İslam tarihinde yalnız bir şehrin değil, gönüllerin de kazanıldığı en büyük dönüm noktası hicretin 8. yılında (Miladi 630) gerçekleşen Mekke'nin Fethi'dir. Yıllarca gördükleri zulüm sebebiyle öz yurtlarından hicret etmek zorunda kalan Müslümanların, sekiz yıl sonra Mekke'ye muzaffer olarak dönerken intikam yerine merhameti ve genel affı nasıl seçtiklerini sebep ve sonuçlarıyla inceliyoruz.
Hudeybiye Antlaşması'nın Bozulması ve Fethin Sebepleri
Hicretin 6. yılında (628) Müslümanlar ile Mekkeli müşrikler arasında 10 yıl süreyle savaşmamayı öngören Hudeybiye Barış Antlaşması imzalanmıştı. Bu antlaşmanın maddelerinden birine göre Arap kabileleri diledikleri tarafın ittifakına ve korumasına girebilecekti. Bu madde uyarınca Huzaa kabilesi Hz. Peygamber'in (sav) himayesine girerken, Bekiroğulları (Benî Bekir) kabilesi ise Mekkeli Kureyş müşrikleriyle ittifak kurdu.
Hicretin 8. yılında (630) Bekiroğulları kabilesi, Mekkeli müşriklerin ileri gelenlerinden gizlice silah, binek ve asker desteği alarak gece vakti Huzaa kabilesine baskın düzenledi. Kan dökmenin haram olduğu Kâbe çevresindeki Harem bölgesine sığınan Huzaalıları dahi şehit ettiler.
Mazlum Huzaa kabilesinin reisi Amr bin Sâlim Medine'ye gelerek Peygamberimizden yardım istedi. Hz. Peygamber (sav) barışı korumak adına Mekkeli müşriklere haber göndererek; ya öldürülenlerin kan bedelinin (diyetinin) ödenmesini ya da Bekiroğulları ile olan ittifakın kaldırılmasını, aksi takdirde Hudeybiye Antlaşması'nın bozulmuş sayılacağını bildirdi. Mekkeli müşrikler kibirle antlaşmanın bozulmasını seçti; sonradan pişman olup Ebû Süfyan'ı antlaşmayı yenilemek için Medine'ye gönderdilerse de ahde vefasızlıkları sebebiyle bu girişimleri sonuçsuz kaldı.
Fetih Hazırlıkları, Merru'z-Zahrân ve Mekke'ye Barışçıl Giriş
Hz. Peygamber (sav), Mekkeli müşriklerin savaş hazırlığı yaparak Kâbe'nin bulunduğu Harem bölgesinde kan dökülmesine yol açmasını önlemek için sefer hazırlıklarını büyük bir gizlilik içinde yürüttü. Hicretin 8. yılı Ramazan ayında (Ocak 630) çevredeki Müslüman kabilelerin de katılımıyla 10.000 kişilik İslam ordusu Medine'den hareket ederek Mekke yakınlarındaki Merru'z-Zahrân vadisinde konakladı.
Peygamberimiz, Mekkelilerin İslam ordusunun haşmetini görerek savaşmadan teslim olmalarını ve kan dökülmemesini sağlamak amacıyla gece vakti ordudaki her askerin birer ateş yakmasını emretti. Vadiyi aydınlatan on bin ateşi gören Mekke lideri Ebû Süfyan, Hz. Abbas'ın aracılığıyla Peygamberimizin huzuruna gelerek Müslüman oldu.
Peygamberimiz Mekke halkının korkuya kapılmaması için tarihi eman (güvence) duyurusunu ilan etti: 'Kim Kâbe'ye (Mescid-i Haram'a) sığınırsa güvendedir, kim silahını bırakıp kendi evine kapanırsa güvendedir, kim Ebû Süfyan'ın evine girerse güvendedir!' İslam ordusu dört koldan Mekke'ye girerken komutanlara mecbur kalmadıkça asla kılıç çekmemeleri emredildi. Peygamberimiz devesi Kasvâ üzerinde, kibirlenmeden Allah'a şükür ve tevazu içinde alnı devesinin eğerine değecek kadar eğilmiş halde Fetih Suresi'ni okuyarak şehre girdi.
Kâbe'nin Putlardan Temizlenmesi, Genel Af ve Fethin Sonuçları
Mekke'ye giren Hz. Peygamber (sav) doğruca Mescid-i Haram'a yönelerek Kâbe'yi tavaf etti. Ardından İsrâ Suresi 81. ayeti ('De ki: Hak geldi, batıl yıkılıp gitti. Şüphesiz batıl yok olmaya mahkûmdur') okuyarak Kâbe'nin içindeki ve etrafındaki 360 putu devirip temizledi. Böylece Hz. İbrahim ve Hz. İsmail'in inşa ettiği Kâbe yeniden tevhid inancının merkezi haline geldi ve Hz. Bilâl-i Habeşî Kâbe'nin damına çıkarak fetih ezanını okudu.
Tavaf ve namazın ardından Kâbe kapısında toplanan ve yıllarca Müslümanlara işkence, boykot, ambargo uygulayıp onları yurtlarından çıkaran Mekkeli müşriklere 'Ey Kureyş topluluğu! Şimdi benim sizin hakkınızda ne yapacağımı düşünüyorsunuz?' diye sordu. Onlar 'Sen kerem sahibi bir kardeşsin, senden hayır bekleriz' dediklerinde Peygamberimiz Hz. Yûsuf'un kardeşlerine söylediği 'Bugün size kınama yoktur, gidin hepiniz serbestsiniz!' (Yûsuf Suresi, 92. ayet) sözüyle genel af ilan etti; hicret eden muhacirlerin Mekke'de el konulan ev ve mallarını dahi geri almadı.
Bu eşsiz merhamet ve af karşısında kalpleri yumuşayan Mekkeliler Safa Tepesi'nde akın akın Peygamberimize biat ederek İslam'a girdi (Nasr Suresi'nde müjdelenen 'insanların bölük bölük Allah'ın dinine girmesi' gerçekleşti). Mekke'nin fethiyle Kureyş'in düşmanlığı bitti, Hicaz ve Arap Yarımadası'nda İslam'ın yayılışı önündeki en büyük engel ortadan kalktı.
Örnekler
Örnek 1Hicretin 6. yılında imzalanan Hudeybiye Barış Antlaşması hangi olay sonucunda bozulmuş ve Mekke'nin fethine zemin hazırlamıştır?
Cevabı göster
Mekkeli müşriklerin müttefiki olan Bekiroğulları kabilesinin, müşriklerden silah ve asker desteği alarak Peygamberimizin himayesindeki Huzaa kabilesine gece baskını düzenleyip onları şehit etmesi üzerine antlaşma bozulmuştur.
Örnek 2Peygamberimizin Mekke seferine hazırlanırken gizliliğe önem vermesinin ve Merru'z-Zahrân'da 10.000 askere birer ateş yaktırmasının temel amacı nedir?
Cevabı göster
Mekkeli müşriklerin savaş hazırlığı yapmasını önlemek ve İslam ordusunun büyüklüğünü göstererek direnişlerini kırıp Mekke'nin hiç kan dökülmeden barış yoluyla teslim olmasını sağlamaktır.
Örnek 3Mekke'ye giriş öncesinde Peygamberimiz tarafından yapılan eman (güvence) duyurusunda kimlerin can ve mal güvenliğinde olduğu ilan edilmiştir?
Cevabı göster
Kâbe'ye (Mescid-i Haram'a) sığınanların, silahını bırakıp kendi evine kapananların ve Ebû Süfyan'ın evine girenlerin tam güvencede (emanda) olduğu ilan edilmiştir.
Örnek 4Hz. Peygamber (sav) Kâbe'yi putlardan temizlerken hangi ayet-i kerimeyi okumuştur ve bu olayın tevhid inancı açısından önemi nedir?
Cevabı göster
İsrâ Suresi 81. ayeti ('De ki: Hak geldi, batıl yıkılıp gitti. Şüphesiz batıl yok olmaya mahkûmdur') okumuştur. Bu olayla Kâbe şirk unsurlarından arındırılarak asli kimliği olan tevhid merkezine kavuşmuştur.
Örnek 5Yıllarca Müslümanlara ağır işkenceler yapan Mekkelilere karşı Peygamberimizin fetih günü sergilediği tavır ne olmuştur?
Cevabı göster
Elinde tam güç ve imkân bulunmasına rağmen intikam almamış; 'Bugün size kınama yoktur, hepiniz serbestsiniz!' buyurarak genel af ilan etmiş ve gönülleri fethetmiştir.
Örnek 6Mekke'nin fethinin Arap Yarımadası'nda İslam'ın yayılışı üzerindeki etkisini açıklayınız.
Cevabı göster
Kureyş kabilesinin Müslüman olmasıyla Arap kabileleri üzerindeki müşrik baskısı kalkmış, Nasr Suresi'nde ifade edildiği üzere insanlar heyetler ve gruplar halinde İslam'a girmiştir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Hudeybiye Antlaşması'na göre Hz. Peygamber'in (sav) himayesine giren ve Bekiroğulları ile Mekkeli müşriklerin saldırısına uğrayan kabile aşağıdakilerden hangisidir?
Huzaa kabilesi Müslümanların müttefikiydi; Bekiroğulları kabilesi müşriklerin desteğiyle Huzaa'ya saldırınca Hudeybiye Antlaşması bozuldu.
2Peygamberimizin 10.000 kişilik İslam ordusuyla Mekke yakınlarındaki Merru'z-Zahrân vadisinde her askere bir ateş yaktırmasının asıl amacı aşağıdakilerden hangisidir?
On bin ateş yakılmasıyla İslam ordusunun gücü gösterilmiş, müşriklerin savaşma cesareti kırılarak kan dökülmesi önlenmiştir.
3Mekke'nin fethi sırasında Kâbe putlardan temizlenirken Peygamberimizin okuduğu 'De ki: Hak geldi, batıl yıkılıp gitti...' ayeti hangi surede yer almaktadır?
Peygamberimiz Kâbe'deki 360 putu devirirken İsrâ Suresi 81. ayeti ('Ve kul câe'l-hakku ve zeheka'l-bâtıl...') okumuştur.
4Mekke'nin fethinden sonra Peygamberimizin Mekkeli müşriklere 'Bugün size kınama yoktur, hepiniz serbestsiniz!' buyurması onun hangi ahlaki özelliğini en güçlü şekilde gösterir?
En güçlü olduğu anda yıllarca kendisine zulmeden düşmanlarını karşılıksız bağışlaması eşsiz merhamet ve affediciliğinin göstergesidir.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Mekke'nin fethi hicretin 8. yılında (Miladi 630) Ramazan ayında gerçekleşmiştir.
İslam ordusu Hicri 8. yılın Ramazan ayında (Ocak 630) Mekke'yi fethetmiştir.
- Hudeybiye Antlaşması'nı bozan taraf Müslümanların müttefiki olan Huzaa kabilesidir.
Antlaşmayı bozan taraf Mekkeli müşrikler ve onların müttefiki olan Bekiroğulları kabilesidir.
- Fetih günü Peygamberimiz, Ebû Süfyan'ın evine ve Kâbe'ye sığınanlar ile kendi evine kapananların güvencede (emanda) olduğunu ilan etmiştir.
Eman duyurusuyla halkın korkusu giderilmiş ve çatışma çıkması önlenmiştir.
- Mekke'nin fethinden sonra hicret eden muhacirlerin Mekke'de el konulan bütün ev ve malları müşriklerden zorla geri alınmıştır.
Peygamberimiz toplumsal barış ve gönüllerin kazanılması için muhacirlerin eski mallarını geri almamış, tam bir af uygulamıştır.
- Kâbe putlardan temizlendikten sonra fetih ezanını Kâbe'nin damında Hz. Bilâl-i Habeşî okumuştur.
Peygamberimizin emriyle Hz. Bilâl Kâbe'nin damına çıkarak ezan okumuştur.
- Mekke'nin fethi hicretin 8. yılında (Miladi 630) Ramazan ayında gerçekleşmiştir.
6Mekke'nin fethiyle ilgili kavram, kişi ve mekanları doğru açıklamalarla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Hicretin 6. yılında Müslümanlar ile Mekkeli müşrikler arasında imzalanan 10 yıllık barış antlaşmasına Antlaşması denir.
- Peygamberimiz Mekke'ye girerken devesi Kasvâ üzerinde tevazu ile başını eğerek Suresi'ni okumuştur.
- Fetih günü Kâbe'nin içindeki ve çevresindeki 360 put temizlenerek Kâbe yeniden inancının merkezi olmuştur.
- Kâbe putlardan arındırıldıktan sonra Peygamberimizin isteğiyle Kâbe'nin damına çıkarak ezan okumuştur.
- Fetihten sonra insanların gruplar halinde İslam dinine girdiğini müjdeleyen sure Suresi'dir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Mekke'nin fethini (630) hazırlayan sebebi, fetih sırasındaki barışçıl stratejiyi ve fetih sonrasında ilan edilen genel affın sonuçlarını adım adım açıklayınız.
1. ipucu: İlk adım: Hudeybiye Antlaşması'nın Bekiroğulları ve Mekkeli müşrikler tarafından Huzaa kabilesine yapılan saldırıyla nasıl bozulduğunu belirtin.
2. ipucu: İkinci adım: Merru'z-Zahrân'da 10.000 ateş yakılması ve eman (güvence) ilanıyla kan dökülmesinin nasıl önlendiğini açıklayın.
3. ipucu: Üçüncü adım: Kâbe'nin putlardan temizlenmesi ve 'Bugün size kınama yoktur' genel affının gönülleri nasıl fethettiğini özetleyin.
Cevap: Mekkeli müşriklerin desteklediği Bekiroğulları'nın Müslümanların himayesindeki Huzaa kabilesine saldırmasıyla Hudeybiye Antlaşması bozuldu. Peygamberimiz 10.000 kişilik ordusuyla Merru'z-Zahrân'da ateşler yaktırıp eman (güvence) ilan ederek Mekke'ye kan dökülmeden barışla girdi. Kâbe'yi putlardan temizleyip tevhid merkezine dönüştürdü ve 'Bugün size kınama yoktur, hepiniz serbestsiniz' diyerek genel af ilan etti; bu merhamet sayesinde Mekkeliler kitleler halinde İslam'ı kabul etti.
Kısaca
- Fethin Sebebi: Mekkeli müşriklerin desteklediği Bekiroğulları kabilesinin, Müslümanların müttefiki Huzaa kabilesine saldırarak Hudeybiye Antlaşması'nı bozmasıdır.
- Barışçıl Strateji: Kan dökülmesini önlemek için hazırlıklar gizli tutulmuş, Merru'z-Zahrân'da 10.000 kişilik orduya birer ateş yaktırılarak direniş kırılmıştır.
- Eman ve Tevazu: Kâbe'ye, kendi evine ve Ebû Süfyan'ın evine sığınanlara güvence verilmiş; Peygamberimiz Fetih Suresi'ni okuyarak tevazuyla şehre girmiştir.
- Kâbe'nin Temizlenmesi: İsrâ Suresi 81. ayet okunarak Kâbe 360 puttan arındırılmış ve Hz. Bilâl-i Habeşî Kâbe damında ezan okumuştur.
- Genel Af ve Sonuçlar: 'Bugün size kınama yoktur, hepiniz serbestsiniz!' genel affıyla gönüller fethedilmiş ve Arap Yarımadası'nda İslam hızla yayılmıştır.