Whose and Possessive Pronouns, Irregular Comparisons, Body Parts in Sports and Health, Opposite Personality Words and Adverbs, Reading for Details and Theme Review

Okulumuzun girişinde bir lost and found box (kayıp eşya kutusu) olduğunu düşünelim. İçinde bir cüzdan (wallet), bir bileklik (bracelet), bir para çantası (purse) ve bir çift spor ayakkabı (trainers) var. Bu eşyaların sahibini bulmak için Whose (kimin) soru kelimesini kullanırız. Tekil eşyalar için Whose + isim + is this / that?, çoğul eşyalar için Whose + isim + are these / those? kalıbı kullanılır: «Whose wallet is this?» (Bu kimin cüzdanı?), «Whose trainers are these?» (Bunlar kimin spor ayakkabıları?). İsim sona da alınabilir: «Whose is this bracelet?» Cevapta sahibin adına 's ekleriz: «It's Ali's.» (Ali'nin.), «They're my sister's.» (Kız kardeşimin.)

Sahipliği anlatmanın iki yolu vardır. Possessive adjectives (iyelik sıfatları) her zaman bir isimden önce gelir: my, your, his, her, its, our, their. «This is my necklace.» (Bu benim kolyem.) Possessive pronouns (sahiplik zamirleri) ise ismin yerini tutar ve kendinden sonra isim almaz: mine, yours, his, hers, ours, theirs. «This necklace is mine.» (Bu kolye benim.) Böylece aynı ismi tekrar etmekten kurtuluruz: «Is this your swimsuit or hers?» (Bu senin mayon mu yoksa onunki mi?) cümlesinde hers, «her swimsuit» yerine kullanılmıştır.

Kayıp eşya diyaloğunda bu iki yapı bir arada kullanılır: «A: Whose purse is this? ↘ B: It isn't mine. Maybe it's Zeynep's. A: Zeynep, is this purse yours? ↗ C: Yes, it's mine! Thank you!» Burada Whose sorusunun alçalan tonla, Yes/No sorusunun yükselen tonla söylendiğine de dikkat edelim. Kayıp bir eşyayı sahibine ulaştırmak, kültürümüzde çok değer verilen emanete sahip çıkma ve dürüstlük davranışının bir parçasıdır: «He found a wallet in the school garden and simply took it to the teacher.»

Önceki haftalarda düzenli sıfatları öğrendik: kısa sıfatlarda -er than / the -est (tall → taller → the tallest), uzun sıfatlarda more ... than / the most (patient → more patient → the most patient). Bazı sıfatlar ise bu kurallara uymaz ve tamamen değişir; bunlara irregular adjectives (düzensiz sıfatlar) denir. En sık kullanılanları şunlardır: good → better → the best (iyi → daha iyi → en iyi), bad → worse → the worst (kötü → daha kötü → en kötü), far → farther / further → the farthest / the furthest (uzak → daha uzak → en uzak).

Miktar bildiren kelimeler de düzensizdir: many / much → more → the most (çok → daha çok → en çok) ve little → less → the least (az → daha az → en az). 19 Mayıs Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı şenliğimizin sonuçlarına bakalım: «Selin has got three medals, Kaan has got two medals and Ece has got one medal. Selin has got more medals than Kaan. She has got the most medals in the class. Ece has got the fewest medals, but she has got the best sense of humour!» Not: Sayılabilen isimlerde «az» için fewer / the fewest de duyabilirsiniz; bu hafta asıl odağımız less / the least yapısının sayılamayan isimlerle kullanımıdır: «I have got less free time than my brother.»

Çok kullanışlı bir kalıp daha öğreniyoruz: one of the + superlative + çoğul isim (... en ...lerinden biri). «Arda is one of the best footballers in our school.» (Arda okulumuzun en iyi futbolcularından biridir.) Bu kalıpta isim mutlaka çoğuldur: footballers, runners, students. Ayrıca well (iyi bir şekilde) zarfının karşılaştırma biçimleri de better ve the best'tir: «Defne swims well. She swims better than me. She swims the best in our team.»

Spor yaparken ya da kendimizi iyi hissetmediğimizde vücut bölümlerinin adlarını bilmek çok işe yarar. Bu hafta hedef kelimelerimizi sağlık bağlamında kullanıyoruz: back (sırt, bel), a leg (bacak), a knee (diz), an ankle (ayak bileği), a heart (kalp), stomach (mide, karın) ve skin (cilt, deri). Bunlar vücudun physical (fiziksel) bölümleridir. «The knee is in the middle of the leg.» (Diz bacağın ortasındadır.) «The ankle joins the foot and the leg.» (Ayak bileği ayağı ve bacağı birleştirir.)

Birinin rahatsız olduğunu fark ettiğimizde «What's the matter?» veya «What's wrong?» (Neyin var? / Ne oldu?) diye sorarız. Cevap verirken iki kalıp kullanılır: My + vücut bölümü + hurts (... ağrıyor / acıyor): «My ankle hurts.», «My back hurts.»; ve have got / has got + rahatsızlık: «I've got a stomachache.» (Midem ağrıyor.), «He has got a backache.», «She has got a sore knee.» (Dizi ağrıyor.) Öneride bulunmak için emir cümleleri kullanırız: «Put some ice on your knee.», «Don't run today.», «Drink some water and sit down.»

Vücudumuzu korumak da kişisel yaşamın önemli bir parçasıdır. Yazın denize giderken swimsuit (mayo) giyer, skin için güneş kremi kullanırız: «Use sun cream to protect your skin.» Jimnastik ve dans gösterilerinde tights (tayt), koşu ve maçlarda ise ayak bileklerini koruyan trainers (spor ayakkabı) ve takımın kit (forma) giyilir. Düzenli spor kalbimizi güçlendirir: «Physical activity is good for your heart. It makes your heart stronger.» Arkadaşı sakatlandığında ona yardım eden öğrenci de caring ve helpful bir karakter gösterir.

İngilizcede bazı sıfatların başına bir prefix (ön ek) getirilerek zıt anlamlı kelimeler yapılır. En yaygın ön ek un- dir: tidy → untidy (derli toplu → dağınık), helpful → unhelpful (yardımsever → yardım etmeyen), caring → uncaring (şefkatli → umursamaz), kind → unkind (nazik → kaba, kalpsiz). p harfiyle başlayan bazı sıfatlar im- alır: polite → impolite (kibar → kaba), patient → impatient (sabırlı → sabırsız). dis- ön eki de bazı sıfatlarda kullanılır: organised → disorganised (düzenli → dağınık, plansız). Böylece bir kelimeyi öğrenince zıt anlamlısını da kolayca tahmin edebiliriz.

Her sıfat ön ekle zıt anlam almaz; bazılarının zıt anlamlısı tamamen farklı bir kelimedir. Bunları çift olarak öğrenmek gerekir: lazy ↔ hardworking (tembel ↔ çalışkan), strong ↔ weak (güçlü ↔ zayıf), social ↔ shy (sosyal ↔ utangaç), serious ↔ funny (ciddi ↔ komik), polite ↔ rude (kibar ↔ kaba), clever ↔ silly (zeki ↔ aptalca davranan). Independent kelimesinin zıttı ise ön eki atılmış hâli olan dependent (başkasına bağımlı) kelimesidir. «My little brother is very dependent; he can't tie his trainers alone. But my sister is independent.»

Geçen hafta happy → happily ve sad → sadly örneklerini görmüştük. Bu hafta zarf türetme kurallarını tamamlıyoruz. Çoğu sıfata doğrudan -ly eklenir: polite → politely, patient → patiently, careful → carefully, quiet → quietly. Sonu ünsüz + y ile bitenlerde y düşer, -ily gelir: lazy → lazily, tidy → tidily. Sonu -le ile biten sıfatlarda e düşer ve sadece y eklenir: simple → simply, gentle → gently. «She speaks politely to her grandparents.» (Büyükanne ve büyükbabasıyla kibarca konuşur.) «He simply wears a T-shirt and jeans.» (Sadece tişört ve kot giyer.)

Bir kişiyi anlatan metni okurken ya da dinlerken belirli bir sıra izlemek anlamayı kolaylaştırır. Before reading (okumadan önce) başlığa ve resimlere bakar, metnin kimi anlattığını tahmin ederiz. Skimming (göz gezdirme) aşamasında metni hızlıca okuyup ana fikri buluruz: «Bu metin kimi, hangi özellikleriyle anlatıyor?» Scanning (tarama) aşamasında ise sorulan ayrıntıyı ararız: isimler, yaşlar, renkler, kıyafetler ve kişilik sıfatları. Son olarak After reading (okuduktan sonra) metindeki kişiyle kendimizi karşılaştırır, düşüncelerimizi paylaşırız. Dinleme etkinliklerinde de aynı yol izlenir.

Şimdi kısa bir metin okuyalım: «My Cousin Zehra. My cousin Zehra is thirteen years old. She is shorter than me, but she is one of the fastest runners in her school. She has got short black hair, brown eyes and a small scar on her left knee. Every year on 30 August Victory Day, she wears a red T-shirt with a Turkish flag on it, white trainers and a simple silver chain. Zehra seems quiet, but she is very social and helpful. She always shares her things happily. On 15 July Democracy and National Unity Day, she reads a poem at the town ceremony, and her voice is the loudest of all the children. She is the most independent person in our family, and I am proud of her.»

Metni skimming ile okuduğumuzda ana fikir şudur: Yazar kuzeni Zehra'nın dış görünüşünü, giyimini ve kişiliğini anlatıyor. Scanning ile ayrıntılara baktığımızda şunları buluruz: Zehra on üç yaşındadır; yazardan kısadır (shorter than me); dizinde küçük bir yara izi vardır (has got a scar on her knee); 30 Ağustos'ta kırmızı tişört, beyaz spor ayakkabı ve sade gümüş bir zincir takar; seems quiet yani sessiz görünür ama aslında sosyal ve yardımseverdir. Metin bize önemli bir dil ipucu da verir: but bağlacından sonra çoğunlukla beklenmedik, zıt bir bilgi gelir. Okuduktan sonra şu soruyla düşüncelerimizi paylaşabiliriz: «Are you like Zehra? Who is the most independent person in your family?»

Temayı eğlenceli bir şekilde tekrar etmek için Guess Who? (Bil bakalım kim?) oyununu oynuyoruz. Bir öğrenci sınıftan ya da bir resimden gizli bir kişi seçer; diğerleri yalnızca Yes/No soruları sorarak kişiyi bulmaya çalışır. Sorularda temanın bütün yapıları kullanılır: «Has she got long hair? ↗», «Is he wearing trainers? ↗», «Is she taller than Ayşe? ↗», «Is he the tallest boy in the class? ↗», «Has she got a bracelet? ↗». Cevaplar kısa olmalıdır: «Yes, she has. / No, he isn't.» Yes/No sorularının sonunda sesin yükseldiğini unutmayalım.

Oyun sırasında temanın günlük konuşma kalıpları da doğal olarak ortaya çıkar. Kişiyi ilk soruda bulan ve övünen bir arkadaşa şakayla «OK smarty pants, stop showing off!» deriz; heyecandan soruları karıştıran birine «Don't panic, just keep your cool!» diyerek destek oluruz; sabahın ilk dersinde oyuna hevesle katılan arkadaşa «You're full of beans this morning!» deriz. Oyunun sonunda tahmin bir question tag ile doğrulanabilir: «It's Mert, isn't it? ↘» (Emin olduğumuz için ses alçalır.)

Theme 3 boyunca öğrendiklerimizi birlikte hatırlayalım: Dış görünüşü is / has got ile, kıyafetleri usually wears / is wearing ile, izlenimi look / look like / seem ile anlattık. Eşyaların sahibini Whose ...?, 's ve mine, yours, hers ile sorup söyledik. İki kişiyi -er than / more ... than, üç ve daha fazlasını the -est / the most ve düzensiz biçimlerle karşılaştırdık. Kişiliği olumlu ve olumsuz sıfatlar, zıt anlamlılar ve zarflarla anlattık. Bayramlarımızdaki bayramlık geleneğini, millî günlerimizdeki kıyafetleri ve kayıp eşyayı sahibine ulaştırmak gibi değerlerimizi de İngilizce ifade ettik. Gelecek hafta yeni bir temaya, aile yaşamına geçeceğiz.