bir evliliğe dönüştü.
Amcası Ebû Tâlib'in dünürlük konuşmasını yaptığı ve Hz. Hatice'nin amcası Amr b. Esed'in hazır bulunduğu nikâhla kurulan bu yuva, yirmi beş yıl boyunca sevgi, vefa ve sadakatin en seçkin örneği oldu; Hz. Peygamber, Hz. Hatice hayatta olduğu sürece başka bir evlilik yapmadı.
Hz. Peygamber'in (sav) Çocukları ve Aile İçi Merhameti
Hz. Peygamber'in (sav) ikisi kız, dördü erkek değil; üçü erkek, dördü kız olmak üzere toplam yedi çocuğu dünyaya gelmiştir. Bu çocuklardan altısı (Kâsım, Abdullah, Zeyneb, Rukıyye, Ümmü Gülsüm ve Fâtıma) Hz. Hatice'den; en küçük oğlu İbrahim ise Medine döneminde Mısırlı eşi Hz. Mâriye'den doğmuştur.
İlk doğan oğlu Kâsım sebebiyle Arap geleneğine göre Hz. Peygamber'e Ebü'l-Kâsım (Kâsım'ın babası) künyesi verilmiştir; ikinci oğlu Abdullah ise temiz ve güzel anlamında Tâhir ve Tayyib lakaplarıyla da anılmıştır. Erkek çocukları Kâsım, Abdullah ve İbrahim küçük yaşlarda vefat etmiş; kızları Zeyneb, Rukıyye ve Ümmü Gülsüm ise yetişkinlik çağına ulaşıp evlenmiş ancak onlar da babaları hayattayken ahirete irtihal etmiştir.
Hz. Peygamber'in soyu, kendisinden yaklaşık altı ay sonra vefat eden en küçük kızı Hz. Fâtıma ile Hz. Ali'nin evliliğinden dünyaya gelen torunları Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin (Ehl-i Beyt) aracılığıyla devam etmiştir. Cahiliye toplumunda kız çocuklarının hor görüldüğü bir ortamda Hz. Peygamber kızlarına büyük bir sevgi, saygı ve şefkat göstererek topluma örnek bir baba modeli sunmuştur.
Kâbe'nin Tamiri ve Kâbe Hakemliği Olayı (Miladi 605)
Miladi 605 yılında (Hz. Muhammed 35 yaşındayken, peygamberlikten 5 yıl önce) geçirdiği yangın ve şiddetli sel baskınları sebebiyle duvarları çatlayan Kâbe'nin yeniden inşa edilmesine karar verildi. Kureyşliler Kâbe'nin inşasında faiz, gasp ve fuhuş yoluyla kazanılmış haram paraları kullanmama kararı aldılar ve her kabile Kâbe'nin bir duvarının yapımını üstlendi.
Duvarlar yükselip sıra kutsal taş olan Hacerü'l-Esved'in yerine konulmasına geldiğinde, bu şerefin hangi kabileye ait olacağı konusunda Kureyş kolları arasında büyük bir anlaşmazlık çıktı. Bazı kabileler kan dolu bir çanağa ellerini batırarak ölümüne savaşmak üzere yemin ettiler ve inşaat dört-beş gün durdu.
En yaşlı Kureyşli olan Ebû Ümeyye b. Muğîre'nin önerisiyle 'Mescid-i Harâm'ın Benî Şeybe kapısından ilk girecek kişinin hakem olması' kabul edildi. Kapıdan ilk giren kişinin Hz. Muhammed (sav) olduğunu gören herkes 'İşte el-Emîn! Onun vereceği hükme razıyız!' diyerek sevindi. Hz. Muhammed bir örtü (ridâ) getirtti, Hacerü'l-Esved'i örtünün ortasına koydu ve her kabilenin temsilcisine örtünün bir ucundan tutturarak taşı konulacağı yere kadar birlikte kaldırttı; ardından taşı kendi mübarek elleriyle yerine yerleştirerek kanlı bir kabile savaşını önledi.
Örnekler
Örnek 1Hz. Muhammed'in (sav) gençlik yıllarında Mekke toplumunda 'Muhammedü'l-Emîn' unvanıyla tanınmasının nedenlerini ve bunun Hz. Hatice ile evliliğine etkisini açıklayınız.
Cevabı göster
Hz. Muhammed (sav), Cahiliye toplumundaki haksızlıklardan, yalandan ve ticari hilelerden uzak durduğu, emanetleri titizlikle koruduğu ve sözüne sadık olduğu için 'el-Emîn' (güvenilir) lakabıyla anılmıştır. Hz. Hatice de onun bu dürüstlüğünü ve Şam ticaret seferinde yardımcısı Meysere'nin aktardığı güzel ahlakını takdir ederek kendisiyle evlenmiştir.
Örnek 2Hz. Peygamber'in (sav) çocuklarının isimlerini annelerine göre gruplandırarak yazınız ve soyunun hangi çocuğu üzerinden devam ettiğini belirtiniz.
Cevabı göster
Hz. Hatice'den dünyaya gelen altı çocuğu: Erkekler Kâsım ve Abdullah (Tâhir/Tayyib); kızlar Zeyneb, Rukıyye, Ümmü Gülsüm ve Fâtıma'dır. Medine döneminde Hz. Mâriye'den doğan oğlu ise İbrahim'dir. Soyu, en küçük kızı Hz. Fâtıma ile Hz. Ali'nin evliliğinden doğan Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin yoluyla devam etmiştir.
Örnek 3Hz. Peygamber'in (sav) ev halkı içinde yetişen Hz. Ali ve Zeyd b. Hârise'nin bu aileye katılma süreçlerini açıklayınız.
Cevabı göster
Mekke'de kıtlık yaşandığı bir dönemde Hz. Peygamber, kendisini yetiştiren amcası Ebû Tâlib'in geçim yükünü hafifletmek için amcasının oğlu Hz. Ali'yi kendi yanına alarak büyütmüştür. Hz. Hatice'nin kendisine hediye ettiği köle Zeyd b. Hârise'yi ise azat ederek özgürlüğüne kavuşturmuş; Zeyd kendi babası yerine Hz. Peygamber'in yanında kalmayı tercih edince onu evlat edinmiştir.
Örnek 4Miladi 605 yılında Kâbe'nin tamiri sırasında kabileler arasında neden savaş tehlikesi çıkmıştır ve hakem nasıl belirlenmiştir?
Cevabı göster
Kâbe duvarları örüldükten sonra kutsal taş Hacerü'l-Esved'i yerine koyma şerefini her kabile kendi üstlenmek istemiş, anlaşmazlık büyüyünce kan dökülmesi noktasına gelinmiştir. Kureyş'in en yaşlısı Ebû Ümeyye'nin önerisiyle Benî Şeybe kapısından ilk girecek kişinin hakem olması kararlaştırılmış ve kapıdan el-Emîn olan Hz. Muhammed girmiştir.
Örnek 5Hz. Muhammed (sav) Kâbe hakemliğinde Hacerü'l-Esved krizini hangi yöntemle çözmüştür?
Cevabı göster
Geniş bir örtü (ridâ) getirterek Hacerü'l-Esved'i örtünün ortasına koymuş ve tüm kabile temsilcilerinin örtünün kenarlarından tutarak taşı birlikte kaldırmalarını sağlamıştır. Taş konulacağı yere ulaştığında kendi elleriyle yerine yerleştirerek bütün kabileleri bu şerefe ortak etmiş ve çatışmayı önlemiştir.
Örnek 6Risalet öncesinde gerçekleşen Hilfü'l-Fudûl üyeliği ile Kâbe Hakemliği olaylarının Hz. Peygamber'in kişiliği hakkında verdiği ortak mesaj nedir?
Cevabı göster
Her iki olay da Hz. Muhammed'in (sav) peygamberlik görevinden önce de haksızlığa karşı duran, adaleti tesis eden, toplumun her kesiminin güvendiği ve barışçıl çözümler üreten örnek bir şahsiyete sahip olduğunu göstermektedir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Hz. Muhammed'in (sav) evlilik öncesinde Hz. Hatice'nin ticaret kervanıyla Şam (Busra) seferine çıktığında kendisine eşlik eden ve onun dürüstlüğünü, adaletini gözlemleyerek Hz. Hatice'ye aktaran kişi aşağıdakilerden hangisidir?
Şam ticaret yolculuğunda Hz. Muhammed'e Hz. Hatice'nin yardımcısı Meysere eşlik etmiş ve onun üstün ahlakına şahitlik etmiştir.
2Hz. Peygamber'in (sav) çocuklarıyla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Oğlu İbrahim küçük yaşta vefat etmiştir; Hz. Peygamber'in soyu kızı Hz. Fâtıma ve Hz. Ali'nin çocukları (Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin) üzerinden devam etmiştir.
3Miladi 605 yılında Kâbe'nin tamiri sırasında Kureyş kabilelerini savaşın eşiğine getiren ve Hz. Muhammed'in (sav) hakemliğiyle çözülen anlaşmazlığın konusu aşağıdakilerden hangisidir?
Kâbe'nin tamiri sırasında çıkan anlaşmazlık, kutsal sayılan Hacerü'l-Esved taşını yerine koyma şerefinin kime ait olacağı meselesidir.
4Hz. Muhammed'in (sav) risalet öncesindeki hayat kronolojisi dikkate alındığında aşağıdaki olaylardan hangisi en son (peygamberliğe en yakın tarihte, 35 yaşında) gerçekleşmiştir?
Ficâr ve Hilfü'l-Fudûl 20 yaşlarında (590), Hz. Hatice ile evliliği 25 yaşında (595), Kâbe Hakemliği ise 35 yaşında (605, risaletten 5 yıl önce) gerçekleşmiştir.
5
- Hz. Hatice, Cahiliye Dönemi'nde bile iffetli ve güzel ahlaklı yaşayışı sebebiyle Mekke toplumunda 'Tâhire' lakabıyla tanınmıştır.
Tâhire 'temiz ve iffetli kadın' anlamına gelir ve Hz. Hatice'nin İslam öncesi lakabıdır.
- Hz. Peygamber, kendisini büyüten amcası Ebû Tâlib'in kıtlık yılındaki yükünü hafifletmek için Hz. Ali'yi evine alarak himaye etmiştir.
Amcasına vefa gösteren Hz. Peygamber, çocuk yaştaki Hz. Ali'nin bakımını ve eğitimini kendi evinde üstlenmiştir.
- Hz. Peygamber'in kızı Hz. Fâtıma dışındaki tüm çocukları Hz. Peygamber'in vefatından uzun yıllar sonra vefat etmiştir.
Hz. Fâtıma dışındaki altı çocuğunun tamamı Hz. Peygamber henüz hayattayken vefat etmiştir.
- Kâbe'nin tamiri sırasında Kureyşliler, Kâbe inşasında faiz, gasp ve haksız kazançla elde edilmiş malları kullanmamaya karar vermiştir.
Kureyşliler Beytullah'ın inşasına yalnız helal yoldan kazanılmış temiz malların katılmasını şart koşmuşlardır.
- Kâbe hakemliğinde Hz. Muhammed (sav), Hacerü'l-Esved'i yalnız kendi kabilesi olan Haşimoğullarına taşıtarak yerine koydurmuştur.
Taşı bir örtü (ridâ) üzerine koyarak bütün kabile temsilcilerinin birlikte taşımasını sağlamış ve ayrımcılığı önlemiştir.
- Hz. Hatice, Cahiliye Dönemi'nde bile iffetli ve güzel ahlaklı yaşayışı sebebiyle Mekke toplumunda 'Tâhire' lakabıyla tanınmıştır.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Hz. Muhammed (sav) yirmi beş yaşındayken Miladi 595 yılında ile evlenerek örnek bir aile yuvası kurmuştur.
- Hz. Peygamber'in Medine döneminde Mısırlı eşi Hz. Mâriye'den dünyaya gelen en küçük oğlunun adı 'dir.
- Hz. Peygamber'in soyu, kızı ile Hz. Ali'nin evliliğinden doğan Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin yoluyla devam etmiştir.
- Kâbe'nin tamirinde en yaşlı Kureyşli olan 'nin önerisiyle Mescid-i Harâm kapısından ilk giren kişi hakem seçilmiştir.
- Hz. Peygamber, Hacerü'l-Esved taşını bir (örtü) üzerine koyarak tüm kabile reislerini taşıma şerefine ortak etmiştir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Hz. Muhammed'in (sav) risalet öncesindeki 'ticaret hayatı, aile hayatı ve Kâbe hakemliği' uygulamalarının onun peygamberlik görevine hazırlık sürecindeki önemini üç adımda değerlendiriniz.
1. ipucu: Birinci adımda ticaret hayatında kazandığı 'Muhammedü'l-Emîn' unvanının tebliğ sürecindeki güvenilirliğe katkısını belirtiniz.
2. ipucu: İkinci adımda Hz. Hatice ile kurduğu yuvanın ve kız çocuklarına gösterdiği şefkatin Cahiliye toplumuna sunduğu modeli açıklayınız.
3. ipucu: Üçüncü adımda Kâbe Hakemliği'nde sergilediği kriz çözme ve adalet anlayışının liderlik vasfını nasıl kanıtladığını yazınız.
Cevap: 1. Adım (Ticari Güvenilirlik): Ticaret hayatında doğruluktan ayrılmayarak 'Muhammedü'l-Emîn' olarak tanınması, peygamberlik geldiğinde düşmanlarının bile ona yalancı diyememesini sağlamıştır. 2. Adım (Örnek Aile): Hz. Hatice ile sevgi, vefa ve sadakat üzerine kurduğu aile hayatı ve kız çocuklarına verdiği değer, Cahiliye'nin kadın ve aile algısını değiştiren canlı bir örnek olmuştur. 3. Adım (Adil Liderlik): Kâbe Hakemliği'nde kan dökülmesini önleyen katılımcı ve adil çözümü, onun risalet öncesinde de üstün bir kriz yönetimi ve uzlaştırma ehliyetine sahip olduğunu kanıtlamıştır.
Kısaca
- Hz. Muhammed (sav), dürüstlüğü ve emanete bağlılığı sebebiyle 'Muhammedü'l-Emîn' olarak tanınmış; 595 yılında (25 yaşında) 'Tâhire' lakaplı Hz. Hatice ile evlenmiştir.
- Hz. Peygamber'in Hz. Hatice'den Kâsım, Abdullah, Zeyneb, Rukıyye, Ümmü Gülsüm ve Fâtıma; Hz. Mâriye'den ise İbrahim olmak üzere yedi çocuğu dünyaya gelmiştir.
- Hz. Fâtıma dışındaki tüm çocukları kendisi hayattayken vefat etmiş; soyu Hz. Fâtıma ve Hz. Ali'nin çocukları olan Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin ile devam etmiştir.
- Vefa ve şefkat timsali olan Hz. Peygamber, kıtlık yılında amcasının oğlu Hz. Ali'yi himayesine almış, Zeyd b. Hârise'yi ise azat ederek evlat edinmiştir.
- Miladi 605 yılında (35 yaşında) Kâbe'nin tamirinde Hacerü'l-Esved'i bir örtü üzerine koyup tüm kabile temsilcilerine taşıtarak Kâbe Hakemliği'yle iç savaşı önlemiştir.