Müslümanlar 622 yılında Medine’ye hicret ederek huzur ve güven içinde yaşamak istemişlerdi. Ancak Mekkeli müşrikler Müslümanların geride bıraktıkları evlerine ve mallarına el koymakla yetinmeyip Medine’deki İslam varlığını tamamen ortadan kaldırmak için saldırıya geçtiler. Bunun üzerine Yüce Allah kendilerine savaş açılan müminlere savunma izni verdi (el-Hac 22/39) ve İslam tarihinin kaderini belirleyen Bedir (624), Uhud (625) ve Hendek (627) mücadeleleri yaşandı.
1. Bedir Savaşı (624) ve Uhud Savaşı (625)
A) Bedir Savaşı (Miladi 624 — Ramazan Ayı): Mekkeli müşrikler, hicret eden Müslümanların Mekke’de kalan mallarını gasp ederek Ebû Süfyan yönetiminde büyük bir ticaret kervanıyla Şam’a göndermişti. Kervanı bahane eden Ebû Cehil komutasındaki 1000 kişilik müşrik ordusu ile 305 kişilik İslam ordusu Bedir kuyuları yakınında karşılaştı: • İstişare Örneği: Sahabi Hz. Hubâb bin Münzir, bunun vahiy mi yoksa savaş taktiği mi olduğunu sordu; taktik olduğunu öğrenince Bedir su kuyularının tutulduğu stratejik noktaya yerleşmeyi önerdi ve Peygamberimiz bu görüşü kabul etti. • Sonucu ve Esir Politikası: Müslümanlar ilk büyük zaferini kazandı. Peygamberimiz esirlere çok iyi davranılmasını emretti; maddi durumu olmayan ancak okuma yazma bilen esirleri Medineli 10 Müslüman çocuğa okuma yazma öğretmeleri karşılığında serbest bıraktı!
B) Uhud Savaşı (Miladi 625): Bedir yenilgisinin intikamını almak isteyen 3000 kişilik müşrik ordusu Medine önlerine geldi: • İstişare: Peygamberimiz Medine içinde savunma savaşı yapmayı düşünüyordu; ancak genç sahabilerin çoğunluğu meydan savaşı isteyince istişare kararına uyarak 700 kişilik ordusuyla Uhud Dağı eteklerine çıktı. • Ayneyn (Okçular) Tepesi: Peygamberimiz ordunun arkasındaki geçide Abdullah bin Cübeyr komutasında 50 okçu yerleştirdi ve *“Benden yeni bir emir gelmedikçe tepeyi asla terk etmeyin!”* buyurdu. • Savaşın başında Müslümanlar üstünlük sağladı; ancak okçuların büyük kısmı *“Savaş kazanıldı”* diyerek tepeyi terk edince müşrik süvari komutanı (o sırada henüz Müslüman olmayan) Halid bin Velid arkadan dolaşarak İslam ordusunu iki ateş arasında bıraktı. Peygamberimizin amcası Hz. Hamza (Seyyidü’ş-Şühedâ) şehit düştü, Peygamberimizin mübarek dişi kırıldı ve yüzü yaralandı.
2. Hendek (Ahzâb) Savaşı (627) ve Peygamberimizin Savaş Ahlakı
C) Hendek (Ahzâb) Savaşı (Miladi 627): Medine’den çıkarılan Yahudi kabilelerinin (Benî Nadîr) kışkırtmasıyla Kureyşli müşrikler ve çeşitli Arap kabileleri (Ahzâb = Gruplar/Müttefikler) birleşerek 10.000 kişilik büyük bir orduyla Medine üzerine yürüdü. • Selmân-ı Fârisî’nin Önerisi: Peygamberimiz ashabıyla istişare etti. İran asıllı sahabi Hz. Selmân-ı Fârisî, kendi memleketlerinde uygulanan ve Arapların daha önce hiç bilmediği “şehrin açık cephesine derin hendek kazma” fikrini sundu. • Peygamberimiz bizzat eline kazma-kürek alarak ashabıyla birlikte Medine’nin kuzeyine yaklaşık 5,5 km uzunluğunda derin bir hendek kazdı. • Sonucu: Hendeği aşamayan müşriklerin kuşatması yaklaşık bir ay sürdü. Sonunda çıkan şiddetli çöl fırtınası müşriklerin çadırlarını dağıttı ve kuşatmayı kaldırıp Mekke’ye döndüler. Hendek Savaşı müşriklerin son saldırı savaşı oldu!
Peygamberimizin (s.a.v.) Evrensel Savaş Ahlakı ve Hukuku: Hz. Muhammed (s.a.v.), savaşı yalnızca zulmü önlemek ve vatanı savunmak için son çare olarak görmüş ve ordusuna şu kesin kuralları koymuştur: • Savaşa katılmayan kadınları, çocukları, yaşlıları, hastaları ve ibadethanelerine çekilmiş din adamlarını asla öldürmeyin! • Meyve veren ağaçları kesmeyin, ekinleri yakmayın, su kaynaklarını kirletmeyin ve hayvanlara zarar vermeyin! • Esirlere merhametle davranın, kendi yediklerinizden yedirin ve işkence yapmayın!
Örnekler
Örnek 1Bedir Savaşı sonunda alınan esirlerden okuma yazma bilenlerin '10 Müslüman çocuğa okuma yazma öğretmeleri' karşılığında serbest bırakılması İslam’ın hangi değerlere verdiği önemi gösterir?
Cevabı göster
Bu uygulama İslam’ın ve Peygamberimizin (s.a.v.) bir yandan esirlere merhametli ve insani muamele edilmesine, diğer yandan da en zor savaş şartlarında bile maddi fidye yerine ilme, eğitime ve okuryazarlığa en yüksek değeri verdiğini kanıtlar.
Örnek 2Bedir, Uhud ve Hendek savaşlarında Peygamberimizin 'istişare (danışma)' sünnetini nasıl uyguladığını birer örnekle açıklayınız.
Cevabı göster
• Bedir Savaşı’nda: Sahabi Hubâb bin Münzir’in ordunun Bedir su kuyularını kontrol edecek noktaya konuşlanması önerisini kabul etmiştir. • Uhud Savaşı’nda: Kendi görüşü şehir savunması olduğu hâlde çoğunluğun (gençlerin) meydan savaşı görüşüne uymuştur. • Hendek Savaşı’nda: Selmân-ı Fârisî’nin Medine’nin kuzeyine hendek kazılması önerisini kabul edip bizzat uygulamıştır.
Örnek 3Uhud Savaşı’nda Ayneyn (Okçular) Tepesi’nde yaşanan olay günümüz Müslümanlarına hangi temel mesajı vermektedir?
Cevabı göster
Peygamberimizin (s.a.v.) emir ve sünnetine her koşulda sıkı sıkıya bağlı kalmanın (itaat etmenin) ve geçici dünya menfaatleri (ganimet hırsı) uğruna üstlenilen sorumluluk ve nöbet yerini terk etmemenin hayati önem taşıdığını öğretmektedir.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1624 yılında yapılan Bedir Savaşı’nda Peygamberimizle istişare ederek İslam ordusunun Bedir su kuyularını kontrol altına alacak şekilde konuşlanmasını öneren sahabi kimdir?
Bedir Savaşı’nda su kuyularının tutulması stratejisini öneren sahabi Hz. Hubâb bin Münzir’dir.
2625 yılında gerçekleşen Uhud Savaşı’nda başlangıçta Müslümanlar üstün durumdayken savaşın seyrinin değişip Müslümanların ağır kayıplar vermesinin temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Ayneyn Tepesi’ndeki 50 okçudan çoğunun ganimet toplamak için yerlerini terk etmesi üzerine Halid bin Velid arkadan saldırarak İslam ordusunu kuşatmıştır.
3627 yılında müşriklerin 10.000 kişilik birleşik ordusuna (Ahzâb) karşı Medine’yi savunmak amacıyla şehrin açık olan kuzey cephesine 'hendek kazılması' fikrini Peygamberimize sunan İran asıllı sahabi kimdir?
Hendek Savaşı’nda Medine’nin etrafına hendek kazılması stratejisini öneren sahabi Hz. Selmân-ı Fârisî’dir.
4Aşağıdakilerden hangisi Peygamberimizin (s.a.v.) ortaya koyduğu İslam savaş ahlakı ve hukuku ilkelerinden biri değildir?
İslam savaş ahlakında doğaya, su kaynaklarına, ağaçlara ve sivillere zarar vermek kesin olarak yasaklanmıştır.
5Uhud Savaşı’nda büyük bir kahramanlık göstererek şehit düşen ve Peygamberimiz tarafından 'Şehitlerin Efendisi (Seyyidü’ş-Şühedâ)' unvanıyla anılan amcası kimdir?
Peygamberimizin çok sevdiği amcası Hz. Hamza (r.a.), 625 yılındaki Uhud Savaşı’nda şehit düşmüştür.
6Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- 624 yılında yapılan Bedir Savaşı, Müslümanların Mekkeli müşriklere karşı kazandığı ilk askerî zaferdir.
305 kişilik İslam ordusu kendisinden üç kat kalabalık müşrik ordusunu Bedir’de mağlup etmiştir.
- Bedir Savaşı sonunda esir alınan müşriklerden okuma yazma bilenler, 10 Müslümana okuma yazma öğretmeleri şartıyla serbest bırakılmıştır.
Bu uygulama İslam’ın ilme ve eğitime verdiği önemin en güzel kanıtıdır.
- Peygamberimiz savaşlarda karar alırken kimseye danışmaz, sahabilerin görüşlerini hiç dinlemezdi.
Yanlıştır; Peygamberimiz vahiy dışındaki tüm konularda sahabileriyle istişare eder (danışır) ve onların isabetli görüşlerini uygulardı.
- Hendek kazılırken Peygamberimiz de bizzat ashabıyla birlikte toprak kazmış ve taş taşımıştır.
Hz. Peygamber kendisini ashabından üstün görmemiş, en zor işlerde bizzat çalışmıştır.
- 627 yılındaki Hendek Savaşı, Mekkeli müşriklerin Medine üzerine yaptıkları son büyük saldırı savaşı olmuştur.
Hendek kuşatmasının başarısız olmasıyla müşriklerin saldırı gücü kırılmıştır.
- 624 yılında yapılan Bedir Savaşı, Müslümanların Mekkeli müşriklere karşı kazandığı ilk askerî zaferdir.
7Aşağıdaki savaş, yer ve şahsiyetleri ilgili oldukları gelişmelerle eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
8Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Peygamberimizin önemli bir işe karar vermeden önce sahabilerinin görüşlerine başvurmasına (danışma) denir.
- Bedir Savaşı’nda esir alınan ve maddi gücü olmayan müşrikler, 10 Müslümana öğretmeleri karşılığında özgürlüklerine kavuşmuştur.
- Uhud Savaşı’nda Tepesi’ndeki okçuların yerlerini terk etmesi Peygamberimizin emrine itaatin önemini göstermiştir.
- Müşriklerin farklı kabilelerle birleşerek Medine’yi kuşattığı Hendek Savaşı’na Kur’an-ı Kerim’de gruplar anlamında Savaşı da denir.
- İslam savaş ahlakına göre savaşa katılmayan sivillere ve meyve veren zarar verilmesi yasaktır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
9Bedir, Uhud ve Hendek savaşlarının her birinden günümüz Müslümanlarının çıkarması gereken en önemli ilkeyi (eğitim, istişare, itaat ve savaş ahlakı bağlamında) açıklayınız.
1. ipucu: 1. İpucu: Bedir’de Hubâb bin Münzir ile istişare ve esirlerin okuma yazma öğretmesi uygulamasını belirtiniz.
2. ipucu: 2. İpucu: Uhud’da Ayneyn Tepesi ile itaatin önemini; Hendek’te Selmân-ı Fârisî ile istişare ve sabır örneğini yazınız.
Cevap: 1. Bedir Savaşı’ndan Çıkarılacak İlke: Karar alırken uzmanlarla istişare etmek (Hubâb bin Münzir’in su kuyuları önerisi), sayıca az olunsa bile Allah’a tevekkül etmek ve esirlere okuma yazma öğretme şartı koyarak ilme/eğitime her şartta öncelik vermektir. 2. Uhud Savaşı’ndan Çıkarılacak İlke: Ayneyn (Okçular) Tepesi olayında görüldüğü üzere, geçici dünya menfaati uğruna Peygamberimizin emrinden ve sorumluluk bilincinden asla ayrılmamaktır. 3. Hendek Savaşı ve Savaş Ahlakından Çıkarılacak İlke: Yeniliklere ve farklı fikirlere açık olmak (Selmân-ı Fârisî’nin hendek fikri), liderin halkıyla omuz omuza çalışması ve savaşta bile sivillere ve doğaya zarar vermeyen üstün bir merhamet ahlakını korumaktır.
Kısaca
- Bedir Savaşı (624): Müslümanların müşriklere karşı kazandığı ilk askerî zaferdir. Sahabi Hubâb bin Münzir’in önerisiyle Bedir su kuyuları kontrol altına alınmıştır. Esirlerden okuma yazma bilenler 10 Müslümana okuma yazma öğretmeleri karşılığında serbest bırakılmıştır.
- Uhud Savaşı (625): Bedir’in intikamını almak isteyen müşriklerle yapılmıştır. Peygamberimiz Ayneyn (Okçular) Tepesi’ne yerleştirdiği 50 okçuya *“Bizim kazandığımızı veya kaybettiğimizi görseniz bile yerinizden ayrılmayın!”* emrini vermiştir.
- Okçular Tepesi Dersi: Okçuların çoğunun ganimet düşüncesiyle tepeyi terk etmesi üzerine Halid bin Velid İslam ordusunu arkadan kuşatmış, Hz. Hamza şehit düşmüş; bu olay Peygamberimizin emrine itaatin önemini göstermiştir.
- Hendek (Ahzâb) Savaşı (627): İran asıllı sahabi Hz. Selmân-ı Fârisî’nin önerisiyle Medine’nin kuzeyine hendek kazılmıştır. Müşriklerin son saldırı savaşı olmuş ve taarruz güçleri kırılmıştır.
- Savaş Ahlakı: Peygamberimiz savaşta bile kadınlara, çocuklara, yaşlılara, ibadethanedeki din adamlarına zarar verilmesini, ağaçların kesilmesini ve esirlere kötü davranılmasını kesinlikle yasaklamıştır.