Geçen hafta Yüce Yaratıcımız Allah'a (cc) karşı ahlaki sorumluluklarımızı öğrenmiştik. İslam'ın inanç ve ahlak ilkelerini bize ulaştıran, açıklayan ve bizzat yaşayarak en güzel örnek (**üsve-i hasene**) olan son peygamber **Hz. Muhammed'e (sav)** karşı da önemli görevlerimiz vardır. Bu hafta 1. Ünitemizin ikinci konusu olan 'Peygamberimize (sav) Karşı Ahlaki Sorumluluklarımız' başlığı altında ona inanıp itaat etmeyi, hükümlerine samimiyetle teslim olmayı, sünnetine uymayı, salavat getirerek saygıyla anmayı ve onu herkesten çok sevmeyi ayet ve hadisler ışığında inceleyeceğiz.
Son Peygamber Hz. Muhammed (sav) ve Beş Temel Sorumluluğumuz
Yüce Allah, insanlara doğru yolu göstermek üzere gönderdiği peygamberlik zincirini **Hz. Muhammed (sav)** ile tamamlamıştır. O, hem ilahi vahyi (Kur'an-ı Kerim'i) insanlığa tebliğ etmiş hem de Kur'an ahlakını kendi hayatında yaşayarak müminler için **üsve-i hasene** (en güzel örnek) olmuştur: **'Andolsun, Allah'ın Resulünde sizin için; Allah'a ve ahiret gününe kavuşmayı uman, Allah'ı çok zikreden kimseler için güzel bir örnek vardır.'** (Ahzâb suresi, 21. ayet).
Ders kitabımızın 17. sayfasındaki **Grafik 1.3**'te Peygamberimize (sav) karşı başlıca ahlaki sorumluluklarımız beş ana başlıkta toplanmıştır:
1) **Hz. Muhammed'e (sav) İnanmak ve İtaat Etmek**, 2) **Hz. Muhammed'e (sav) Samimiyetle Teslim Olmak**, 3) **Hz. Muhammed'i (sav) Örnek Almak ve Sünnetine Uymak**, 4) **Hz. Muhammed'e (sav) Salavat Getirmek ve Onu Saygıyla Anmak**, 5) **Hz. Muhammed'i (sav) Herkesten Çok Sevmek**.
1. Hz. Muhammed'e (sav) İnanmak ve İtaat Etmek
Peygamberimize karşı ilk ve en temel görevimiz, onun Allah'ın kulu ve son elçisi olduğuna gönülden inanmaktır. Kelime-i Şehadet getirirken *'Eşhedü enne Muhammeden abdühû ve resûlüh'* diyerek bu imanımızı ilan ederiz. Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyrulur: **'Ey iman edenler! Allah'a, Peygamberine, Peygamberine indirdiği kitaba ve daha önce indirdiği kitaba iman edin...'** (Nisâ suresi, 136. ayet).
Peygamberimize iman etmek, onun getirdiği emir ve yasaklara **itaat etmeyi** gerektirir. Çünkü o kendi arzusuna göre değil, Allah'ın vahyine göre konuşup hüküm vermiştir.
Yüce Allah, kendisine itaati Resulüne itaatle birlikte emretmiştir: **'Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Peygamber'e itaat edin. İşlerinizi (amellerinizi) boşa çıkarmayın.'** (Muhammed suresi, 33. ayet).
2. Hz. Muhammed'e (sav) Samimiyetle Teslim Olmak
Peygamberimize karşı ikinci sorumluluğumuz, onun doğruluğuna, adaletine ve merhametine tereddütsüz güvenerek verdiği hükümlere **samimiyetle teslim olmaktır**.
Gerçek mümin, kendi kişisel çıkarına ters düşse bile Allah ve Resulünün verdiği karara gönül hoşnutluğuyla razı olur ve *'İşittik ve itaat ettik'* der.
Kur'an-ı Kerim'de bu teslimiyetin imanın bir gereği olduğu şöyle vurgulanır: **'Hayır! Rabbine ant olsun ki onlar, aralarında çıkan anlaşmazlıklarda seni hakem yapıp, sonra da verdiğin hükümden içlerinde hiçbir sıkıntı duymadan, onu tam bir teslimiyetle kabullenmedikçe iman etmiş olmazlar.'** (Nisâ suresi, 65. ayet).
3. Hz. Muhammed'i (sav) Örnek Almak ve Sünnetine Uymak
**Sünnet**; Hz. Peygamber'in (sav) sözleri (**kavlî sünnet / hadis**), davranış ve uygulamaları (**fiilî sünnet**) ile sahabilerinde görüp onayladığı güzel tutumların (**takrirî sünnet**) bütünüdür.
Kur'an-ı Kerim'de namaz, oruç, zekât ve hac gibi ibadetler ana hatlarıyla emredilmiş; bu ibadetlerin vakitlerini, rekâtlarını ve nasıl yerine getirileceğini ise Peygamberimiz bizzat uygulayarak açıklamıştır. Nitekim Resulullah (sav) **'Beni namaz kılarken nasıl gördüyseniz siz de aynı şekilde namaz kılın'** (Buhârî, Ezân, 18) buyurmuştur.
Allah'ı sevmenin ve O'nun sevgisini kazanmanın yolu da Peygamberimizin sünnetine uymaktan geçer: **'(Resulüm!) De ki: Eğer Allah'ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın...'** (Âl-i İmrân suresi, 31. ayet).
| Sorumluluk Alanı | Davranışsal Karşılığı | Kur'an ve Hadis Dayanağı |
|---|---|---|
| 1. İnanmak ve İtaat Etmek | Son peygamber olduğuna iman edip emir ve tavsiyelerine uymak | Nisâ suresi 136. ayet; Muhammed suresi 33. ayet |
| 2. Samimiyetle Teslim Olmak | Verdiği hükümleri gönül hoşnutluğuyla ve tereddütsüz kabul etmek | Nisâ suresi 65. ayet; Ahzâb suresi 36. ayet |
| 3. Sünnetine Uymak | İbadetlerde ve ahlakta onun söz ve uygulamalarını (sünnetini) rehber edinmek | Ahzâb suresi 21. ayet; Âl-i İmrân suresi 31. ayet |
| 4. Salavat ve Saygı | Adı anıldığında salavat getirmek, hadislerini edeple dinlemek | Ahzâb suresi 56. ayet; Hucurât suresi 2. ayet |
| 5. Herkesten Çok Sevmek | Onu canımızdan ve tüm insanlardan çok sevip mirasına sahip çıkmak | Ahzâb suresi 6. ayet; Tevbe suresi 128. ayet; Buhârî, Îmân, 8 |
4. Hz. Muhammed'e (sav) Salavat Getirmek ve Onu Saygıyla Anmak
Peygamberimize saygı ve bağlılığımızın en güzel göstergelerinden biri, onun mübarek ismi anıldığında, yazıldığında veya hatırlandığında **salavat (salatüselam)** getirmektir. Yüce Allah Kur'an-ı Kerim'de şöyle emreder: **'Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salat ederler. Ey iman edenler! Siz de ona salat edin ve tam bir teslimiyetle selam verin.'** (Ahzâb suresi, 56. ayet).
Salavat getirmek için *'Sallallâhu aleyhi ve sellem (sav)'* (Allah'ın salat ve selamı onun üzerine olsun) veya *'Allâhümme salli alâ seyyidinâ Muhammed'* deriz. Ayrıca namazların son oturuşunda okuduğumuz **Salli ve Barik duaları** da Peygamberimize ve ailesine gönderdiğimiz birer salavattır.
Bunun yanında Hucurât suresi 2. ayette sahabilere seslerini Peygamber'in sesinin üstüne yükseltmemeleri emredilmiştir; günümüzde bu saygı, onun hadisleri okunurken edeple dinlemek ve sünnetini özenle korumakla yerine getirilir.
5. Hz. Muhammed'i (sav) Herkesten Çok Sevmek
Kur'an-ı Kerim'de **'Peygamber, müminlere kendi canlarından daha yakındır (önceliklidir)...'** (Ahzâb suresi, 6. ayet) ve **'Andolsun, size kendi içinizden öyle bir peygamber gelmiştir ki, sizin sıkıntıya düşmeniz ona çok ağır gelir. O, size çok düşkün, müminlere karşı çok şefkatli ve merhametlidir.'** (Tevbe suresi, 128. ayet) buyrulur.
Bize bu kadar şefkatli olan Peygamberimizi herkesten çok sevmek imanın kemal şartıdır: **'Üç özellik vardır ki bunlar kimde bulunursa o kimse imanın tadını alır: Allah ve Resulünü her şeyden çok sevmek, sevdiği kimseyi yalnız Allah için sevmek ve Allah kendisini küfürden kurtardıktan sonra tekrar küfre dönmekten ateşe atılmaktan çekindiği gibi çekinmek.'** (Müslim, Îmân, 67). Bir başka hadiste ise **'Sizden biriniz beni babasından, evladından ve bütün insanlardan daha çok sevmedikçe (gerçek anlamda) iman etmiş olmaz'** (Buhârî, Îmân, 8) buyrulmuştur.
Kültürümüzde Peygamber sevgisi asırlardır mevlidlerle, hilye-i şeriflerle ve **Yunus Emre**'nin *'Canım kurban olsun senin yoluna / Adı güzel, kendi güzel Muhammed'* naatıyla gönüllerde yaşatılmaktadır.
Örnekler
Örnek 1Peygamber Efendimize (sav) karşı başlıca beş ahlaki sorumluluğumuz nelerdir?
Cevabı göster
1) İnanmak ve itaat etmek, 2) Samimiyetle teslim olmak, 3) Örnek almak ve sünnetine uymak, 4) Salavat getirmek ve saygıyla anmak, 5) Herkesten çok sevmek.
Örnek 2Muhammed suresi 33. ayette Allah'a ve Peygamber'e itaat konusunda müminlere ne emredilmektedir?
Cevabı göster
'Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Peygamber'e itaat edin. İşlerinizi (amellerinizi) boşa çıkarmayın' buyrularak Peygamber'e itaatin Allah'a itaatin ayrılmaz parçası olduğu vurgulanmıştır.
Örnek 3'Sünnet' ne demektir ve Kur'an-ı Kerim'deki ibadetlerin uygulanmasında sünnetin rolü nedir?
Cevabı göster
Sünnet, Peygamberimizin söz, davranış ve onaylarıdır. Kur'an'da emredilen namaz, oruç, zekât ve hac gibi ibadetlerin nasıl uygulanacağını Peygamberimiz sünnetiyle açıklamış ve 'Beni namaz kılarken nasıl gördüyseniz siz de öyle namaz kılın' buyurmuştur.
Örnek 4Ahzâb suresi 56. ayetin mealini yazarak 'salavat' getirmenin ne anlama geldiğini açıklayınız.
Cevabı göster
'Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salat ederler. Ey iman edenler! Siz de ona salat edin ve tam bir teslimiyetle selam verin.' Salavat, Peygamberimizin adı anıldığında 'Sallallâhu aleyhi ve sellem' diyerek ona dua ve selam göndermektir.
Örnek 5Tevbe suresi 128. ayette Peygamber Efendimizin (sav) müminlere karşı hangi özellikleri anlatılmaktadır?
Cevabı göster
Müminlerin sıkıntıya uğramasının ona çok ağır geldiği, müminlere çok düşkün olduğu ve onlara karşı son derece şefkatli ve merhametli (raûf ve rahîm) olduğu anlatılmaktadır.
Örnek 6Peygamberimizin hadisine göre bir müminin 'imanın tadını alması' için gereken üç özellik nedir?
Cevabı göster
1) Allah ve Resulünü her şeyden çok sevmek, 2) Sevdiği kimseyi yalnızca Allah rızası için sevmek, 3) İmandan sonra tekrar küfre/inkâra dönmekten ateşe atılmaktan çekindiği gibi çekinmek.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1'(Resulüm!) De ki: Eğer Allah'ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın...' (Âl-i İmrân suresi, 31. ayet) mealindeki ayette Allah'ın sevgisini kazanmanın yolu olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilmiştir?
Âl-i İmrân suresi 31. ayette Allah'ı sevmenin ve O'nun sevgisini kazanmanın ölçüsü olarak Hz. Peygamber'e (sav) uymak gösterilmiştir.
2Ahzâb suresi 56. ayetteki 'Ey iman edenler! Siz de ona salat edin ve tam bir teslimiyetle selam verin' emrini yerine getirmek için namazların son oturuşunda okuduğumuz dualar aşağıdakilerden hangisidir?
Namazların son oturuşunda okunan Salli ve Barik duaları, Hz. Peygamber'e (sav) ve ailesine salat ve selam (salavat) içeren dualardır.
3Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Kur'an-ı Kerim'de namaz, oruç ve hac gibi ibadetlerin nasıl yapılacağını Hz. Peygamber (sav) bizzat yaşayarak ve uygulayarak (sünnetiyle) öğretmiştir.
Sünnet, Kur'an'ın açıklayıcısı ve uygulama rehberidir.
- Kur'an-ı Kerim'de namaz, oruç ve hac gibi ibadetlerin nasıl yapılacağını Hz. Peygamber (sav) bizzat yaşayarak ve uygulayarak (sünnetiyle) öğretmiştir.
4Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- Peygamberimize (sav) saygı göstermek yalnızca onun yaşadığı dönemde sahabiler için geçerli bir sorumluluktu; günümüzde böyle bir sorumluluk yoktur.
Peygamberimize saygı her çağdaki Müslüman için geçerlidir; günümüzde adı anıldığında salavat getirmek, hadislerini edeple dinlemek ve sünnetini yaşatmakla yerine getirilir.
- Peygamberimize (sav) saygı göstermek yalnızca onun yaşadığı dönemde sahabiler için geçerli bir sorumluluktu; günümüzde böyle bir sorumluluk yoktur.
5Peygamberimize karşı sorumluluklarımızla ilgili aşağıdaki kavram ve ayetleri doğru açıklamalarla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Cümlelerdeki boşlukları uygun kelimelerle tamamlayınız.
- Peygamberimiz (sav), 'Beni kılarken nasıl gördüyseniz siz de aynı şekilde kılın' buyurarak ibadetlerin uygulanışını öğretmiştir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Cümlelerdeki boşlukları uygun kelimelerle tamamlayınız.
- Ahzâb suresi 6. ayette 'Peygamber, müminlere kendi daha yakındır (önceliklidir)' buyrulmaktadır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Peygamber Efendimize (sav) karşı beş temel ahlaki sorumluluğumuzu 1) İman, itaat ve teslimiyet, 2) Sünnetine uyma, 3) Salavat, saygı ve sevgi olarak üç adımda özetleyiniz.
1. ipucu: 1. Adım (İman, İtaat ve Teslimiyet): Onun son peygamber olduğuna inanır, emirlerine itaat eder (Muhammed 33) ve verdiği hükümlere gönül hoşnutluğuyla teslim oluruz (Nisâ 65).
2. ipucu: 2. Adım (Sünnetine Uyma): Onu üsve-i hasene (en güzel örnek) kabul ederek ibadetlerimizde ve ahlakımızda sünnetini rehber ediniriz (Âl-i İmrân 31).
Cevap: 1. Adım (İman, İtaat ve Teslimiyet): Onun son peygamber olduğuna inanır, emirlerine itaat eder (Muhammed 33) ve verdiği hükümlere gönül hoşnutluğuyla teslim oluruz (Nisâ 65). 2. Adım (Sünnetine Uyma): Onu üsve-i hasene (en güzel örnek) kabul ederek ibadetlerimizde ve ahlakımızda sünnetini rehber ediniriz (Âl-i İmrân 31). 3. Adım (Salavat, Saygı ve Sevgi): Adı anıldığında salavat getirir (Ahzâb 56), hadislerini edeple dinler ve onu her şeyden çok severek imanın tadına varırız.
Kısaca
- Hz. Muhammed (sav) inanç, ibadet ve ahlak başta olmak üzere hayatın her alanında bizler için **üsve-i hasene** (en güzel örnek) olarak gönderilmiştir (Ahzâb 21).
- Peygamberimize karşı beş temel sorumluluğumuz vardır (Grafik 1.3): **1) İnanmak ve itaat etmek**, **2) Samimiyetle teslim olmak**, **3) Örnek almak ve sünnetine uymak**, **4) Salavat getirmek ve saygıyla anmak**, **5) Herkesten çok sevmek**.
- Allah'a iman ile Peygamber'ine iman ve itaat birbirinden ayrılmaz; Peygamber'e itaat eden Allah'a itaat etmiş olur (Nisâ 136; Muhammed 33).
- Samimiyetle teslim olmak, Peygamberimizin verdiği hükümleri içimizde hiçbir sıkıntı duymadan gönül hoşnutluğuyla kabul etmektir (Nisâ 65).
- Peygamberimizin söz, davranış ve onaylarından oluşan **sünnet**ine uymak, Kur'an'daki ibadetleri (namaz, oruç, hac vb.) doğru uygulamanın ve Allah'ın sevgisini kazanmanın yoludur (Âl-i İmrân 31).
- Ahzâb suresi 56. ayetin emri gereği Peygamberimizin adı anıldığında **salavat** getirmek ve onu kendi canımızdan bile çok sevmek (Ahzâb 6; Tevbe 128) imanın tadına varmanın şartıdır.