Bir Kur’an sayfasındaki başlık, numara ve durak işaretleri farklı görevler taşır. Bu hafta bu işaretleri ayet, sure, hizip ve cüz kavramlarıyla ilişkilendireceksiniz.
Vahiy ve Kur’an’ın düzeni
İslam inancına göre vahiy, Allah’ın buyruk, yasak ve öğütlerini peygamberlerine bildirmesidir. Kur’an, Cebrail aracılığıyla Hz. Muhammed’e yaklaşık 23 yılda indirilmiştir.
Kur’an’ın ayetleri ve sureleri belirli bir düzen içindedir. konu anlatımında Hz. Muhammed’in, vahiy kâtiplerine yazdırırken kendisine bildirilen düzeni izlediği açıklanır.
Ayet: sure içindeki vahiy cümleleri
Ayetler, surelerin içinde bulunur. Uzunlukları birbirinden farklı olabilir ve durak işaretleriyle ayrılır.
Sayfadaki ayet numarasını sayfa numarasıyla karıştırmamak gerekir. Ayet numarası, okunan sure içindeki ilgili ayeti bulmaya yardım eder.
Sure: ayetlerden oluşan bölüm
Sureler, ayetlerin bir araya gelmesiyle oluşur. Kur’an’da 114 sure vardır. Suredeki ayet sayısı ile Kur’an’daki toplam sure sayısı farklı bilgilerdir.
metindeki örnek sayfalarda sure adı, ayet sayısı ve surenin indirildiği dönem başlık bölümünde gösterilir. Başlığı okumak, açılan bölümün hangisi olduğunu anlamaya yardımcı olur.
Cüz ve hizip ilişkisi
konu anlatımında açıklanan yaygın sayfa düzeninde bir cüz 20 sayfadan oluşur. Kur’an’da 30 cüz bulunur.
Bir cüzün beş sayfalık parçalarının her biri hiziptir. Bir cüzde dört hizip, Kur’an’ın tamamında 120 hizip vardır. Cüz başındaki ilk hizip ayrıca numaralandırılmaz; diğerleri 2, 3 ve 4 ile gösterilir.
Sayfa üzerindeki işaretleri bulma
Bir sayfayı incelerken önce sure başlığını, ardından ayetleri ayıran durakları bulabilirsiniz. Sayfa kenarındaki cüz ve hizip işaretleri farklı bir bilgi verir.
Sure adı veya cüz numarası yerine yalnız sayfa numarası söylemek aynı şey değildir. Hangi bölümü aradığınızı belirleyip o bölüme ait işareti izleyiniz.
Okuma düzeninde kullanma
Hiziplere ve cüzlere ayırma, Kur’an’ın belirli parçalar hâlinde okunmasını ve ezberlenmesini kolaylaştırır. Böylece bir okuma planında nereden devam edileceği izlenebilir.
Okuma planında bir cüzü tamamlamak ile bir sureyi tamamlamak aynı hedef değildir. Sureler ayetlerden oluşur; bir cüz ise eserin açıkladığı sayfa düzenine göre belirlenen bir bölümdür.
Örnekler
Örnek 1Bir işaret, sayfanın ortasındaki ayetin bittiğini gösteriyor. Bu işaret sure adı mı, durak mı olarak değerlendirilir?
Cevabı göster
Durak olarak değerlendirilir. Sure adı başlıkta yer alır; ayetler ise duraklarla birbirinden ayrılır.
Örnek 2Bir öğrenci “Kur’an’da 114 cüz vardır.” yazmış. Sayıyı koruyarak cümle nasıl düzeltilir?
Cevabı göster
“Kur’an’da 114 sure vardır.” biçiminde düzeltilir. Cüz sayısı 30’dur.
Örnek 3eserin açıkladığı düzende iki hizip okuyan bir öğrenci bir cüzü tamamlamış mıdır?
Cevabı göster
Hayır. Bir cüz dört hiziptir; iki hizip bu cüzün yarısıdır. Kalan iki hizbi de okuyunca cüz tamamlanır.
Örnek 4Bir sayfanın üstünde sure adı ve ayet sayısı; kenarında cüz numarası bulunuyor. Aranan surenin doğru açıldığını hangi bilgiden kontrol edersiniz?
Cevabı göster
Sure adından kontrol ederim. Cüz numarası aynı bilgi değildir ve tek başına aranan sureyi adlandırmaz.
Örnek 5Bir öğrencinin notunda “Bir cüzün dört hizbi de 1, 2, 3, 4 diye ayrı işaretlenir.” yazıyor. metindeki açıklamaya göre hangi düzeltme gerekir?
Cevabı göster
İlk hizip, cüzün başlangıcında olduğu için ayrıca numaralandırılmaz. Sonraki hizipler 2, 3 ve 4 olarak gösterilir.
Örnek 6Bir okuma çizelgesinde “sure tamamlandı” yerine “cüz tamamlandı” yazılmış. Bu değişiklik niçin anlamı etkiler?
Cevabı göster
Sure ayetlerden oluşan bir bölümdür; cüz ise eserin açıkladığı sayfa düzenindeki okuma bölümüdür. Bu yüzden aynı okuma hedefini belirtmezler.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Bir öğrenci, elindeki sayfada ayetleri birbirinden ayıran işaretleri göstermek istiyor. Hangi işaretlere bakmalıdır?
Duraklar ayetleri birbirinden ayırır.
2Okuma çizelgesinde bir cüzün üç hizbi tamamlandı. eserin açıkladığı düzende cüzün tamamlanması için kaç hizip kalmıştır?
Bir cüz dört hiziptir; üç hizipten sonra bir hizip kalır.
3Bir sayfada Mülk suresinin başlık bölümünde 30, sayfa kenarında ise 29 yazıyor. Aşağıdaki kayıtlardan hangisi bu iki sayıyı doğru yorumlar?
Kenar işareti 29. cüzü, başlıktaki 30 ise Mülk suresindeki toplam ayet sayısını gösterir.
4‘Sayfa üzerindeki işaretleri bulma’ kavramı veya konusuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
‘Sayfa üzerindeki işaretleri bulma’ kapsamında doğru açıklama: Soru “hangi sure?” diyorsa başlığa; “hangi cüz?” diyorsa cüz işaretine bak.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Ayetlerin uzunlukları birbirinden farklı olabilir.
Ayetler eşit uzunlukta olmak zorunda değildir.
- Cüz numarası ile sayfa numarası aynı bilgiyi verir.
Biri okuma bölümünü, diğeri sayfayı belirtir.
- Bir cüzde dört hizip bulunur.
eserin açıkladığı düzende 20 sayfalık cüz beşer sayfalık dört hizbe ayrılır.
- Sure ile hizip aynı bölümün iki adıdır.
Sure ayetlerden oluşur; hizip bir cüzün bölümüdür.
- Ayetlerin uzunlukları birbirinden farklı olabilir.
6Aşağıdaki kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Kur’an’da toplam 114 vardır.
- Kur’an’da toplam 30 vardır.
- Bir cüzün beş sayfalık her bölümüne denir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Bir arkadaşınız Kur’an-ı Kerim’i baştan sona okumak istiyor, ancak okumasını nasıl bölümlere ayıracağını bilmiyor. Ona hiziplerin sağlayacağı kolaylığı nasıl açıklarsınız?
1. ipucu: Bir hizbin kaç sayfalık bir bölüm olduğunu hatırla.
2. ipucu: Okumayı belirli bölümler hâlinde yapmanın nereden devam edileceğini nasıl kolaylaştırdığını düşün.
Cevap: Kur’an-ı Kerim hiziplere göre, yani beşer sayfalık bölümler hâlinde okunabilir. Böylece okuma planında nereden devam edileceği kolayca izlenir; baştan sona okumak ve ezberlemek de kolaylaşır.
Kısaca
- İslam inancına göre vahiy, Allah’ın buyruk, yasak ve öğütlerini peygamberlerine bildirmesidir. Kur’an, Cebrail aracılığıyla Hz. Muhammed’e yaklaşık 23 yılda indirilmiştir.
- Ayetler, surelerin içinde bulunur. Uzunlukları birbirinden farklı olabilir ve durak işaretleriyle ayrılır.
- Sureler, ayetlerin bir araya gelmesiyle oluşur. Kur’an’da 114 sure vardır. Suredeki ayet sayısı ile Kur’an’daki toplam sure sayısı farklı bilgilerdir.
- konu anlatımında açıklanan yaygın sayfa düzeninde bir cüz 20 sayfadan oluşur. Kur’an’da 30 cüz bulunur.