Bu hafta sorumluluk kavramını; iman, itaat, ibadet, dua, zikir, şükür ve ihlasla ilişkilendireceksiniz. Kavramların aynı olmadığını, fakat birbirini tamamlayan yönleri bulunduğunu örneklerle göreceksiniz.
Sorumluluk ve rehberlik
Sorumluluk, bir insanın yaptıklarının sonuçlarını kendisinin üstlenmesi demektir. İslam inancına göre insan, davranışlarından sorumludur ve Allah’a karşı görevlerini bilinçle yerine getirmelidir.
Bu görevlerin öğrenilmesinde Kur’an ve sünnet rehberdir. Kur’an ölçüleri bildirir; Hz. Muhammed ise bu ölçülere göre nasıl yaşanacağını kendi hayatında göstererek örnek olur.
İman ve itaat
Allah’a iman, onun varlığını, birliğini ve eşi, benzeri, ortağı olmadığını kabul etmektir. Mevsimlerin birbirini izlemesi, çiçeklerin renk renk açması, balıkların yüzmesi ve kuşların uçması evrende düzenli bir işleyiş bulunduğunu gösterir. Bu düzen, Allah’ın varlığı ve birliği için bir işaret sayılır.
Allah’a iman, insanın yaratılışında bulunan bir yöneliş olarak açıklanır. Bütün peygamberler insanları Allah’ın birliğine inanmaya çağırmıştır.
İtaat ise Allah’ın bildirdiği emirleri yerine getirmek, yasakladığı şeylerden de sakınmaktır. İman ile davranış arasında bağ kurulur: inanılan ilkelere göre hareket etmek, sorumluluğun bir parçasıdır.
İbadet ve dua
Namaz, oruç, zekât ve hac ibadetlerdendir. Allah’ın rızasını gözeterek ihtiyaç sahibine yardım etmek ya da güler yüzlü davranmak gibi iyilikler de geniş anlamda ibadet sayılır.
İbadet, insanın Allah ile bağını ve manevi yönünü güçlendirir; hayatına anlam katar. Sorumluluk bilincinin ve güzel alışkanlıkların gelişmesine, kötülüklerden uzak durmaya ve toplumsal dayanışmaya katkı sağlar.
Dua, ibadet çeşitlerinden biridir; insanın Allah’a yönelerek isteğini, dileğini ve içinden geçenleri bildirmesidir. Hatalardan pişmanlık duyup tövbe etmek de bu yöneliş içinde yer alabilir. Dua, kulun Allah’a bağlılığını ifade eder.
Sevgi, saygı ve zikir
İslam inancında Allah’ı sevmek, onun verdiği nimetlerin farkında olmak ve rızasına uygun davranmakla ilişkilidir. Bu sevgi; Allah’a saygı duymayı, emirlerine uymayı ve yasaklarından sakınmayı da gerektirir.
Zikir, Allah’ı sürekli anmak ve akılda tutmak demektir. Onu güzel isimleriyle anmak, Kur’an okumak ve varlığı, birliği, yüceliği üzerinde düşünmek zikirle ilişkilidir.
Şükür: nimetin farkına varma
Şükür, verilen nimetleri fark ederek Allah’a söz ve davranışlarla teşekkür etmektir. Bu yüzden yalnız dilde söylenen bir ifadeden ibaret değildir.
Dil ile şükretmek, “Hamdolsun.” ya da “Teşekkür ederim.” gibi sözler söylemektir. Kalp ile şükretmek, sahip olunan nimetlerin bilincinde olup Allah’a şükran duymaktır. Beden ile şükretmek, emredilen işleri yapıp yasaklardan uzak durmaktır. Mal ile şükretmek ise zekât ve sadaka vermekle olur.
İhlas: Allah’ın rızasını gözetmek
İhlas, söz ve davranışlarda Allah’ın rızasını gözeten samimiyettir. İbadeti veya iyiliği Allah’ın rızasından başka bir amaçla yapmak, ihlasla bağdaşmaz.
Şükür hangi nimetin nasıl değerlendirildiğine, ihlas ise davranışın hangi amaçla yapıldığına dikkat çeker. Bir davranış hem şükür hem ihlasla ilişkili olabilir.
Örnekler
Örnek 1Bir öğrenci, yaptığı seçimin olumsuz sonucunu sürekli başkasına yüklüyor. Sorumluluk kavramında hangi noktayı gözden kaçırıyor?
Cevabı göster
Kendi davranışının sonucunu üstlenmesi gerektiğini gözden kaçırıyor. Sorumluluk, karar ile sonuç arasındaki bağı kabul etmeyi içerir.
Örnek 2“Allah’ın emirlerine uyup yasaklarından uzak durma” açıklaması hangi kavramla ilişkilidir?
Cevabı göster
İtaatle ilişkilidir. İman inanmayı, itaat ise bu inanç doğrultusunda emir ve yasaklara uygun davranmayı vurgular.
Örnek 3Bir çocuk sahip olduğu imkânlar için “Hamdolsun.” diyor ve harçlığının bir kısmını ihtiyaç sahibi bir arkadaşına veriyor. Şükrün hangi iki türü birlikte görülüyor?
Cevabı göster
Dilin şükrü (“Hamdolsun.” demek) ile malın şükrü (sahip olunandan ihtiyaç sahibine vermek) birlikte görülüyor. Malın şükrü zekât ve sadaka vermekle yerine getirilir.
Örnek 4Bir kişi yardımını yalnız alkış toplamak için yaptığını açıkça söylüyor. İhlas açısından hangi sorun vardır?
Cevabı göster
Davranışın amacı Allah’ın rızası yerine alkış toplamaya yönelmiştir. İhlas, söz ve davranışlarda Allah’ın rızasını gözetmeyi gerektirir.
Örnek 5Kur’an okuma, Allah’ın güzel isimlerini anma ve onun yüceliğini düşünme hangi ortak kavram altında değerlendirilebilir?
Cevabı göster
Zikir kavramı altında değerlendirilebilir. Ortak yönleri Allah’ı anma ve hatırda tutmadır.
Örnek 6Bir öğrenci dua etmeyi ibadetten bütünüyle ayrı görüyor. Bu ayrım doğru mudur?
Cevabı göster
Doğru değildir. Dua, ibadet çeşitlerinden biridir; kulun Allah’a yöneldiğini ve ona bağlılığını gösterir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Ece, Allah’a karşı sorumluluklarla ilgili ölçütleri araştıracaktır. Mert ise bu sorumlulukların Hz. Peygamber’in hayatında nasıl yerine getirildiğini inceleyecektir. Kaynakların rehberlik işlevleri düşünüldüğünde Ece ve Mert hangi kaynaklara öncelik vermelidir?
Ece ölçütleri, Mert bunların Hz. Peygamber’in hayatındaki uygulamasını araştırmaktadır. Kur’an ölçütleri bildirir; sünnet, bu ölçütlerin hayata nasıl yansıdığını gösterir. Bu ayrım, diğer kaynağın araştırmada kullanılamayacağı anlamına gelmez.
2Allah’ın rızası gözetilerek yapılan bir yardım çalışmasında iki gözlem kaydediliyor: I. Katılımcıların katkıları birleşince ihtiyaç sahibi ailelere daha fazla destek ulaştırılıyor. II. Düzenli katılan öğrenciler, üstlendikleri işleri zamanında yapmaya alışıyor. Gözlemlerde ibadetin hangi katkıları öne çıkmaktadır?
I, katkıların birleşmesiyle oluşan dayanışmayı; II, düzenli davranışın alışkanlığa dönüşmesini gösterir. Manevi güçlenme de ibadetin kazanımları arasındadır; ancak bu iki gözlemde doğrudan gösterilmemiştir.
3İki yorum karşılaştırılıyor: I. “Allah sevgisi kalpte yaşanan bir duygudur; davranışları yönlendirmesi beklenmez.” II. “Allah sevgisi, ona saygı göstermeyi ve emirlerine uygun davranmayı gerektirir.” Hangi yorum düzeltilmelidir ve gerekçesi nedir?
I. yorum duygu ile davranış arasındaki bağı koparır ve düzeltilmelidir. II. yorum, Allah sevgisinin saygıyı ve emirlere uymayı gerektirdiğini doğru biçimde belirtir. B seçeneğindeki ilke doğru olsa da düzeltilmesi gerekmeyen II. yoruma bağlanmıştır.
4‘İhlas: Allah’ın rızasını gözetmek’ kavramı veya konusuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
‘İhlas: Allah’ın rızasını gözetmek’ kapsamında doğru açıklama: İhlas, davranışın amacıyla ilgilidir; amaç, Allah’ın rızasını gözetmektir.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Dua, Allah’a bağlılığı ifade eden bir yöneliştir.
İstek, dilek ve iç dünyadaki duygular Allah’a arz edilir.
- İhlas, Allah’ın rızası dışında bir amaç gözeten davranıştır.
İhlasta Allah’ın rızası gözetilir.
- Şükür, nimetin farkına varmayı da içerir.
Farkındalık, söz ve davranışla teşekkürün temelidir.
- İtaat, Allah’ı anmak ve hatırda tutmak demektir.
İtaat emir ve yasaklara uyma; zikir anma ve hatırlamadır.
- Dua, Allah’a bağlılığı ifade eden bir yöneliştir.
6Aşağıdaki kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Mevsimlerin düzenli biçimde birbirini izlemesi, Allah’ın varlığı ve birliği üzerinde düşünmek için bir olarak ele alınır.
- Allah’a iman, insanın yaratılışında bulunan bir olarak açıklanır.
- Allah’ın bir ve tek olduğunu insanlara bütün anlatmıştır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Bir esnaf, kazancının bir kısmını sadaka olarak veriyor ve bunu Allah’ın rızasını gözeterek yapıyor. Bu davranışta şükür ve ihlas birlikte nasıl görülür?
1. ipucu: Şükürde nimetin nasıl kullanıldığına bak.
2. ipucu: İhlasta davranışın amacını düşün.
Cevap: Kazancından sadaka vermesi malın şükrüdür. Bunu Allah’ın rızasını gözeterek yapması ise ihlası gösterir. Böylece aynı davranış iki kavramla birlikte ilişkilendirilebilir.
Kısaca
- Sorumluluk, bir insanın yaptıklarının sonuçlarını kendisinin üstlenmesi demektir. İslam inancına göre insan, davranışlarından sorumludur ve Allah’a karşı görevlerini bilinçle yerine getirmelidir.
- Allah’a iman, onun varlığını, birliğini ve eşi, benzeri, ortağı olmadığını kabul etmektir. Mevsimlerin birbirini izlemesi, çiçeklerin renk renk açması, balıkların yüzmesi ve kuşların uçması evrende düzenli bir işleyiş bulunduğunu gösterir. Bu düzen, Allah’ın varlığı ve birliği için bir işaret sayılır.
- Namaz, oruç, zekât ve hac ibadetlerdendir. Allah’ın rızasını gözeterek ihtiyaç sahibine yardım etmek ya da güler yüzlü davranmak gibi iyilikler de geniş anlamda ibadet sayılır.
- İslam inancında Allah’ı sevmek, onun verdiği nimetlerin farkında olmak ve rızasına uygun davranmakla ilişkilidir. Bu sevgi; Allah’a saygı duymayı, emirlerine uymayı ve yasaklarından sakınmayı da gerektirir.