6. Sınıf Kur'an-ı Kerim 9. Hafta: Med Çeşitlerine Giriş: Asli Med (Medd-i Tabiî), Med Harfleri (Elif, Vav, Ya) ve Salli-Barik Duaları Tekrarı

Med Kavramı ve Med Harfleri (Elif, Vav, Ya)

Sözlükte 'uzatmak, çekmek, çoğaltmak' anlamına gelen med (الْمَدُّ), tecvit ilminde med harflerinden birinin bulunmasıyla sesin belirli bir ölçüde uzatılarak okunması demektir. Kendisinde med harfi bulunan ve uzatılarak okunan harfe ise harf-i memdûd (uzatılan harf) adı verilir.

Kur'an-ı Kerim'de uzatma görevini üstlenen üç tane med harfi (حُرُوفُ الْمَدِّ) vardır: Elif (ا), Vav (و) ve Ya (ي). Bu üç harfin med harfi olabilmesi için kendi üzerlerinde hiçbir hareke veya cezim bulunmaması (sâkin olmaları) şarttır.

Her med harfinin kendinden önceki harfin harekesiyle özel bir uyumu vardır: Sâkin Elif (ا) kendinden önceki harfin harekesi üstün olduğunda (قَالَ); sâkin Vav (و) kendinden önceki harfin harekesi ötre olduğunda (يَقُولُ); sâkin Ya (ي) ise kendinden önceki harfin harekesi esre olduğunda (قِيلَ) uzatma yapar.

🔍 Büyütmek için dokunun

Asli Med (Medd-i Tabiî) ve Fer'i Med Ayrımı

Tecvit ilminde med çeşitleri Asli Med (Medd-i Tabiî) ve Fer'i Med olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Bir kelimede med harflerinden (ا، و، ي) biri bulunur ve bu med harfinden sonra med sebebi (hemze veya sükûn) gelmezse buna Medd-i Tabiî (Doğal / Asli Med) denir.

Medd-i Tabiî'nin uzatma ölçüsü 1 elif miktarıdır. Bir elif miktarı, normal hızda bir parmağı kaldırıp indirecek kadar geçen veya ağzımızdan doğal olarak 'Elif' diyecek kadar süren (yaklaşık 1-1,5 saniyelik) zamandır.

Harflerin üzerine konulan dik üstün (çeker), dik esre ve ters ötre işaretleri ile zamir uzatmaları da (kendilerinden sonra hemze gelmediğinde) 1 elif miktarı uzatılarak Medd-i Tabiî hükmünde okunur: اَلرَّحْمٰنِ، اِلٰهِ، بِهٖ. Med harfinden sonra hemze (ء) veya sükûn (ْ / ّ) gelmesiyle 1 eliften fazla uzatılan medlere ise Fer'i Med adı verilir.

🔍 Büyütmek için dokunun

Salli ve Barik Dualarının Ezbere Okunuşu ve Med Uygulaması

Namazların son oturuşunda (ka'de-i ahîre) Ettehiyyâtü duasından sonra ve cenaze namazında ikinci tekbirden sonra okuduğumuz Allahümme Salli ve Allahümme Barik duaları, Peygamberimiz Hz. Muhammed'e (s.a.v.), Hz. İbrahim'e (a.s.) ve onların ailelerine salavat ve bereket niyazıdır.

Salli ve Barik dualarını ezbere okurken içindeki Medd-i Tabiî kurallarına özen gösteririz: كَمَا (kemâ) ve بَارِكْ (bârik) kelimelerinde sâkin Elif (ا) ile; إِبْرَاهِيمَ (İbrâhîme), حَمِيدٌ (hamîdün) ve مَجِيدٌ (mecîdün) kelimelerinde ise sâkin Ya (ي) ile 1 elif miktarı Medd-i Tabiî yapılır.

Ayrıca اَللّٰهُمَّ, عَلٰى ve إِبْرٰهِيمَ kelimelerindeki dik üstün (çeker) işaretleri de gizli (mukadder) elif sayıldığı için 1 elif miktarı uzatılarak okunur; مُحَمَّدٍ ve صَلِّ kelimelerindeki şeddeli harfler ise tutulup vurgulanarak seslendirilir.

🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

Örnek 1Tecvit ilminde «med» kavramının tanımını yazınız ve üç med harfini sıralayınız.
Cevabı göster
Med, sözlükte uzatmak demektir; tecvit ilminde ise med harflerinden birinin bulunmasıyla sesin belirli bir ölçüde uzatılarak okunmasıdır. Med harfleri üç tanedir: Elif (ا), Vav (و) ve Ya (ي).
Örnek 2Elif, Vav ve Ya harflerinin «med harfi» olabilmesi için kendi durumları ve kendilerinden önceki harflerin harekeleri nasıl olmalıdır?
Cevabı göster
Med harfleri harekesiz (sâkin) olmalıdır. Sâkin Elif'ten önceki harf üstün, sâkin Vav'dan önceki harf ötre, sâkin Ya'dan önceki harf ise esre harekeli olmalıdır.
Örnek 3«Medd-i Tabiî (Asli Med)» ne zaman oluşur ve uzatma miktarı ne kadardır?
Cevabı göster
Bir kelimede med harflerinden (ا، و، ي) biri bulunur ve kendisinden sonra med sebebi (hemze veya sükûn) gelmezse Medd-i Tabiî oluşur. Uzatma miktarı 1 elif miktarıdır.
Örnek 4«غَفُورٌ»، «عَلِيمٌ» ve «كَانَ» kelimelerindeki med harflerini ve uzatılan harfleri (harf-i memdûd) belirleyiniz.
Cevabı göster
غَفُورٌ: Med harfi Vav (و), uzatılan harf ötreli Fe (فُ). عَلِيمٌ: Med harfi Ya (ي), uzatılan harf esreli Lam (لِ). كَانَ: Med harfi Elif (ا), uzatılan harf üstünlü Kef (كَ).
Örnek 5Allahümme Salli ve Barik dualarında geçen «بَارِكْ»، «كَمَا» ve «حَمِيدٌ» kelimelerinde hangi med harfleriyle Medd-i Tabiî yapıldığını gösteriniz.
Cevabı göster
بَارِكْ kelimesinde بَا hecesinde Elif (ا) ile; كَمَا kelimesinde مَا hecesinde Elif (ا) ile; حَمِيدٌ kelimesinde ise مِي hecesinde Ya (ي) med harfi ile Medd-i Tabiî yapılır.
Örnek 6«يَعْمَلُونَ» ve «يَوْمِ» kelimelerindeki Vav (و) harflerinden hangisi med harfidir, hangisi değildir? Nedenini açıklayınız.
Cevabı göster
«يَعْمَلُونَ» kelimesindeki Vav harekesizdir ve önündeki Lam ötreli olduğu için med harfidir (lû diye uzatır). «يَوْمِ» kelimesindeki Vav ise cezimli olup önündeki harf üstünlü olduğu için med harfi değildir, uzatmadan 'yevmi' diye okunur.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

1Kur'an-ı Kerim okurken sesin uzatılmasını sağlayan üç «med harfi (حروف المد)» aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
2Hareketsiz (sâkin) olan «Vav (و)» harfinin med harfi olarak uzatma yapabilmesi için kendinden önceki harfin harekesi ne olmalıdır?
3Bir kelimede med harfi bulunup kendisinden sonra hemze veya sükûn gibi bir med sebebi gelmediğinde oluşan ve 1 elif miktarı uzatılan med hangisidir?
4Aşağıdaki kelimelerden hangisinde hem Vav (و), hem Ya (ي), hem de Elif (ا) med harfleri sırasıyla bir arada yer almaktadır?
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Hareketsiz Elif (ا) harfinden önceki harfin harekesi üstün olduğunda 1 elif miktarı uzatma yapılır.
- Medd-i Tabiî'nin oluşması için med harfinden hemen sonra mutlaka bir hemze (ء) gelmesi gerekir.
- Allahümme Barik duasındaki «بَارِكْ» kelimesinde Elif med harfiyle Medd-i Tabiî vardır.
- Üzerinde üstün, esre veya ötre harekesi bulunan Vav (و) ve Ya (ي) harfleri de med harfi sayılır.
- Harflerin üzerine konulan dik üstün (çeker) işareti de 1 elif miktarı uzatılarak okunur.
6Aşağıdaki Kur'an kelimelerini ve kavramlarını doğru tecvit açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun tecvit kavramlarıyla tamamlayınız.
1. Tecvit ilminde med harflerinden biriyle sesin uzatılarak okunmasına adı verilir.
2. Sâkin Ya (ي) harfinin med harfi olabilmesi için kendinden önceki harfin harekesi olmalıdır.
3. Med harfinden sonra hemze veya sükûn gelmediğinde oluşan doğal uzatmaya Medd-i denir.
4. Asli med (Medd-i Tabiî) üzerinde bulunan uzatma sebebiyle elif miktarı çekilerek okunur.
5. Med harfinden sonra hemze veya sükûn gelmesiyle 1 eliften fazla uzatılan medlere med denir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Med harflerinin (Elif, Vav, Ya) uzatma yapabilme şartlarını ve Medd-i Tabiî ile Fer'i Med arasındaki temel farkı örneklerle açıklayınız.

Kısaca

Med Kavramı: Tecvitte sesin med harfleri aracılığıyla belirli bir ölçüde uzatılarak okunmasına med denir.
Med Harfleri: Sâkin Elif (ا) (önü üstün), sâkin Vav (و) (önü ötre) ve sâkin Ya (ي) (önü esre) olmak üzere üçtür.
Asli Med (Medd-i Tabiî): Med harfinden sonra med sebebi (hemze veya sükûn) bulunmadığında oluşur ve 1 elif miktarı uzatılır.
Fer'i Med: Med harfinden sonra hemze (ء) veya sükûn (ْ / ّ) gelmesiyle 1 elif miktarından fazla uzatılan med çeşididir.
Salli ve Barik Uygulaması: Dualardaki كَمَا، بَارِكْ، إِبْرَاهِيمَ، حَمِيدٌ kelimeleri Medd-i Tabiî kurallarına uyularak ezbere okunur.

Bu dersin öteki kaynakları

6. Sınıf Kur'an-ı Kerim Yıllık Planı (2026-2027) Yıllık plan
Kur'an-ı Kerim Dersi Öğretim Programı (ortaokul) Öğretim programı
6. Sınıf Kur'an-ı Kerim Günlük Planları (2026-2027) Ders planı
6. Sınıf Kur'an-ı Kerim 1. Hafta Çalışma Kâğıdı: Ayet, Sure, Hizip ve Cüz: Bölümleri Buluyorum Çalışma kâğıdı