Beş vakit namazımızın son oturuşlarında, cenaze namazlarında ve sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed'in (s.a.v.) mübarek adını her duyduğumuzda dilimizden dökülen en kapsamlı ve en güzel dua hangisidir? Elbette Allâhümme Salli ve Allâhümme Bârik duaları! Bu iki duayı okuduğumuzda hem son peygamberimiz Hz. Muhammed'e (s.a.v.) ve ailesine, hem de tevhid mücadelesinin büyük atası Hz. İbrahim'e (a.s.) ve ailesine Yüce Allah'tan rahmet ve bereket dileriz. Bu dersimizde Salli ve Barik dualarının Arapça okunuşunu, anlamlarını, nerelerde okunduğunu ve hayatımıza kattığı güzellikleri öğreneceğiz.
1. Salavat (Salâtü Selam) Nedir ve Neden Okunur?
Sözlükte "dua, rahmet, bağışlanma ve şerefini yüceltme" anlamına gelen salât (çoğulu: salavât), dini bir terim olarak sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed'e (s.a.v.) olan sevgimizi, saygımızı ve bağlılığımızı ifade etmek için O'na ve ailesine okuduğumuz hayır ve rahmet duasıdır.
Kur'an-ı Kerim'de Ahzâb Suresi 56. ayette Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler. Ey iman edenler! Siz de ona salât edin ve tam bir teslimiyetle selam verin." Bu ayet-i kerime indiğinde sahabiler Hz. Peygamber'e (s.a.v.) gelerek, "Ey Allah'ın Resûlü! Sana nasıl selam vereceğimizi (Ettehiyyâtü içinde) biliyoruz; peki sana nasıl salât (salavat) getireceğiz?" diye sordular. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz sahabilere Allâhümme Salli ve Allâhümme Bârik dualarını bizzat öğretti.
2. Allâhümme Salli Duasının Okunuşu ve Anlamı
Arapça Metni: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.
Okunuşu: Allâhümme salli 'alâ Muhammedin ve 'alâ âli Muhammed, kemâ salleyte 'alâ İbrâhîme ve 'alâ âli İbrâhîm, inneke Hamîdün Mecîd.
Anlamı: "Allah'ım! Hz. İbrahim'e ve Hz. İbrahim'in ailesine (âline / ümmetine) rahmet ettiğin gibi, Hz. Muhammed'e ve Hz. Muhammed'in ailesine (âline / ümmetine) de rahmet eyle (şerefini yücelt). Şüphesiz Sen Hamîd'sin (övülmeye en layık olansın), Mecîd'sin (şan ve şerefi çok yüce olansın)."
3. Allâhümme Bârik Duasının Okunuşu ve Anlamı
Arapça Metni: اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.
Okunuşu: Allâhümme bârik 'alâ Muhammedin ve 'alâ âli Muhammed, kemâ bârekte 'alâ İbrâhîme ve 'alâ âli İbrâhîm, inneke Hamîdün Mecîd.
Anlamı: "Allah'ım! Hz. İbrahim'i ve Hz. İbrahim'in ailesini (âlini / ümmetini) mübarek kıldığın (bereketlendirdiğin) gibi, Hz. Muhammed'i ve Hz. Muhammed'in ailesini (âlini / ümmetini) de mübarek kıl (bereketlendir). Şüphesiz Sen Hamîd'sin (övülmeye en layık olansın), Mecîd'sin (şan ve şerefi çok yüce olansın)."
4. Dualarda Geçen İsimler ve Kavramlar: Hz. İbrahim, Âl, Hamîd ve Mecîd
Salli ve Barik dualarında son peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.v.) ile birlikte Hz. İbrahim (a.s.)'in anılmasının çok derin bir hikmeti vardır. Hz. İbrahim (a.s.), Allah'ın dostu (Halîlullah) olan büyük bir peygamberdir; oğlu Hz. İsmail ile birlikte Kâbe'yi inşa etmiş ve inşaat sırasında "Rabbimiz! Bizi sana teslim olanlar (Müslümanlar) kıl ve soyumuzdan onlara senin ayetlerini okuyacak bir peygamber gönder!" (Bakara, 128-129) diye dua etmiştir. İşte sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.v.), atası Hz. İbrahim'in o kabul olmuş duasıdır.
Dualarda geçen Âl (Âl-i Muhammed) kavramı; öncelikle Peygamberimizin mübarek ev halkını (Ehl-i Beyt'ini), geniş anlamda ise O'nun sünnetine sımsıkı sarılan tüm müminleri (yani biz ümmetini) kapsar! Dolayısıyla biz Salli-Barik okuduğumuzda kendimiz ve tüm mümin kardeşlerimiz için de rahmet ve bereket istemiş oluruz.
Duaların sonundaki iki güzel isim ise Allah'ın Esma-i Hüsna'sındandır: • el-Hamîd: Yaptığı her iş güzel olan, her türlü hamde, şükre ve övgüye en layık olan Allah. • el-Mecîd: Şanı, şerefi, büyüklüğü, cömertliği ve ikramı sonsuz derecede yüce olan Allah.
5. Salli ve Barik Dualarının Namazda ve Günlük Hayatta Okunduğu Yerler
Salli ve Barik duaları ibadet hayatımızın merkezinde yer alır: 1. Bütün Namazların Son Oturuşunda (Ka'de-i Ahîre): İster 2, ister 3, ister 4 rekâtlı olsun; farz, vacip ve sünnet tüm namazların son oturuşunda önce Ettehiyyâtü, hemen ardından Salli ve Barik duaları, sonra Rabbenâ duaları okunup selam verilir. 2. Gayr-i Müekked Sünnetlerin İlk Oturuşunda: 4 rekâtlı İkindi namazının sünneti ile Yatsı namazının ilk sünnetinin 2. rekât sonundaki ilk oturuşunda Ettehiyyâtü'den sonra Salli ve Barik duaları da okunur.
3. Cenaze Namazında: Cenaze namazı ayakta kılınır; 1. tekbirden sonra Sübhaneke, 2. tekbirden sonra ise Salli ve Barik duaları okunur. 4. Günlük Hayatta: Ezan okunduktan sonra ezan duasından önce, cuma günlerinde, mevlit ve kandil gecelerinde ve dualarımızın kabul olması için duaya başlarken ve duayı bitirirken okunur.
6. Peygamberimize Salavat Getirmenin Fazileti ve Hayatımıza Katkısı
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bir hadis-i şerifinde şöyle müjdelemiştir: "Kim bana bir defa salât (salavat) getirirse, Allah da ona bunun karşılığında on defa rahmet eder, on günahını siler ve derecesini on kat yükseltir." (Müslim, Salât, 70). Bir başka hadisinde ise "Kıyamet gününde insanların bana en yakın olanı, bana en çok salavat getirenidir" (Tirmizî, Vitir, 21) buyurmuştur.
Salli ve Barik dualarını anlamını düşünerek okuyan bir mümin; Peygamber Efendimizin (s.a.v.) güzel ahlakını, doğruluğunu ve merhametini hatırlar, kendi hayatını da O'nun sünnetine uygun olarak güzelleştirmeye çalışır.
Örnekler
Örnek 1Allâhümme Salli ve Allâhümme Bârik dualarının okunuşlarını ve Türkçe anlamlarını yazınız.
Cevabı göster
• Allâhümme Salli Okunuşu: Allâhümme salli 'alâ Muhammedin ve 'alâ âli Muhammed, kemâ salleyte 'alâ İbrâhîme ve 'alâ âli İbrâhîm, inneke Hamîdün Mecîd. Anlamı: Allah'ım! Hz. İbrahim'e ve ailesine rahmet ettiğin gibi, Hz. Muhammed'e ve ailesine de rahmet eyle. Şüphesiz Sen övülmeye en layık (Hamîd) ve şanı çok yüce (Mecîd) olansın. • Allâhümme Bârik Okunuşu: Allâhümme bârik 'alâ Muhammedin ve 'alâ âli Muhammed, kemâ bârekte 'alâ İbrâhîme ve 'alâ âli İbrâhîm, inneke Hamîdün Mecîd. Anlamı: Allah'ım! Hz. İbrahim'i ve ailesini mübarek kıldığın gibi, Hz. Muhammed'i ve ailesini de mübarek kıl. Şüphesiz Sen Hamîd ve Mecîd'sin.
Örnek 2Salli ve Barik duaları namazların hangi bölümlerinde ve hangi namazlarda okunur?
Cevabı göster
1) Bütün namazların (farz, vacip, sünnet) son oturuşunda (ka'de-i ahîre) Ettehiyyâtü duasından hemen sonra okunur. 2) Dört rekâtlı ikindi namazının sünneti ile yatsı namazının ilk sünnetinin 2. rekât sonundaki ilk oturuşunda Ettehiyyâtü'den sonra okunur. 3) Cenaze namazında 2. tekbirden sonra ayakta okunur.
Örnek 3Salli ve Barik dualarının sonunda geçen 'İnneke Hamîdün Mecîd' ifadesindeki 'el-Hamîd' ve 'el-Mecîd' isimlerinin anlamlarını açıklayınız.
Cevabı göster
• el-Hamîd: Bütün varlıkların diliyle ve haliyle övdüğü, her türlü hamde, şükre ve övgüye en layık olan Yüce Allah demektir. • el-Mecîd: Şanı, şerefi, keremi, cömertliği ve kudreti sonsuz derecede yüce ve ulu olan Allah demektir.
Örnek 4Salli ve Barik dualarında Hz. Muhammed (s.a.v.) ile birlikte hangi peygamberin adı anılmaktadır ve neden?
Cevabı göster
Dualarda Hz. Muhammed (s.a.v.) ile birlikte 'Hz. İbrahim (a.s.)' anılmaktadır. Çünkü Hz. İbrahim tevhid mücadelesinin büyük atasıdır, Kâbe'yi inşa etmiştir ve soyundan son peygamberin gelmesi için dua etmiştir; Hz. Muhammed (s.a.v.) de onun soyundan gelerek tevhid dinini tamamlamıştır.
Örnek 5Allâhümme Salli ile Allâhümme Bârik duaları arasındaki kelime ve anlam farkı nedir?
Cevabı göster
Salli duasında 'salli' ve 'salleyte' kelimeleri geçer ve Allah'tan 'rahmet etmesi / şerefini yüceltmesi' dilenir. Bârik duasında ise bu iki kelimenin yerine 'bârik' ve 'bârekte' kelimeleri geçer ve Allah'tan 'mübarek kılması / hayır ve bereketini artırması' dilenir.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Allâhümme Salli ve Allâhümme Bârik dualarında sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.v.) ile birlikte adı geçen peygamber aşağıdakilerden hangisidir?
Her iki duada da 'kemâ salleyte / bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm' denilerek Hz. İbrahim (a.s.) ve ailesi anılır.
2Cenaze namazında Salli ve Barik duaları kaçıncı tekbirden sonra okunur?
Cenaze namazında 1. tekbirden sonra Sübhaneke ('ve celle senâük' ilavesiyle), 2. tekbirden sonra Salli ve Barik duaları, 3. tekbirden sonra ise cenaze duası okunur.
3Salli ve Barik dualarının sonunda yer alan 'İnneke Hamîdün Mecîd' ifadesinin Türkçe anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
Hamîd 'övülmeye en layık olan', Mecîd ise 'şan ve şerefi çok yüce olan' demektir.
4Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Bütün namazların son oturuşunda (ka'de-i ahîre) Ettehiyyâtü duasından hemen sonra Salli ve Barik duaları okunur.
Doğrudur; namazların son oturuşunda Salli ve Barik dualarını okumak sünnettir.
- Allâhümme Salli duasında 'mübarek kıl', Allâhümme Bârik duasında ise 'rahmet eyle' anlamı vardır.
Yanlıştır; tam tersine Salli duasında 'rahmet eyle (salli)', Bârik duasında ise 'mübarek kıl / bereketlendir (bârik)' anlamı vardır.
- Salli ve Barik dualarında geçen 'âl' kelimesi, Peygamberimizin ailesini (Ehl-i Beyt) ve O'nun yolundan giden müminleri ifade eder.
Doğrudur; âl kavramı hem ev halkını hem de samimi ümmetini kapsar.
- Dört rekâtlı ikindi namazının sünnetinin ilk oturuşunda (2. rekât sonunda) Ettehiyyâtü'den sonra Salli ve Barik duaları da okunur.
Doğrudur; ikindinin sünneti ve yatsının ilk sünneti gayr-i müekked sünnet olduğu için ilk oturuşlarında Salli-Barik okunur.
- Bütün namazların son oturuşunda (ka'de-i ahîre) Ettehiyyâtü duasından hemen sonra Salli ve Barik duaları okunur.
5Salli ve Barik dualarında geçen ifadeleri Türkçe anlamlarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kelimelerle tamamlayınız.
- Peygamber Efendimize (s.a.v.) sevgi ve saygımızı göstermek için okuduğumuz rahmet ve selam dualarına denir.
- Allâhümme bârik 'alâ Muhammedin ve 'alâ âli Muhammed, kemâ 'alâ İbrâhîme ve 'alâ âli İbrâhîm, inneke Hamîdün Mecîd.
- Kur'an-ı Kerim'de Suresi 56. ayette müminlerin Hz. Peygamber'e salât ve selam getirmeleri emredilmiştir.
- Duaların sonunda geçen ismi, Allah'ın her türlü hamde ve övgüye en layık olduğunu ifade eder.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Kardeşiniz namaz kılarken son oturuşta Salli ve Barik dualarını okuduğunu ama bu dualarla Allah'tan ne istediğini tam olarak bilmediğini söyledi. Kardeşinize Salli ve Barik dualarının ortak mesajını anlamını değiştirmeden kendi cümlelerinizle nasıl açıklarsınız?
1. ipucu: 1. İpucu: Duanın kime hitap ettiğini ve hangi iki peygamber ile ailelerinin/ümmetlerinin anıldığını belirtiniz.
2. ipucu: 2. İpucu: 'Salli' ile rahmet, 'Barik' ile bereket istendiğini ve duanın Allah'ı hangi iki güzel isimle övdüğünü açıklayınız.
Cevap: Kardeşime şöyle açıklarım: 'Namazın son oturuşunda okuduğumuz Salli ve Barik dualarıyla Yüce Rabbimize şöyle dua ediyoruz: Ey her türlü övgüye layık (Hamîd) ve şanı çok yüce (Mecîd) olan Allah'ım! Geçmişte dostun Hz. İbrahim'e ve onun ailesine nasıl rahmet edip onları mübarek ve bereketli kıldıysan; sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed'e, onun tertemiz ailesine ve onun yolundan giden biz müminlere de öylece rahmet eyle, şerefini yücelt ve hayatımızı bereketlendir! Böylece hem Peygamberimize sevgimizi göstermiş hem de bütün müminler için rahmet ve bereket dilemiş oluyoruz.'
Kısaca
- Hz. Peygamber'e (s.a.v.) ve onun ailesine (Ehl-i Beyt) ve ümmetine Allah'tan rahmet, esenlik ve bereket dilemek amacıyla okunan dualara salavat (salâtü selam) denir.
- Salavat dualarının en kapsamlısı ve bizzat Peygamberimiz tarafından sahabilere öğretileni Allâhümme Salli ve Allâhümme Bârik dualarıdır.
- Salli ve Barik duaları; bütün namazların son oturuşunda (ka'de-i ahîre) Ettehiyyâtü'den sonra, ikindi namazının sünneti ile yatsı namazının ilk sünnetinin ilk oturuşunda ve cenaze namazında 2. tekbirden sonra okunur.
- Allâhümme Salli duasında Hz. İbrahim'e ve ailesine (âline) rahmet edildiği (salli / salleyte) gibi Hz. Muhammed'e ve ailesine de rahmet edilmesi dilenir.
- Allâhümme Bârik duasında ise Hz. İbrahim'in ve ailesinin mübarek kılındığı / bereketlendirildiği (bârik / bârekte) gibi Hz. Muhammed'in ve ailesinin de mübarek kılınması dilenir.
- Her iki duanın sonunda yer alan "İnneke Hamîdün Mecîd" ifadesi, "Şüphesiz Sen övülmeye en layık olansın (Hamîd), şan ve şerefi çok yüce olansın (Mecîd)" anlamına gelir.