Have Got / Has Got, Look and Seem, New Personality Adjectives, Superlatives, Social Language and Question Intonation

Sahip olduğumuz eşyaları, kıyafetleri, takıları ve hatta fiziksel özelliklerimizi anlatırken have got / has got (sahip olmak, -si olmak) yapısını kullanırız. I, you, we, they öznelerinden sonra have got, he, she, it öznelerinden sonra ise has got gelir. Örneğin «I have got a new swimsuit for the summer.» (Yaz için yeni bir mayom var.) ve «She has got a lovely necklace.» (Onun çok güzel bir kolyesi var.) cümleleri bu yapının en temel kullanımlarıdır.

Günlük konuşmada bu yapı çoğunlukla kısaltılır: I've got, you've got, we've got, they've got, he's got, she's got. Olumsuz cümle kurmak için have veya has kelimesinden sonra not getiririz: haven't got / hasn't got. «My brother hasn't got a wallet; he simply keeps his money in his pocket.» (Kardeşimin cüzdanı yok; parasını sadece cebinde taşıyor.) «We haven't got our sports kits today.» (Bugün spor formalarımız yanımızda değil.)

Soru sorarken have / has cümlenin başına geçer: «Have you got a bracelet?», «Has your sister got trainers?». Kısa cevaplarda got kelimesi kullanılmaz: «Yes, I have. / No, I haven't.», «Yes, she has. / No, she hasn't.» Bu yapı fiziksel özellikleri anlatırken de çok kullanışlıdır: «He has got long legs and strong knees.», «My grandmother has got soft skin and a kind heart.» (Büyükannemin yumuşak bir cildi ve iyi bir kalbi var.)

Bir kişinin nasıl göründüğünü anlatırken look fiilini iki farklı kalıpla kullanırız. look + adjective kalıbı «... görünmek» anlamına gelir: «You look lovely in your new dress!» (Yeni elbisenle çok hoş görünüyorsun!), «Ali looks tired after the match.» (Ali maçtan sonra yorgun görünüyor.) look like + noun kalıbı ise «... gibi görünmek, -e benzemek» anlamındadır: «Elif looks like her mother.» (Elif annesine benziyor.), «That bracelet looks like a gold chain.»

Seem fiili «gibi görünmek, izlenimi vermek» anlamına gelir ve daha çok bir kişinin karakteri ya da durumu hakkındaki ilk izlenimimizi anlatır: «The new student seems shy, but she is actually very social.» (Yeni öğrenci utangaç gibi görünüyor ama aslında çok sosyal.) «Our coach seems serious, but he is very caring.» Bu cümleler bize önemli bir dersi de hatırlatır: Görünüşe aldanmamalı, insanları tanımadan yargılamamalıyız.

Dış görünüşle ilgili diğer hedef kelimelerimiz şunlardır: physical (fiziksel: physical appearance = dış görünüş), attractive (çekici, ilgi çekici), lovely (çok hoş, sevimli, güzel), image (imaj, görüntü, resim) ve isim olarak look (görünüş, tarz). «I love your new look!» cümlesi «Yeni tarzına bayıldım!» demektir. Simply zarfı ise «sadece, sade bir şekilde» anlamı katar: «She simply wears jeans and trainers at weekends.» (Hafta sonları sadece kot pantolon ve spor ayakkabı giyer.)

Bir insanın character (karakter) ve personality (kişilik) özelliklerini anlatırken bu hafta yeni sıfatlar ekliyoruz. Olumlu özellikler arasında brilliant (harika, parlak zekâlı), clever (zeki), caring (şefkatli, ilgili), patient (sabırlı), polite (kibar), helpful (yardımsever), independent (bağımsız, işini kendi yapan), organised (düzenli, planlı), focused (odaklanmış), tidy (derli toplu, düzenli), social (sosyal), serious (ciddi) ve simple (sade, gösterişsiz) yer alır.

Olumsuz ya da dikkat edilmesi gereken özellikler ise şunlardır: lazy (tembel), rude (kaba, terbiyesiz), weak (zayıf, güçsüz) ve bağlama göre crazy (çılgın, deli dolu). Arkadaşlar arasında «My cousin is a bit crazy, but he is really funny.» denildiğinde crazy kelimesi «çok eğlenceli, deli dolu» anlamında kullanılır. Kişiliği anlatırken sense kelimesi de işe yarar: «She has got a great sense of humour.» (Harika bir mizah anlayışı var.)

Sıfatlar ismi veya kişiyi nitelerken zarflar (adverbs) fiili, yani eylemin nasıl yapıldığını nitelendirir. Pek çok sıfata -ly eklenerek zarf yapılır: sad → sadly, happy → happily (sonu ünsüz + y ile biten sıfatlarda y düşer, -ily gelir). «She is happy.» (O mutlu.) ama «She smiles happily.» (Mutlu bir şekilde gülümser.) «The boy lost his wallet and looked at his empty pocket sadly.» (Çocuk cüzdanını kaybetti ve boş cebine üzgün üzgün baktı.)

Geçen hafta iki kişiyi veya iki eşyayı «-er than / more ... than» ile karşılaştırmıştık. Üç veya daha fazla kişi ya da eşya arasından birinin «en» olduğunu söylemek için ise superlative adjectives (en üstünlük sıfatları) kullanılır. Tek heceli kısa sıfatların önüne the, sonuna -est getirilir: «tall → the tallest», «short → the shortest», «strong → the strongest». «She is taller than her sister. She is the tallest person in the room.» Karşılaştırma alanını belirtmek için in (in the class, in my family, in the room) veya of (of all, of the three) kullanılır.

İki veya daha fazla heceli uzun sıfatlarda ise sıfatın önüne the most getirilir: «the most organised», «the most independent», «the most caring», «the most attractive», «the most patient». Sonu ünsüz + y ile biten iki heceli sıfatlar ise -iest alır: lazy → the laziest, tidy → the tidiest, lovely → the loveliest, crazy → the craziest. Ünsüz-ünlü-ünsüz ile biten kısa sıfatlarda son harf çiftlenir: big → the biggest, slim → the slimmest; sonu -e ile bitenlerde yalnız -st gelir: nice → the nicest, simple → the simplest.

Bazı sıfatlar düzensizdir ve tamamen değişir: good → better → the best, bad → worse → the worst, far → farther → the farthest. «Defne is the best swimmer in our team; she has got the most expensive swimsuit too.» İki yapıyı bir arada kullanmak anlatımı zenginleştirir: «Mert is taller than Can, but Arda is the tallest boy in the class.» (Mert Can'dan uzun ama sınıftaki en uzun çocuk Arda.)

Arkadaşlarımızla doğal ve samimi konuşurken bu hafta üç kalıp ifade kullanıyoruz. «OK smarty pants, stop showing off!» (Tamam bilmiş, hava atmayı bırak!) her şeyi bildiğini gösteren, sürekli övünen bir arkadaşa şakayla söylenir. «You're full of beans this morning!» (Bu sabah enerji doluyusun!) sabah çok neşeli ve hareketli olan birine söylenir. «Don't panic, just keep your cool!» (Panik yapma, sakin ol!) ise heyecanlanan, örneğin cüzdanını kaybettiğini sanan bir arkadaşı sakinleştirmek için kullanılır.

Konuşurken sesimizin yükselip alçalmasına intonation (tonlama) denir. Wh- soruları (What, Where, Whose, Who) genellikle alçalan tonla ↘ söylenir: «Whose wallet is this? ↘», «What does she look like? ↘». Evet/hayır cevabı bekleyen Yes/No soruları ise yükselen tonla ↗ biter: «Have you got a pen? ↗», «Is she your sister? ↗».

Question tags (soru ekleri) cümlenin sonuna eklenen kısa sorulardır ve Türkçedeki «..., değil mi?» anlamını taşır. Olumlu cümleye olumsuz, olumsuz cümleye olumlu ek getirilir ve cümledeki yardımcı fiil tekrar edilir: «She is clever, isn't she?», «He has got a new kit, hasn't he?», «You aren't lazy, are you?». Ekin sonunda ses yükselirse ↗ konuşan gerçekten emin değildir ve bilgi ister; ses alçalırsa ↘ konuşan emindir ve yalnızca onay bekler.

Kıyafetlerimiz, kültürümüzü ve değerlerimizi de yansıtır. Eid al-Fitr (Ramazan Bayramı) ve Eid al-Adha (Kurban Bayramı) sabahlarında çocuklar yeni kıyafetlerini, yani bayramlık giysilerini giyer, büyüklerinin elini öper ve onlardan şeker ya da harçlık alır: «On the first morning of Eid, children wear their new clothes and kiss their grandparents' hands.» 23 April National Sovereignty and Children's Day kutlamalarında öğrenciler gösterilerde yöresel kıyafetler (folk costumes) giyer; 19 May Commemoration of Atatürk, Youth and Sports Day gösterilerinde ise spor formaları (sports kits) ve spor ayakkabılar (trainers) öne çıkar. 29 October Republic Day törenlerinde kırmızı-beyaz kıyafetler ve bayraklar her yeri süsler.

Bir kişiyi tanıtan profile paragraph (tanıtım paragrafı) yazarken bilgileri belirli bir sırayla düzenlemek okuyucunun işini kolaylaştırır. Önce kişiyi tanıtırız (name, age, relation), sonra dış görünüşünü is / has got ile anlatırız, ardından giyim alışkanlıklarını usually wears ve o gün giydiklerini is wearing ile yazarız. Daha sonra kişilik özelliklerini örnek davranışlarla destekler, comparative / superlative yapılarla bir karşılaştırma ekler ve duygularımızı anlatan bir cümleyle bitiririz. Cümleleri and, but, because, also bağlaçlarıyla birleştirmek yazıyı akıcı kılar.

Model paragraf: «My cousin Ayşe is twelve years old. She is tall and slim, and she has got long wavy hair and brown eyes. She usually wears jeans and trainers, but on the first morning of Eid she is wearing her lovely new dress and a silver bracelet. Ayşe is very caring and organised; she always helps her grandmother and keeps her room tidy. She seems serious, but she has got a great sense of humour. She is the most independent person in our family, and I love spending time with her happily.»