Bu hafta sorumluluk kavramını; iman, itaat, ibadet, dua, zikir, şükür ve ihlasla ilişkilendireceksiniz. Kavramların aynı olmadığını, fakat birbirini tamamlayan yönleri bulunduğunu örneklerle göreceksiniz.
Sorumluluk ve rehberlik
Sorumluluk, insanın kendi davranışlarının sonuçlarını üstlenmesidir. İslam inancına göre insan, davranışlarından sorumludur ve Allah’a karşı görevlerini bilinçle yerine getirmelidir.
Bu görevlerin öğrenilmesinde Kur’an ve sünnet rehberdir. Kur’an ölçüleri bildirir; Hz. Muhammed, bu ölçülere göre yaşamaya sözleri ve davranışlarıyla örnek olur.
İman ve itaat
Allah’a iman, onun varlığını, birliğini ve eşi, benzeri, ortağı olmadığını kabul etmektir. Kitap, evrendeki düzenin bu inanç üzerinde düşünmeye katkısını örneklerle açıklar.
İtaat ise Allah’ın emirlerine uymak ve yasaklarından uzak durmaktır. İman ile davranış arasında bağ kurulur: inanılan ilkelere göre hareket etmek, sorumluluğun bir parçasıdır.
İbadet ve dua
Namaz, oruç, zekât ve hac ibadetlerdendir. Ders kitabı, Allah’ın rızasını gözeterek ihtiyaç sahibine yardım etme ve güler yüz gösterme gibi güzel davranışları da geniş anlamda ibadetle ilişkilendirir.
Dua, insanın Allah’a yönelerek isteğini, dileğini ve içinden geçenleri bildirmesidir. Hatalardan pişmanlık duyup tövbe etmek de bu yöneliş içinde yer alabilir. Dua, kulun Allah’a bağlılığını ifade eder.
Sevgi, saygı ve zikir
İslam inancında Allah’ı sevmek, onun verdiği nimetlerin farkında olmak ve rızasına uygun davranmakla ilişkilidir. Sevgi ve saygı, kişinin tutumlarına yansır.
Zikir, Allah’ı anmak ve hatırda tutmaktır. Onu güzel isimleriyle anmak, Kur’an okumak ve varlığı, birliği, yüceliği üzerinde düşünmek zikirle ilişkilidir.
Şükür: nimetin farkına varma
Şükür, verilen nimetleri fark ederek Allah’a söz ve davranışlarla teşekkür etmektir. Bu yüzden yalnız dilde söylenen bir ifadeden ibaret değildir.
Dil ile şükür teşekkür ve hamt ifadeleriyle; kalbin şükrü nimetin farkında olmakla; bedenin şükrü iyi davranışlarla ilişkilidir. Malın şükründe zekât ve sadaka örnekleri verilir.
İhlas: niyette samimiyet
İhlas, söz ve davranışlarda Allah’ın rızasını gözeten samimiyettir. İbadeti veya iyiliği yalnız insanların övgüsünü almak için yapmak, bu niyetle aynı değildir.
Şükür hangi nimetin nasıl değerlendirildiğine, ihlas ise davranışın hangi amaçla yapıldığına dikkat çeker. Bir davranış hem şükür hem ihlasla ilişkili olabilir.
Örnekler
Örnek 1Bir öğrenci, yaptığı seçimin olumsuz sonucunu sürekli başkasına yüklüyor. Sorumluluk kavramında hangi noktayı gözden kaçırıyor?
Cevabı göster
Kendi davranışının sonucunu üstlenmesi gerektiğini gözden kaçırıyor. Sorumluluk, karar ile sonuç arasındaki bağı kabul etmeyi içerir.
Örnek 2“Allah’ın emirlerine uyup yasaklarından uzak durma” açıklaması hangi kavramla ilişkilidir?
Cevabı göster
İtaatle ilişkilidir. İman inanmayı, itaat ise bu inanç doğrultusunda emir ve yasaklara uygun davranmayı vurgular.
Örnek 3Bir çocuk elindeki imkânlar için teşekkür ediyor ve bunları ihtiyaç duyanlarla paylaşıyor. Şükrün hangi iki yönü birlikte görülüyor?
Cevabı göster
Sözle teşekkür etme ve davranışla şükretme birlikte görülüyor. Paylaşma, nimetin başkalarının yararına da değerlendirilmesidir.
Örnek 4Bir kişi yardımını yalnız alkış toplamak için yaptığını açıkça söylüyor. İhlas açısından hangi sorun vardır?
Cevabı göster
Davranışın amacı Allah’ın rızası yerine yalnız insanların övgüsüne yönelmiştir. İhlas, niyette samimiyeti ve Allah’ın rızasını gözetmeyi gerektirir.
Örnek 5Kur’an okuma, Allah’ın güzel isimlerini anma ve onun yüceliğini düşünme hangi ortak kavram altında değerlendirilebilir?
Cevabı göster
Zikir kavramı altında değerlendirilebilir. Ortak yönleri Allah’ı anma ve hatırda tutmadır.
Örnek 6Bir öğrenci dua etmeyi ibadetten bütünüyle ayrı görüyor. Kitaptaki açıklamaya göre bu ayrım doğru mudur?
Cevabı göster
Doğru değildir. Dua, Allah’a yöneliş ve bağlılık ifadesi olarak ibadetle ilişkilidir; ibadetin dışında değerlendirilmez.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Bir kişinin hatasını kabul edip ortaya çıkan sonucu düzeltmeye çalışması, sorumluluğun hangi yönünü gösterir?
Kişi yaptığı davranışla sonucu arasındaki bağı kabul ederek sorumluluk alır.
2Bir anlatımda “Allah’ı güzel isimleriyle anmak ve hatırda tutmak” vurgulanıyor. Hangi kavram açıklanıyor?
Zikrin odağı Allah’ı anmak ve hatırda tutmaktır.
3Bir öğrenci “Şükür yalnız sözle yapılır.” diyor. Hangi örnek bu açıklamanın eksik olduğunu gösterir?
Malın şükrü zekât ve sadaka gibi davranışlarla da gösterilir.
4Yargıları değerlendiriniz; açıklamalarla cevabınızı karşılaştırınız.
- Dua, Allah’a bağlılığı ifade eden bir yöneliştir.
İstek, dilek ve iç dünyadaki duygular Allah’a arz edilir.
- İhlasın temelinde yalnız çevrenin övgüsünü kazanma amacı vardır.
İhlasta Allah’ın rızası gözetilir.
- Şükür, nimetin farkına varmayı da içerir.
Farkındalık, söz ve davranışla teşekkürün temelidir.
- İtaat ile zikir bütünüyle aynı anlama gelir.
İtaat emir ve yasaklara uyma; zikir anma ve hatırlamadır.
- Dua, Allah’a bağlılığı ifade eden bir yöneliştir.
5İlişkili kavram ve açıklamaları eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Kelimeleri uygun boşluklara yerleştiriniz. Bir kelime artacak.
- Emirlere uyma ve yasaklardan uzak durma ile ilişkilidir.
- Allah’ın rızasını gözeten samimiyete denir.
- Nimeti fark ederek teşekkür etmek kavramıyla açıklanır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Bir iyiliğin hem şükür hem ihlasla ilişkili olması mümkün müdür?
1. ipucu: Şükürde nimetin nasıl kullanıldığına bak.
2. ipucu: İhlasta davranışın amacını düşün.
Cevap: Mümkündür. Kişi sahip olduğu nimeti paylaşarak şükredebilir ve bunu Allah’ın rızasını gözeten samimi bir niyetle yapabilir.
8Bir notta dua ile zikir aynı anlamda kullanılmış. İki kavramın vurguladığı yönleri nasıl ayırırsınız?
1. ipucu: Dua, Allah’a yönelerek istek ve dilekleri bildirmeyi içerir.
2. ipucu: Zikirde anma ve hatırda tutma öne çıkar.
Cevap: Dua Allah’a yönelerek dilek ve isteği bildirme; zikir Allah’ı anma ve hatırda tutma yönünü vurgular. İkisi de Allah ile bağla ilişkili olsa da aynı tanıma sahip değildir.