Ders 2: Hobilerim (Hivâyâtî) Pekiştirme: Hobi Kelime Grupları, Başkalarının Hobileri, Hobileri Karşılaştırma, Dinleme Metni, Sınıf Hobi Anketi ve Mektup Yazma

Arapçada hobilerin adları çoğunlukla mastardır, yani fiilden türeyen ve işin adını bildiren isimlerdir. قَرَأَ (okudu) fiilinden قِراءَةٌ (okuma), كَتَبَ fiilinden كِتابَةٌ (yazma), رَسَمَ fiilinden رَسْمٌ (resim), سَبَحَ fiilinden سِباحَةٌ (yüzme), طَبَخَ fiilinden طَبْخٌ (yemek yapma), صَوَّرَ fiilinden تَصْويرٌ (fotoğrafçılık) türer. Mastar bir nesneyle birlikte kullanıldığında isim tamlaması kurulur: ilk kelime ال almaz, ikinci kelime esreli olur: قِراءَةُ الكُتُبِ (kitap okuma), جَمْعُ الطَّوابِعِ (pul biriktirme), رُكوبُ الخَيْلِ (ata binme), تَعَلُّمُ اللُّغاتِ (dil öğrenme), كِتابَةُ القِصَصِ (hikâye yazma).

Hobileri gruplara ayırmak kelimeleri hatırlamayı kolaylaştırır. Spor hobileri (الهِواياتُ الرِّياضِيَّةُ): كُرَةُ القَدَمِ (futbol), كُرَةُ السَّلَّةِ (basketbol), كُرَةُ الطّائِرَةِ (voleybol), كُرَةُ المِضْرَبِ (tenis), السِّباحَةُ, الجَرْيُ (koşu), المَشْيُ (yürüyüş), الرِّمايَةُ بِالقَوْسِ (okçuluk). Sanat hobileri (الهِواياتُ الفَنِّيَّةُ): الرَّسْمُ, الخَطُّ العَرَبِيُّ (Arap hattı), التَّصْويرُ, المَسْرَحُ (tiyatro), العَزْفُ عَلى العودِ (ud çalma), الإِنْشادُ (neşide okuma). Kültür ve zihin hobileri (الهِواياتُ الثَّقافِيَّةُ): قِراءَةُ الكُتُبِ, كِتابَةُ القِصَصِ, الشِّطْرَنْجُ, جَمْعُ الطَّوابِعِ, تَعَلُّمُ اللُّغاتِ. Ev ve doğa hobileri olarak da الطَّبْخُ ve الزِّراعَةُ (bahçecilik) sayılabilir.

Hobiler belirli mekânlarda yapılır; bu mekân adları sohbetimize ayrıntı katar: المَلْعَبُ (saha, stadyum), المَسْبَحُ (yüzme havuzu), النّادي (kulüp), المَكْتَبَةُ (kütüphane), قاعَةُ المَسْرَحِ (tiyatro salonu), المَرْسَمُ (resim atölyesi). Mekânı sormak için «أَيْنَ تُمارِسُ هِوايَتَكَ؟» (Hobini nerede yaparsın?) denir; cevap أُمارِسُها في النّادي (Onu kulüpte yaparım) şeklinde olabilir. Hobi adının mastar olması bize iki eş anlamlı yapı da kazandırır: أُحِبُّ أَنْ أَسْبَحَ (Yüzmeyi severim, yüzmek isterim) cümlesi ile أُحِبُّ السِّباحَةَ cümlesi aynı anlama gelir. Birincisinde أَنْ + fethalı muzâri, ikincisinde fethalı mastar kullanılır.

Hobi sohbetlerinde yalnız kendimizi değil, ailemizi ve arkadaşlarımızı da anlatırız. Bunun için fiilin üçüncü şahıs çekimlerine ihtiyaç duyarız: erkek için يَـ / يُـ ön ekli هُوَ يَلْعَبُ، هُوَ يُمارِسُ, kadın için تَـ / تُـ ön ekli هِيَ تَلْعَبُ، هِيَ تُمارِسُ. İyelik de üçüncü şahsa göre değişir: هِوايَتُهُ (onun -erkek- hobisi), هِوايَتُها (onun -kadın- hobisi). Başkasının hobisini sormak için «ما هِوايَةُ أَخيكَ؟» (Kardeşinin hobisi ne?) veya «ماذا تَفْعَلُ أُخْتُكَ في وَقْتِ فَراغِها؟» (Kız kardeşin boş vaktinde ne yapar?) denir. Cevap: أُخْتي تَهْتَمُّ بِالطَّبْخِ، وَهِيَ تَطْبُخُ كُلَّ يَوْمِ جُمُعَةٍ (Kız kardeşim yemek yapmayla ilgilenir, her cuma yemek yapar). Aynı şekilde أَبي يَقْضي وَقْتَ فَراغِهِ في الزِّراعَةِ (Babam boş vaktini bahçe işleriyle geçirir).

Bir gruba seslenirken ya da grup adına konuşurken çoğul çekimler kullanılır. Gruba soru: ماذا تَفْعَلونَ في وَقْتِ فَراغِكُمْ؟ (Boş vaktinizde ne yaparsınız?). Grup adına cevap نَحْنُ ile: في وَقْتِ فَراغِنا نَلْعَبُ كُرَةَ الطّائِرَةِ (Boş vaktimizde voleybol oynarız). Bir grubu başkasına anlatırken erkek veya karma grup için هُمْ يَلْعَبونَ, yalnız kızlardan oluşan grup için هُنَّ يَلْعَبْنَ denir; iyelik ise هِواياتُهُمْ ve هِواياتُهُنَّ olur. يَقْضي fiilinde çoğulda son harf düşer: يَقْضونَ، تَقْضونَ; يَهْتَمُّ fiilinde şeddeli harf korunur: يَهْتَمّونَ.

Arapçada cümlenin fiille mi isimle mi başladığı çekimi etkiler. Fiil özneden önce gelirse özne çoğul olsa bile fiil tekil kalır, yalnız cinsiyete uyar: يَلْعَبُ الطُّلّابُ كُرَةَ القَدَمِ (Öğrenciler futbol oynar), تَرْسُمُ الطّالِباتُ في المَرْسَمِ (Kız öğrenciler atölyede resim yapar). Özne başa geçerse fiil sayıca da uyar: الطُّلّابُ يَلْعَبونَ كُرَةَ القَدَمِ, الطّالِباتُ يَرْسُمْنَ في المَرْسَمِ. Bu kural anket sonuçlarını anlatırken de işimize yarayacak.

Geçen hafta أُفَضِّلُ... عَلى... ile tercihimizi söylemiştik; bu hafta iki hobiyi bir özelliğe göre karşılaştırmayı öğreniyoruz. Bunun için ism-i tafdîl denilen أَفْعَلُ kalıbı ve ardından مِنْ (-den) kullanılır; مِنْ sonrasındaki isim mecrurdur. Üç harfli kısa sıfatlardan kolayca türetilir: سَهْلٌ ← أَسْهَلُ (daha kolay), صَعْبٌ ← أَصْعَبُ (daha zor), جَميلٌ ← أَجْمَلُ (daha güzel), سَريعٌ ← أَسْرَعُ (daha hızlı), مَشْهورٌ ← أَشْهَرُ (daha meşhur). Örnekler: السِّباحَةُ أَسْهَلُ مِنَ الرِّمايَةِ (Yüzme okçuluktan daha kolaydır), الشِّطْرَنْجُ أَصْعَبُ مِنْ كُرَةِ القَدَمِ (Satranç futboldan daha zordur). Bu kalıp cinsiyetle değişmez: dişil السِّباحَةُ ile de eril الشِّطْرَنْجُ ile de أَفْعَلُ biçimi aynen kullanılır.

مُمْتِعٌ (zevkli), مُفيدٌ (faydalı), هادِئٌ (sakin) gibi uzun sıfatlardan أَفْعَلُ yapılmaz; bunun yerine أَكْثَرُ (daha çok) + fethalı isim kalıbı kurulur: أَكْثَرُ مُتْعَةً (daha zevkli), أَكْثَرُ فائِدَةً (daha faydalı), أَكْثَرُ هُدوءًا (daha sakin). Örnek: المَسْرَحُ أَكْثَرُ مُتْعَةً مِنَ التِّلْفازِ (Tiyatro televizyondan daha zevklidir). Tersini anlatmak için أَقَلُّ (daha az) kullanılır: الأَلْعابُ الإِلِكْتِرونِيَّةُ أَقَلُّ فائِدَةً مِنَ القِراءَةِ (Dijital oyunlar okumaktan daha az faydalıdır). «En» anlamı için أَفْعَلُ + nekre tekil isim tamlaması kurulur: أَفْضَلُ هِوايَةٍ عِنْدي القِراءَةُ (Bence en iyi hobi okumadır), كُرَةُ القَدَمِ أَشْهَرُ رِياضَةٍ في تُرْكِيّا (Futbol Türkiye'de en meşhur spordur).

Karşılaştırmalarımızı gerekçelendirmek için hobilerin faydalarını anlatan cümleler kurarız: الرِّياضَةُ مُفيدَةٌ لِلْجِسْمِ وَالعَقْلِ (Spor beden ve zihin için faydalıdır), السِّباحَةُ تُقَوّي العَضَلاتِ (Yüzme kasları güçlendirir), الشِّطْرَنْجُ يُنَمّي التَّفْكيرَ (Satranç düşünmeyi geliştirir), القِراءَةُ تُوَسِّعُ ثَقافَتَنا (Okuma kültürümüzü genişletir), المَشْيُ مُفيدٌ لِلْقَلْبِ (Yürüyüş kalp için faydalıdır). Geçen hafta öğrendiğimiz «اَلْوِقَايَةُ خَيْرٌ مِنَ الْعِلَاجِ» sözündeki خَيْرٌ مِنْ de aslında bir karşılaştırma kalıbıdır; onu örnek alarak yeni cümleler kurabiliriz: المَشْيُ كُلَّ يَوْمٍ خَيْرٌ مِنَ الجُلوسِ أَمامَ الشّاشَةِ (Her gün yürümek ekran karşısında oturmaktan hayırlıdır).

Dinlemeye hazırlık: Bir radyo programını dinlemeden önce konuyu tahmin etmek ve anahtar kelimeleri tanımak işimizi kolaylaştırır. Programın adı «شَبابٌ وَهِواياتٌ» (Gençler ve Hobiler)tir. Şu kelimelere göz atınız: المُذيعُ (spiker), بَرْنامَجٌ (program), اِخْتارَ (seçti), الصَّبْرُ (sabır), التَّرْكيزُ (odaklanma), هُدوءٌ (sakinlik), الأَلْعابُ الإِلِكْتِرونِيَّةُ (dijital oyunlar). Dinlerken: Defterinize dört sütunlu bir tablo çiziniz: kişi, hobi, sıklık, sebep/görüş. Her konuşmacının cümlelerinden bu bilgileri ayıklayınız. Metin (1): المُذيعُ: مَرْحَبًا بِكُمْ في بَرْنامَجِ «شَبابٌ وَهِواياتٌ». مَعَنا اليَوْمَ سَليمٌ وَهِنْدٌ. ما هِوايَتُكَ يا سَليمُ؟ سَليمٌ: هِوايَتي الرِّمايَةُ بِالقَوْسِ، أُمارِسُها مَرَّتَيْنِ في الأُسْبوعِ في نادي الرِّياضَةِ. المُذيعُ: لِماذا اخْتَرْتَ هٰذِهِ الرِّياضَةَ؟ سَليمٌ: لِأَنَّها تُعَلِّمُني الصَّبْرَ وَالتَّرْكيزَ.

Metin (2): المُذيعُ: وَأَنْتِ يا هِنْدُ، ماذا تَفْعَلينَ في وَقْتِ فَراغِكِ؟ هِنْدٌ: أَهْتَمُّ بِالخَطِّ العَرَبِيِّ، وَأَحْيانًا أَرْسُمُ. المُذيعُ: أَتُفَضِّلينَ الخَطَّ أَمِ الرَّسْمَ؟ هِنْدٌ: أُفَضِّلُ الخَطَّ عَلى الرَّسْمِ، لِأَنَّهُ أَكْثَرُ هُدوءًا. المُذيعُ: هَلْ تَسْتَطيعينَ أَنْ تَكْتُبي اسْمي بِالخَطِّ؟ هِنْدٌ: نَعَمْ، أَسْتَطيعُ! المُذيعُ: ما رَأْيُكُما في الأَلْعابِ الإِلِكْتِرونِيَّةِ؟ سَليمٌ: في رَأْيي، هِيَ مُمْتِعَةٌ، وَلٰكِنْ لا أَلْعَبُها كَثيرًا، لِأَنَّ الرِّياضَةَ أَفْضَلُ لِلصِّحَّةِ. المُذيعُ: شُكْرًا لَكُما، اللّٰهُ يُعْطيكُما العافِيَةَ! سَليمٌ وَهِنْدٌ: اللّٰهُ يُعافيكَ.

Türkçe özet ve dinleme sonrası: Spiker, «Gençler ve Hobiler» programında Selim ve Hind'i konuk eder. Selim'in hobisi okçuluktur; onu haftada iki kez spor kulübünde yapar, çünkü okçuluk ona sabrı ve odaklanmayı öğretir. Hind Arap hattıyla ilgilenir, bazen de resim yapar; hattı resme tercih eder, çünkü hat daha sakindir. Hind, spikerin adını hatla yazabileceğini söyler. Dijital oyunlar hakkında Selim, onların zevkli olduğunu ama çok oynamadığını, çünkü sporun sağlık için daha iyi olduğunu belirtir. Spiker programı iki konuğa اللّٰهُ يُعْطيكُما العافِيَةَ diyerek bitirir. Dinleme sonrası görev: Tablonuzu kontrol ediniz, ardından aynı soruları sıra arkadaşınıza yönelterek kısa bir «radyo röportajı» canlandırınız. Röportajda bu hafta öğrendiğiniz bir karşılaştırma cümlesi (أَكْثَرُ... مِنْ) mutlaka bulunsun.

Konuşmaya hazırlık: Sınıf arkadaşlarımızın hobilerini öğrenmek için küçük bir anket (اسْتِبْيانٌ) hazırlayabiliriz. Anket soruları geçen hafta ve bu hafta öğrendiğimiz kalıplardan seçilir: ما هِوايَتُكَ المُفَضَّلَةُ؟ (En sevdiğin hobin nedir?), أَيْنَ تُمارِسُها؟ (Onu nerede yaparsın?), كَمْ ساعَةً تَقْضي في هِوايَتِكَ في الأُسْبوعِ؟ (Haftada hobine kaç saat ayırırsın?), لِماذا تُحِبُّها؟ (Onu neden seversin?). Her öğrenci beş-altı arkadaşına soruları yöneltir ve cevapları çetele hâlinde not eder. كَمْ sonrasında isim tekil ve fethalıdır: كَمْ ساعَةً؟، كَمْ طالِبًا؟.

Sonuçları sunma: Sonuçları anlatırken sayı ile sayılan arasındaki uyuma dikkat edilir. 3-10 arasındaki sayılar sayılanın tersi cinsiyette olur: sayılan eril ise sayı ة alır, sayılan dişil ise almaz; sayılan çoğul ve mecrurdur. Örneğin otuz kişilik bir sınıfın sonucu şöyle sunulabilir: في صَفِّنا ثَلاثونَ طالِبًا. تِسْعَةُ طُلّابٍ يُفَضِّلونَ كُرَةَ القَدَمِ، وَسِتَّةُ طُلّابٍ يُفَضِّلونَ القِراءَةَ، وَخَمْسَةُ طُلّابٍ يُفَضِّلونَ الرَّسْمَ. Kız öğrenciler ayrıca sayılıyorsa: أَرْبَعُ طالِباتٍ يُفَضِّلْنَ السِّباحَةَ. Geçen hafta gördüğümüz ثَلاثَ مَرّاتٍ biçimi de aynı kurala dayanır: مَرَّةٌ dişil olduğu için sayı ة almamıştı. İki kişi için ikil biçim kullanılır ve fiil de ikil olur: طالِبانِ يُفَضِّلانِ الشِّطْرَنْجَ; tek kişi için طالِبٌ واحِدٌ يُفَضِّلُ الخَطَّ.

Sunumu düzenli kılmak için sıralama ve sonuç ifadeleri kullanılır: أَوَّلًا (ilk olarak), ثانِيًا (ikinci olarak), أَخيرًا (son olarak), نَسْتَنْتِجُ أَنَّ... (...sonucuna varıyoruz). Karşılaştırma kalıplarıyla en yaygın ve en az tercih edilen hobi belirtilir: كُرَةُ القَدَمِ أَكْثَرُ الهِواياتِ انْتِشارًا في صَفِّنا (Futbol sınıfımızda en yaygın hobidir). Sunumun sonunda bir değerlendirme cümlesi eklenebilir: نَسْتَنْتِجُ أَنَّ أَكْثَرَ الطُّلّابِ يُحِبّونَ الرِّياضَةَ، وَهٰذا شَيْءٌ جَميلٌ، لِأَنَّ الرِّياضَةَ مُفيدَةٌ لِلصِّحَّةِ. Sunumu dinleyen öğretmen ya da arkadaşlarınız size اللّٰهُ يُعْطيكَ العافِيَةَ diyebilir; siz de اللّٰهُ يُعافيكَ diye karşılık verirsiniz.

Yazmaya hazırlık: Arap dünyasından bir mektup arkadaşınıza (صَديقُ المُراسَلَةِ) hobilerinizi anlatan bir mektup ya da e-posta yazacağınızı düşünün. Bir mektubun bölümleri şunlardır: hitap (عَزيزي... / kıza عَزيزَتي...), selam ve hal hatır (السَّلامُ عَلَيْكُمْ، كَيْفَ حالُكَ؟ أَنا بِخَيْرٍ وَالحَمْدُ لِلّٰهِ), gövde (hobi, sıklık, mekân, tercih ve sebep, görüş), karşı soru (وَأَنْتَ، ما هِوايَتُكَ؟) ve kapanış (مَعَ تَحِيّاتي / إِلى اللِّقاءِ) ile imza. Önce aşağıdaki modeli dikkatle okuyup defterinize kopyalayınız; sonra kendi bilgilerinizle yeniden yazınız.

Model mektup: عَزيزي مُحَمَّد، السَّلامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ. كَيْفَ حالُكَ؟ أَنا بِخَيْرٍ وَالحَمْدُ لِلّٰهِ. في رِسالَتِكَ الأَخيرَةِ سَأَلْتَني عَنْ هِواياتي. هِوايَتي المُفَضَّلَةُ السِّباحَةُ، أَذْهَبُ إِلى المَسْبَحِ مَرَّتَيْنِ في الأُسْبوعِ مَعَ أَخي. أُفَضِّلُ السِّباحَةَ عَلى كُرَةِ القَدَمِ، لِأَنَّها تُقَوّي الجِسْمَ كُلَّهُ. وَأَهْتَمُّ بِالتَّصْويرِ أَيْضًا؛ عادَةً أُصَوِّرُ الطَّبيعَةَ في نِهايَةِ الأُسْبوعِ. في رَأْيي، التَّصْويرُ أَكْثَرُ هُدوءًا مِنَ الرِّياضَةِ، وَالهِوايَةُ تَجْعَلُ الحَياةَ أَجْمَلَ. وَأَنْتَ، ما هِوايَتُكَ؟ هَلْ تَسْتَطيعُ أَنْ تَسْبَحَ؟ مَعَ تَحِيّاتي، صَديقُكَ أَمين. Türkçesi: Sevgili Muhammed, selamün aleyküm. Nasılsın? Ben iyiyim, elhamdülillah. Son mektubunda hobilerimi sormuştun. En sevdiğim hobim yüzme; kardeşimle haftada iki kez havuza giderim. Yüzmeyi futbola tercih ederim, çünkü bütün vücudu güçlendirir. Fotoğrafçılıkla da ilgilenirim; genellikle hafta sonu doğanın fotoğrafını çekerim. Bence fotoğrafçılık spordan daha sakindir ve hobi hayatı daha güzel kılar. Ya sen, hobin nedir? Yüzebilir misin? Selamlarımla, arkadaşın Emin.

Dönem yansıtma: Bu ünite kapsamında sağlık ve hobiler hakkında konuşmayı, okumayı, dinlemeyi ve yazmayı öğrendik. Kendinizi değerlendirmek için aşağıdaki «yapabiliyorum» cümlelerini Arapça okuyup her birinin yanına ✓ ya da ? koyunuz: أَسْتَطيعُ أَنْ أَسْأَلَ عَنِ الهِوايَةِ وَأُجيبَ (Hobi sorabilir ve cevaplayabilirim), أَسْتَطيعُ أَنْ أَتَحَدَّثَ عَنْ هِواياتِ أُسْرَتي (Ailemin hobilerinden söz edebilirim), أَسْتَطيعُ أَنْ أُقارِنَ بَيْنَ هِوايَتَيْنِ (İki hobiyi karşılaştırabilirim), أَسْتَطيعُ أَنْ أَفْهَمَ حِوارًا عَنِ الهِواياتِ (Hobilerle ilgili bir diyaloğu anlayabilirim), أَسْتَطيعُ أَنْ أَكْتُبَ رِسالَةً عَنْ هِواياتي (Hobilerim hakkında mektup yazabilirim). Soru işareti koyduğunuz maddeler için ilgili bölümü yeniden gözden geçiriniz. Dönemin sağlık konularını da hatırlayarak mektubunuza «اَلْوِقَايَةُ خَيْرٌ مِنَ الْعِلَاجِ» sözünü ekleyebilirsiniz: spor yapmak, hastalanmadan sağlığı korumanın güzel bir yoludur.