Geçen hafta abdestin, guslün ve teyemmümün farzlarını ve temel hükümlerini öğrenmiştik. Bu hafta bilgiyi uygulamaya taşıyoruz: Abdest, gusül ve teyemmüm adım adım nasıl alınır, nelere dikkat edilir, hangi durumlar abdesti bozmaz ve hangi ibadet için hangi temizlik gerekir? Haftamızın sonunda günlük hayattan durumları inceleyerek doğru temizliği seçmeyi ve suyu israf etmeden kullanmayı birlikte değerlendireceğiz.
Abdestin Alınışı: Adım Adım Uygulama
Abdestin farzlarını bilmek önemlidir; ancak abdest, farzların yanında sünnet ve edeplerin de belli bir sıra içinde yapılmasıyla Peygamberimizin (s.a.v.) uygulamasına uygun biçimde alınır. Sahabeden Hz. Osman (r.a.) bir gün su istemiş, herkesin gözü önünde abdest almış ve ardından “Resûlullah'ın tıpkı bu şekilde abdest aldığını gördüm.” demiştir (Buhârî, Vudû; Müslim, Tahâret). Böylece abdestin alınışı nesilden nesile yaşayarak öğretilmiştir.
Abdeste başlarken kalben niyet edilir ve Eûzü-Besmele çekilir. Önce eller bileklere kadar üç kez yıkanır, parmak araları ovuşturulur. Sonra sağ elle ağza üç kez su alınıp çalkalanır (mazmaza); yine sağ elle burna üç kez su çekilip sol elle temizlenir (istinşak). Ardından yüz, alnın saç bittiği yerden çene altına ve iki kulak yumuşağına kadar üç kez yıkanır. Sonra önce sağ, sonra sol kol parmak uçlarından başlanarak dirseklerle birlikte üçer kez yıkanır.
Kollardan sonra eller yeniden ıslatılır ve başın en az dörtte biri mesh edilir; başın tamamını mesh etmek sünnettir. Islak serçe parmaklarla kulakların içi, başparmaklarla kulakların arkası, ellerin dış yüzüyle de boyun mesh edilir. Son olarak sağ ayak, sonra sol ayak topuklarla birlikte üçer kez yıkanır; ayak parmaklarının arası sol elin serçe parmağıyla ovulur (hilallemek). Abdest bitince kelime-i şehadet getirilip dua edilir. Peygamberimiz, güzelce abdest alıp şehadet getiren kişiye cennetin sekiz kapısının açılacağını müjdelemiştir (Müslim, Tahâret).
| Sıra | Yapılan İş | Hükmü |
|---|---|---|
| 1 | Niyet etmek ve Eûzü-Besmele çekmek | Sünnet |
| 2 | Elleri bileklere kadar üç kez yıkamak | Sünnet |
| 3 | Ağza üç kez su vermek (mazmaza) | Sünnet |
| 4 | Burna üç kez su çekip sol elle temizlemek (istinşak) | Sünnet |
| 5 | Yüzü üç kez yıkamak | Bir kez yıkamak farz, üç kez sünnet |
| 6 | Sağ ve sol kolu dirseklerle birlikte üçer kez yıkamak | Bir kez yıkamak farz, üç kez sünnet |
| 7 | Başı mesh etmek | Dörtte biri farz, tamamı sünnet |
| 8 | Kulakları ve boynu mesh etmek | Kulaklar sünnet, boyun edep |
| 9 | Sağ ve sol ayağı topuklarla birlikte üçer kez yıkamak, parmak aralarını hilallemek | Bir kez yıkamak farz, hilallemek sünnet |
| 10 | Kelime-i şehadet getirip dua etmek | Edep |
Abdestin Adabı, Mekruhları ve Abdesti Bozmayan Durumlar
Abdest yalnız organları yıkamaktan ibaret değildir; ona eşlik eden davranışlar da önemlidir. Fıkıhta yapılması güzel görülen davranışlara adap (edep) denir. Abdest alırken mümkünse kıbleye dönmek, suyun üzerine sıçramaması için yüksekçe bir yerde oturmak, gereksiz konuşmamak, parmaktaki yüzüğü oynatarak altını ıslatmak, abdest suyunu başkasından yardım almadan hazırlamak ve abdestin sonunda dua etmek abdestin edeplerindendir. Abdestten sonra vakit uygunsa iki rekât namaz kılmak da güzel görülmüştür.
Yapılması dinen hoş karşılanmayan davranışlara ise mekruh denir. Abdestte suyu israf etmek, aksine suyu o kadar az kullanmak ki yıkama mesh derecesinde kalsın, suyu yüze çarparak sıçratmak, abdest sırasında gereksiz dünya konuşmaları yapmak ve organları sünnete aykırı olarak üçten fazla yıkamak mekruhtur. Bu davranışlar abdesti bozmaz ama abdestin sevabını ve güzelliğini azaltır.
Bazı durumlar abdesti bozuyormuş gibi görünse de bozmaz. Bedenden çıkan kan çıktığı yerde kalıp yayılmazsa, kusma ağız dolusu değilse, saç ve tırnak kesilirse, kişi gülümserse ya da namaz dışında gülerse abdest bozulmaz. Ayrıca İslam âlimleri çok önemli bir kural koymuştur: Kesin olarak bilinen bir şey, şüpheyle ortadan kalkmaz. Abdest aldığından emin olan kişi, sonradan “Acaba abdestim bozuldu mu?” diye şüphelenirse abdestli sayılır. Bu kural, insanı vesveseden korur ve ibadeti kolaylaştırır.
| Durum | Abdesti Bozar mı? | Açıklama |
|---|---|---|
| Yaradan kan çıkıp etrafa yayılması | Bozar | Kan çıktığı yerden akıp dağılmıştır. |
| Çıkan kanın yerinde kalması | Bozmaz | Akmayan kan abdesti bozmaz. |
| Ağız dolusu kusmak | Bozar | Ağız dolusu olmayan kusma bozmaz. |
| Saç, sakal veya tırnak kesmek | Bozmaz | Kesilen yerlerin yeniden mesh edilmesi ya da yıkanması gerekmez. |
| Sırtını dayayarak derin uyumak | Bozar | Uyku hâlinde bedenin kontrolü kaybolur. |
| Gülümsemek | Bozmaz | Namazda sesli gülmek namazı bozar; kahkaha ise abdesti de bozar. |
| Abdestin bozulduğundan şüphe etmek | Bozmaz | Kesin bilinen abdest şüpheyle bozulmaz. |
Hangi İbadet İçin Hangi Temizlik Gerekir?
Hükmi temizliğin amacı, kişiyi belli ibadetlere hazır hâle getirmektir. Küçük hades (abdestsizlik) hâlindeki bir kişi; farz, vacip, nafile ve cenaze namazı kılamaz, tilavet ve şükür secdesi yapamaz, Kur'an-ı Kerim'in yazılı nüshası olan Mushaf'a dokunamaz. Kâbe'yi tavaf ederken de abdestli olmak gerekir. Bu konuda Vâkıa suresinde “Ona ancak temizlenmiş olanlar dokunabilir.” (Vâkıa suresi, 79. ayet) buyrulmuş, âlimler bu ayetten Kur'an'a saygının ve temizliğin önemini anlamıştır.
Abdestsiz kişi ise Kur'an'ı ezberden okuyabilir, dua edebilir, zikir ve tesbih yapabilir, dinî bilgiler okuyabilir, camiye girebilir. Büyük hades (cünüplük, kadınların aylık hâli ve doğum sonrası hâli) durumundaki kişi ise bunlara ek olarak Kur'an okuyamaz, camide bulunamaz ve tavaf edemez; ancak dua ve zikir yapabilir, dua niyetiyle Fâtiha gibi dua anlamı taşıyan ayetleri okuyabilir.
Bu bilgiler bize bir sıralama verir: Gusül, abdestten daha kapsamlı bir temizliktir. Bu yüzden gusül alan kişi ayrıca abdest almadan namaz kılabilir; abdest ise guslün yerini tutmaz. Teyemmüm ise mazeret varken her ikisinin de yerine geçer. Temizlik hükümlerini öğrenmek, ibadeti eksiksiz yapmanın yanında Kur'an'a, camiye ve ibadete duyulan saygının da bir ifadesidir.
| Yapılacak İş | Abdestsiz Kişi (Küçük Hades) | Gusül Gereken Kişi (Büyük Hades) |
|---|---|---|
| Namaz kılmak | Kılamaz | Kılamaz |
| Tilavet ve şükür secdesi | Yapamaz | Yapamaz |
| Mushaf'a dokunmak | Dokunamaz | Dokunamaz |
| Kur'an'ı ezberden okumak | Okuyabilir | Okuyamaz (dua niyetiyle dua ayetleri hariç) |
| Camiye girip orada kalmak | Girebilir | Giremez |
| Kâbe'yi tavaf etmek | Edemez | Edemez |
| Dua, zikir ve tesbih | Yapabilir | Yapabilir |
Guslün Alınışı ve Suyun Bütün Bedene Ulaşması
Gusül, Mâide suresi 6. ayette “Eğer cünüp iseniz boy abdesti alın.” buyruğuyla emredilmiştir. Guslün sünnete uygun alınışı şöyledir: Önce gusle niyet edilir ve Besmele çekilir. Eller bileklere kadar yıkanır, edep yerleri ve bedende pislik varsa o kısımlar temizlenir. Ardından tıpkı namaz için alınan abdest gibi abdest alınır; bu sırada ağza bolca su verilip gargara yapılır, burna genze kadar su çekilir (oruçlu olan kişi gargara yapmaz ve suyu genze çekmez, yalnız ağzını ve burnunu yıkar).
Abdestin ardından önce başa üç kez, sonra sağ omuza üç kez, daha sonra sol omuza üç kez su dökülür ve her seferinde beden iyice ovulur. Böylece bütün vücut kuru yer kalmayacak şekilde yıkanmış olur. Gusül, suyun biriktiği bir yerde alınıyorsa ayaklar en sonda yıkanabilir. Guslün üç farzı olan ağza su vermek, burna su vermek ve bütün bedeni yıkamak bu sıralamanın içinde yerine getirilmiş olur.
Guslün geçerli olması için suyun deriye ve saç diplerine ulaşması şarttır. Göbek çukuru, kulak kıvrımları ve kulak arkası, küpe deliği, parmak araları, dar yüzük ve bileziğin altı özellikle dikkat edilmesi gereken yerlerdir. Tırnaktaki oje, deriyi kaplayan boya, yapıştırıcı veya su geçirmeyen makyaj tabakası suyun ulaşmasını engellediği için gusülden önce temizlenmelidir. Kına ve mürekkep lekesi gibi deri üzerinde tabaka oluşturmayan renkler ise engel değildir. Diyanet'in açıklamalarına göre diş dolgusu ve sabit kaplama da guslün geçerliliğine engel sayılmaz; çıkarılabilen protezler ise çıkarılarak ağız yıkanır.
| Bölge veya Durum | Dikkat Edilecek Nokta |
|---|---|
| Saç ve sakal | Su saç diplerine ve deriye ulaşmalı; kadınların örgülü saçında saç diplerinin ıslanması yeterlidir. |
| Kulaklar ve göbek | Kulak kıvrımları, kulak arkası ve göbek çukuru parmakla ıslatılmalıdır. |
| Yüzük, küpe, bilezik | Dar ise oynatılarak altına su ulaştırılmalıdır. |
| Tırnaklar | Oje gibi su geçirmeyen tabaka çıkarılmalıdır. |
| Ağız | Dolgu ve sabit kaplama engel değildir; çıkarılabilen protez çıkarılır. |
| Deri üzerindeki lekeler | Kına, mürekkep gibi tabaka oluşturmayan renkler engel değildir. |
Teyemmümün Alınışı ve Teyemmümü Bozan Durumlar
Teyemmüm, Mâide suresi 6. ayette şöyle emredilmiştir: “…su bulamamışsanız temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah size bir güçlük çıkarmak istemez. Fakat O, sizi tertemiz kılmak ve size olan nimetini tamamlamak ister.” Teyemmüme başvurmadan önce çevrede su olup olmadığı araştırılmalıdır. Su, kişinin ulaşması çok güç olacak bir uzaklıkta ise (fakihler bu mesafeyi yaklaşık 2 km olarak belirlemiştir), su yakında olsa bile oraya gitmek can veya mal güvenliğini tehlikeye atıyorsa ya da su yalnız içmeye yetecek kadarsa su bulunmamış sayılır.
Teyemmüm şöyle alınır: Önce yüzük varsa çıkarılır veya oynatılır, kollar dirseklerin üstüne kadar sıvanır. Kalben niyet edilir: “Niyet ettim Allah rızası için abdest (veya gusül) yerine teyemmüm etmeye.” Eller, parmaklar açık olarak temiz toprağa vurulur, biraz ileri geri sürülür, kaldırılıp hafifçe silkelenir ve yüzün tamamı bir kez mesh edilir. Eller ikinci kez toprağa vurulup silkelenir; sol elin içiyle sağ kol parmak uçlarından dirseğe kadar dış yüzünden, dirsekten bileğe kadar iç yüzünden mesh edilir. Aynı şekilde sağ elin içiyle sol kol mesh edilir. Parmak araları ve yüzük yeri de mesh edilmelidir.
Teyemmümü bozan durumlar şunlardır: Abdesti bozan her şey abdest yerine alınan teyemmümü de bozar. Gusül yerine alınan teyemmümü ise guslü gerektiren durumlar bozar. Ayrıca kullanılabilecek suyun bulunması veya hastalık gibi mazeretin ortadan kalkması teyemmümü bozar. Hanefi mezhebine göre teyemmüm, abdest gibidir: Bozulmadıkça onunla birden fazla vakit namaz kılınabilir ve namaz vakti girmeden de teyemmüm alınabilir.
| Teyemmümü Bozan Durum | Örnek | Sonuç |
|---|---|---|
| Abdesti bozan bir hâl | Teyemmümlü kişinin tuvalet ihtiyacını gidermesi | Mazeret sürüyorsa yeniden teyemmüm alınır. |
| Guslü gerektiren bir hâl | Gusül yerine teyemmüm alan kişinin yeniden büyük hadesli olması | Mazeret sürüyorsa gusül için yeniden teyemmüm alınır. |
| Suyun bulunması | Yolculukta çeşmeye ulaşmak | Sonraki ibadet için su ile abdest veya gusül alınır. |
| Mazeretin kalkması | Suyun zarar verdiği hastalığın iyileşmesi | Artık su ile temizlik yapılır. |
Günlük Hayattan Durumlar: Doğru Temizliği Seçmek ve Suyu Korumak
Öğrendiklerimizi doğru kullanabilmek için önce kendimize iki soru sormalıyız: Birinci soru: Hangi hadesten arınmam gerekiyor; küçük hades mi, büyük hades mi? Küçük hades için abdest, büyük hades için gusül gerekir. İkinci soru: Suyu kullanabiliyor muyum? Su yoksa, yetersizse ya da suyu kullanmak sağlığıma zarar verecekse abdest veya gusül yerine teyemmüm alırım. Bu iki soruyla karşılaşılan hemen her durumda doğru temizlik belirlenebilir.
Temizlik hükümlerini uygularken suyu korumak da dinî bir sorumluluktur. Peygamberimiz bir müd (iki avuç dolusu kadar bir ölçek) su ile abdest alır, bir sa' (dört müd) su ile gusül alırdı (Buhârî, Vudû; Müslim, Hayız). Abdest alan bir sahabisine, akan bir nehrin kenarında bulunsa bile suyu israf etmemesini öğütlemiştir (İbn Mâce, Tahâret). Musluğu kısık açmak, organı yıkarken suyu boşa akıtmamak ve sünnet olan üç kez yıkamayı aşmamak bu öğüdü günümüzde yaşamanın yollarıdır.
Unutmamalıyız ki abdest, gusül ve teyemmüm yalnız bedeni değil, insanın iç dünyasını da arındırır. Peygamberimiz, abdest alan kişinin her organı yıkandığında o organla işlenen küçük günahların suyla birlikte döküldüğünü haber vermiştir (Müslim, Tahâret). Kur'an-ı Kerim'de “Şüphesiz Allah, çokça tövbe edenleri sever, çokça temizlenenleri sever.” (Bakara suresi, 222. ayet) buyrulur. İbadete hazırlanmak, aslında Allah'ın huzuruna temiz bir beden ve temiz bir kalple çıkmaya hazırlanmaktır.
| Durum | Gereken Temizlik | Gerekçe |
|---|---|---|
| Elif uyuyup kalktı, sabah namazını kılacak. | Abdest | Derin uyku abdesti bozar; küçük hades vardır. |
| Kerem kampta; su yalnız içmeye yetiyor, abdestsiz. | Abdest yerine teyemmüm | Su yalnız içmeye yetiyorsa yok hükmündedir. |
| Büyük hadesli bir kişi suya ulaşabiliyor. | Gusül | Büyük hades ancak gusülle giderilir; su vardır. |
| Ayşe'nin kolu alçıda, diğer organları sağlıklı. | Abdest, alçının üzeri mesh edilir | Sargı ve alçıya mesh ruhsatı vardır. |
| Hasan abdest aldı, bozulup bozulmadığından şüpheli. | Yeni abdest gerekmez | Kesin bilinen abdest şüpheyle bozulmaz. |
Örnekler
Örnek 1Ahmet abdest alırken ağzına ve burnuna su verdikten sonra yüzünü yıkamayı unutup kollarını yıkadı. Başını mesh ederken yüzünü yıkamadığını hatırladı. Ahmet'in abdesti geçerli olur mu, ne yapmalıdır?
Cevabı göster
1. adım: Yüzü yıkamak abdestin farzıdır; farz yerine getirilmeden abdest tamamlanmış olmaz. 2. adım: Abdestte organları belli sırayla (tertip) yıkamak ise Hanefi mezhebine göre sünnettir; sıranın bozulması abdesti geçersiz kılmaz. 3. adım: Ahmet yüzünü yıkayıp abdestin kalan farzlarını da yaparsa abdesti geçerli olur. Sonuç: Ancak sünnete uygun olan, yüzü yıkadıktan sonra kolları yeniden yıkayıp baş meshini ve ayakları sırasıyla tamamlamaktır.
Örnek 2Zeynep'in parmağında dar bir yüzük vardır. Abdest ve gusül alırken yüzükle ilgili neye dikkat etmesi gerekir?
Cevabı göster
1. adım: Abdestte elleri ve kolları yıkamak, gusülde bütün bedeni yıkamak farzdır; suyun deriye ulaşması gerekir. 2. adım: Yüzük dar ise altı kuru kalabilir. 3. adım: Bu nedenle Zeynep yüzüğü oynatarak altına su ulaştırmalı veya yüzüğü çıkarmalıdır. Sonuç: Bol bir yüzüğü oynatmak edeptir; dar yüzüğün altına suyun ulaşmasını sağlamak ise abdest ve guslün geçerliliği için gereklidir. Teyemmümde de yüzük çıkarılır veya oynatılır.
Örnek 3İzci kampındaki Kerem'in abdesti yoktur. Yanındaki su yalnız içmeye yetecek kadardır ve en yakın çeşme 5 km uzaklıktadır. Kerem öğle namazı için nasıl hazırlanmalıdır?
Cevabı göster
1. adım: Kerem'de küçük hades (abdestsizlik) vardır; normalde abdest alması gerekir. 2. adım: Su yalnız içmeye yettiği ve diğer su kaynağı çok uzakta olduğu için su bulunmamış hükmündedir. 3. adım: Kerem abdest yerine teyemmüm alır: Niyet eder, ellerini temiz toprağa vurup silkeler ve yüzünü mesh eder; ellerini ikinci kez vurup kollarını dirseklerle birlikte mesh eder. Sonuç: Bu teyemmümle öğle namazını kılar; teyemmümü bozulmadıkça diğer vakitleri de kılabilir.
Örnek 4Yolculukta teyemmümle öğle namazını kılan Elif, yarım saat sonra bir dinlenme tesisinde temiz suya ulaştı. Elif'in teyemmümü ve kıldığı namaz hakkında hüküm nedir?
Cevabı göster
1. adım: Kullanılabilecek suyun bulunması teyemmümü bozar; Elif'in teyemmümü artık bozulmuştur. 2. adım: Elif öğle namazını mazeret devam ederken usulüne uygun teyemmümle kılmıştır; bu namaz geçerlidir. 3. adım: Bu nedenle öğle namazını yeniden kılmasına gerek yoktur. Sonuç: Elif, ikindi namazı veya başka bir ibadet için su ile abdest alır.
Örnek 5Hasan yatsı namazı için abdest aldı. Bir süre sonra Kur'an okumak için Mushaf'ı eline alacakken “Acaba abdestim bozuldu mu?” diye düşündü ama bozulduğuna dair kesin bir bilgisi yok. Hasan'ın durumu nedir?
Cevabı göster
1. adım: Hasan abdest aldığını kesin olarak bilmektedir. 2. adım: Abdestin bozulduğu konusunda ise yalnız şüphesi vardır. 3. adım: İslam âlimlerinin koyduğu kurala göre kesin olarak bilinen bir şey şüpheyle ortadan kalkmaz. Sonuç: Hasan abdestli sayılır; Mushaf'a dokunabilir ve namaz kılabilir. Yine de içi rahat etmiyorsa yeniden abdest alması güzel bir davranıştır, ama zorunlu değildir.
Örnek 6Ece abdest alırken musluğu sonuna kadar açıyor, her organını beş altı kez yıkıyor ve bu sırada arkadaşıyla uzun uzun sohbet ediyor. Ece'nin abdesti geçerli midir, davranışlarını nasıl değerlendirirsiniz?
Cevabı göster
1. adım: Ece farz olan organları yıkadığı için abdesti geçerlidir. 2. adım: Ancak suyu israf etmek, organları üç kezden fazla yıkamak ve abdest sırasında gereksiz dünya konuşması yapmak abdestin mekruhlarındandır. 3. adım: Peygamberimiz akan bir nehrin kenarında bile suyun israf edilmemesini öğütlemiştir (İbn Mâce, Tahâret). Sonuç: Ece musluğu kısık açmalı, organları üçer kez yıkamakla yetinmeli ve abdestini sessizce, dikkatle almalıdır.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Aşağıdakilerden hangisi abdestin sünnete uygun alınış sırasını doğru vermektedir?
Abdeste eller bileklere kadar yıkanarak başlanır; ardından ağız, burun, yüz, kollar, baş meshi (kulak ve boyun meshiyle birlikte) ve en son ayaklar yıkanır.
2Teyemmümün alınışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Teyemmümde niyet edildikten sonra eller iki kez temiz toprağa vurulur: Birincisinde yüzün tamamı, ikincisinde kollar dirseklerle birlikte mesh edilir. Baş ve ayaklar mesh edilmez.
3Aşağıdakilerden hangisi abdesti bozmaz?
Saç ve tırnak kesmek abdesti bozmaz; kesilen yerlerin yeniden yıkanması veya mesh edilmesi de gerekmez. Diğer seçeneklerdeki durumlar abdesti bozar.
4Gusül alacak bir kişi için aşağıdakilerden hangisi suyun deriye ulaşmasına engel olduğu için gusülden önce temizlenmelidir?
Oje, tırnak üzerinde su geçirmeyen bir tabaka oluşturur; bu yüzden temizlenmelidir. Kına ve mürekkep lekesi tabaka oluşturmaz; diş dolgusu da guslün geçerliliğine engel sayılmaz.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Abdestte yüzü yıkamak farz, yüzü üç kez yıkamak ise sünnettir.
Farz olan yüzün bir kez eksiksiz yıkanmasıdır; üç kez yıkamak Peygamberimizin uygulamasıdır.
- Abdestli olduğundan emin olan kişi, abdestinin bozulup bozulmadığından şüphe ederse abdestsiz sayılır.
Kesin bilinen abdest şüpheyle bozulmaz; bu kişi abdestli sayılır.
- Gusülde başa, sağ omuza ve sol omuza üçer kez su dökülmesi sünnete uygun alınış şeklidir.
Abdest alındıktan sonra önce başa, sonra sağ ve sol omuza üçer kez su dökülerek beden ovulur.
- Abdestsiz bir kişi Kur'an'ı ezberden okuyamaz.
Abdestsiz kişi Mushaf'a dokunamaz ama Kur'an'ı ezberden okuyabilir. Ezberden okuyamayan, büyük hadesli kişidir.
- Gusül yerine alınan teyemmüm aynı zamanda abdest yerine de geçer.
Abdest ve gusül için teyemmümün yapılışı aynıdır; gusül yerine alınan teyemmümle namaz kılınabilir.
- Abdestte yüzü yıkamak farz, yüzü üç kez yıkamak ise sünnettir.
6Aşağıdaki kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Abdestte ayak parmaklarının arasını sol elin serçe parmağıyla ovmaya denir.
- Abdestte başın en az dörtte birini ıslak elle etmek farzdır.
- Tırnaktaki suyun ulaşmasını engellediği için abdest ve gusülden önce temizlenmelidir.
- Teyemmümde suyla alınan abdest ve gusülden farklı olarak etmek farzdır.
- Abdestli olduğundan emin olan kişi, abdestinin bozulduğundan ederse abdestli sayılır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
88. sınıf öğrencisi Mert, hafta sonu ailesiyle bir köy gezisine çıkmıştır. Gün içinde şu durumlarla karşılaşıyor: (1) Öğleden önce yolda uyuyakalıyor ve öğle namazını kılmak istiyor; yanlarındaki su bolca vardır. (2) İkindi vakti bir dağ yolunda bulunuyorlar, abdesti bozulmuştur; yanlarında yalnız içme suyu kalmıştır ve en yakın çeşme çok uzaktadır. (3) Akşam namazından önce köydeki çeşmeye ulaşıyorlar. Mert her durumda hangi temizliği nasıl yapmalıdır?
1. ipucu: 1. adım: Her durumda önce hades türünü belirleyiniz: Küçük hades mi, büyük hades mi?
2. ipucu: 2. adım: Ardından suyun kullanılabilir olup olmadığını değerlendiriniz: Su var mı, yalnız içmeye mi yetiyor?
3. ipucu: 3. adım: Teyemmümün hangi durumda bozulduğunu ve teyemmümle kılınan namazın yeniden kılınıp kılınmayacağını hatırlayınız.
Cevap: 1. durum: Derin uyku abdesti bozar; Mert'te küçük hades vardır. Su bol olduğu için Mert sünnete uygun şekilde abdest alır: Niyet ve Besmeleyle başlar; ellerini, ağzını, burnunu, yüzünü ve kollarını dirseklerle birlikte üçer kez yıkar, başını, kulaklarını ve boynunu mesh eder, ayaklarını topuklarla birlikte yıkar ve öğle namazını kılar. 2. durum: Yine küçük hades vardır; ancak su yalnız içmeye yettiği ve çeşme çok uzakta olduğu için su yok hükmündedir. Mert abdest yerine teyemmüm alır: Niyet eder, ellerini temiz toprağa vurup silkeler ve yüzünü mesh eder; ellerini ikinci kez vurup kollarını dirseklerle birlikte mesh eder ve ikindi namazını kılar. 3. durum: Çeşmeye ulaşınca kullanılabilir su bulunduğu için teyemmümü bozulur. Mert akşam namazı için su ile abdest alır. Teyemmümle kıldığı ikindi namazı geçerlidir; onu yeniden kılmasına gerek yoktur. Sonuç: Mert'in her durumda sorduğu iki soru (hades türü ve suyun durumu) doğru temizliği seçmesini sağlamıştır.
Kısaca
- Abdestin alınışı: Niyet ve Besmeleyle başlanır; eller, ağız, burun, yüz, kollar, baş meshi, kulak ve boyun meshi ile ayaklar sırasıyla ve ara vermeden yapılır; yüz, kollar, başın dörtte biri ve ayaklar farz, diğer adımlar sünnet veya edeptir.
- Abdestin adabı ve mekruhları: Kıbleye dönmek ve sağ organlardan başlamak edep; suyu israf etmek, suyu yüze çarpmak ve gereksiz konuşmak mekruhtur.
- Şüphe kuralı: Abdestli olduğundan emin olan kişi, abdestinin bozulup bozulmadığından şüphe ederse abdestli sayılır; çünkü kesin bilgi şüpheyle ortadan kalkmaz.
- Hangi iş için hangi temizlik: Namaz, tilavet secdesi ve Mushaf'a dokunmak için abdest; bunlara ek olarak Kur'an okumak ve camide kalmak için büyük hadesten gusülle arınmak gerekir.
- Guslün alınışı: Niyet edilir, eller ve bedendeki kirler yıkanır, namaz abdesti alınır, ağza ve burna bolca su verilir, sonra baştan ve omuzlardan su dökülerek bütün beden kuru yer kalmadan yıkanır.
- Teyemmümün alınışı: Niyet edilip eller temiz toprağa iki kez vurulur; birincisinde yüz, ikincisinde kollar dirseklerle birlikte mesh edilir; su bulunması veya mazeretin kalkmasıyla teyemmüm bozulur.