School Rules and Clubs: must / mustn't, should / shouldn't and Instructions

Öğretmen derste bize yönergeler verir; bunlara instruction (yönerge, talimat) denir. Yönergeler emir cümlesiyle kurulur: cümle doğrudan fiille başlar, özne söylenmez. “Open your books, please.” “Listen carefully.” “Raise your hand.” “Work in pairs.” “Enter the classroom quietly.” Olumsuz yönerge için başa Don't gelir: “Don't talk during the exam.” “Don't forget your homework.”

İyi bir öğrenci iyi bir dinleyicidir (a good listener). Yönergeyi sonuna kadar dinler, sonra uygular; buna to follow the instructions (yönergelere uymak) denir. “A good listener follows the instructions carefully.” “Mert listens to the teacher and follows the instructions.” Yönergenin başındaki ya da sonundaki please sözcüğü nezaket katar: “Close the door, please.”

Bazı yönergeleri sınıf dışında da duyarız: törende “Line up!” (Sıraya girin!), “Be quiet!” (Sessiz olun!), “Stand up for the national anthem!” (İstiklal Marşı için ayağa kalkın!). Bu sözleri anladığımızda okul gününün her anında ne yapacağımızı biliriz.

Okul kurallarını must ve mustn't ile söyleriz. must bir şeyin zorunlu olduğunu anlatır (yapmak zorundayız): “Students must wear a uniform.” “You must be on time.” “We must ask for permission before we leave the classroom.” mustn't (must not) ise yasağı anlatır (yapmamalıyız, yasak): “You mustn't run in the corridors.” “You mustn't use your phone in lessons.” “Students mustn't eat in the classroom.”

must ve mustn't her özneyle aynı kalır, -s almaz ve arkasından fiil yalın hâlde gelir: “She must wear a uniform.” (musts wear ya da must wears değil), “He mustn't be late.” Fiilin önüne to gelmez: must to go yanlış, must go doğrudur. Soru sormak için must başa alınır: “Must we bring our P.E. kit today? — Yes, you must.”

Kurallar genellikle you ya da students öznesiyle verilir, çünkü herkes için geçerlidir. Aynı kuralı emir cümlesiyle de söyleyebiliriz: “Be on time.” ile “You must be on time.” aynı kuralı anlatır; must'lı cümle daha açıklayıcıdır ve okul kuralları listelerinde sık görülür. “Follow the rules.” ise kuralların tümü için kullanılan genel bir uyarıdır.

Bir kural değil de bir öneri vermek istediğimizde should kullanırız; “yapmalısın, yapsan iyi olur” anlamı verir. “You should study regularly.” “You should pack your bag the night before.” “You should try your best in the exam.” Olumsuzu shouldn't (should not): “You shouldn't come late.” “You shouldn't leave your homework to the last minute.”

should da must gibi her özneyle aynı kalır ve yalın fiil alır: “She should listen carefully.” “They shouldn't be noisy in the library.” must ile should arasındaki fark şudur: must kuraldır, uymak zorunludur; should öneridir, iyi olur ama zorunlu değildir. “You must wear a uniform.” (okul kuralı) “You should bring a water bottle to P.E.” (iyi bir fikir)

Konuşma dilinde öğretmenler ya da aile “You need to work harder to make the grade!” der; to make the grade, beklenen başarıya ulaşmak, sınıfı geçmek demektir. Bu cümle de bir öneridir ve should ile aynı işi görür: “You should work harder.” Sınavla ilgili fiiller: to pass (geçmek, başarılı olmak), to fail (kalmak, başarısız olmak), to try (denemek, çabalamak). “Good students try their best, so they usually pass their exams.”

Okul kulüpleri (school clubs) derslerden sonra ya da belirli günlerde toplanır. Yaygın kulüpler: the choir (koro), the drama club (tiyatro kulübü), the chess club (satranç kulübü), the science club (bilim kulübü), the library club (kütüphane kulübü), the art club (resim kulübü), the English club, the folk dance club (halk oyunları kulübü) ve the football team. Kulübümüzü söylerken in kullanırız: “I'm in the chess club.” Kulübe katılmak için join, gönüllü olarak görev almak için volunteer for deriz: “I want to join the drama club.” “I volunteer for the library club.”

Kulüp sorusu ve cevabı: “What club are you in? — I'm in the choir.” “When does the club meet? — On Wednesdays, after the lessons.” “Where do you practise? — In the music room.” Kulüpte de görevler vardır: “The club leader organises the meetings.” “Members bring their instruments.” “Volunteers prepare the posters.”

Kulüpler millî günleri kutlarken (celebrate) öne çıkar: a celebration (kutlama), a festival (şenlik), a school ceremony (okul töreni), a speech (konuşma). “The choir sings at the Republic Day ceremony on 29 October.” “The drama club prepares a play for 23 April National Sovereignty and Children's Day.” “The art club decorates the hall for the celebration.” Kulüp kuralları da must ve should ile verilir: “Members must come to every meeting.” “You should bring your chess set.”

Kurallar her gün tekrar eden alışkanlıklara dönüşür; bu alışkanlıkları Present Simple ve sıklık zarflarıyla (always, usually, often, sometimes, never) anlatırız. Okul rutinlerinin fiilleri: to enter (girmek), to greet (selamlamak), to pack (toplamak), to follow (uymak, izlemek), to try (çabalamak), to pass (geçmek), to fail (kalmak). “Students often greet their teachers before entering the class.” “I always pack my bag before I go to bed.” “We never enter the teachers' room without permission.”

Sıklık zarfı özneden sonra, fiilden önce gelir: “Good students always follow the instructions.” “Deniz never comes late.” Önce yapılan iş için before kullanırız: “We greet the teacher before the lesson.” ya da before + -ing: “Wash your hands before eating.” Daha sonra gelen iş için later (daha sonra) ve soon (yakında) kullanılır: “The bell rings soon.” “We pack our bags later.”

Okul yılı iki döneme (term) ayrılır: “There are two terms in a school year.” Her dönemin sonunda sınavlar olur ve bir follow-up (takip, devam çalışması) yapılır: öğretmen eksik kalan konuları yeniden anlatır. regularly (düzenli olarak) çalışan öğrenci genellikle sınavı geçer, hiç çalışmayan ise kalabilir: “Ece studies regularly, so she always passes her exams.” “Don't give up; try again!”

Okul dergisi için bir kulüp liderine röportaj (an interview) yapalım. Model: Interviewer: “What club are you in, Selin?” Selin: “I'm in the chess club. I'm the club leader.” Interviewer: “When does the club meet?” Selin: “On Tuesdays and Thursdays, after the lessons.” Interviewer: “What must members do?” Selin: “They must come to every meeting and they mustn't be late. New members should bring a chess set.” Interviewer: “Do you celebrate national days?” Selin: “Yes, we do. We organise a tournament on 23 April.”

Okuma sorularında önce soru sözcüğüne bakalım: What club → kulüp adı, When → gün ya da saat, What must → kural. Sorular: 1) What club is Selin in? 2) When does the club meet? 3) What mustn't members do? Cevaplar: 1) She is in the chess club. 2) On Tuesdays and Thursdays. 3) They mustn't be late.

Şimdi kendi kulübümüz için bir kurallar listesi yazalım. Model: “Science Club Rules: 1. Members must come on time. 2. You must wear safety glasses in the lab. 3. You mustn't touch the materials without permission. 4. You should bring your notebook. 5. You shouldn't miss the project meetings.” Üç must / mustn't ve iki should / shouldn't cümlesiyle başlayalım; kuralları sesli okurken olumlu cümlelerin sonunda sesimizi alçaltalım.