Risaletin ilk yıllarında Habeşistan hicretlerinin başarıya ulaşması ve Hz. Hamza ile Hz. Ömer'in İslam'a girmesiyle güçlenen Müslümanlar, Mekkeli müşriklerin en sert tepkisi olan üç yıllık sosyal ve ekonomik boykot ile karşılaşmıştır. Bu haftaki dersimizde boykot yıllarını, Hüzün Yılı'nı, Taif yolculuğunu, ilahi bir teselli olan İsrâ ve Miraç mucizesini ve Medine'ye hicretin kapısını açan Akabe Biatlarını inceleyerek birinci bölümü tamamlıyoruz.
Boykot Yılları (616-619), Hüzün Yılı ve Taif Yolculuğu
İslam'ın Mekke'de yayılışını engelleyemeyen Kureyşli müşrikler, miladi 616 yılında Hz. Peygamber'i koruyan Haşimoğulları ve Muttaliboğulları kabilelerine karşı ağır bir boykot (ambargo) kararı aldı. Kâbe duvarına asılan yazılı ahitnameye göre Müslümanlarla ve onları himaye edenlerle kız alıp vermek, alışveriş yapmak, konuşmak ve görüşmek tamamen yasaklandı. Ebû Leheb dışındaki tüm Haşimoğulları (Müslüman olmayanlar dahi kabile dayanışması gereği) Ebû Tâlib Mahallesi'nde (Şi'b-i Ebû Tâlib) toplandı. Üç yıl süren bu ağır kuşatmada çocuklar açlıktan ağlamış, Hz. Hatice ve Ebû Tâlib tüm servetlerini harcamıştır. Nihayet Hişâm b. Amr ve Züheyr b. Ebû Ümeyye gibi vicdanlı Mekkelilerin girişimi ve Kâbe'deki sayfayı güvelerin yemesiyle 619 yılında boykot sona erdi.
Boykotun getirdiği ağır yorgunluğun hemen ardından, nübüvvetin 10. yılında (619) Hz. Peygamber'i müşriklerin saldırılarından koruyan amcası Ebû Tâlib ve birkaç gün sonra da yirmi beş yıllık hayat arkadaşı, ilk Müslüman ve en büyük manevi destekçisi Hz. Hatice vefat etti. Peş peşe yaşanan bu iki büyük kayıp nedeniyle bu yıla İslam tarihinde Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzün) adı verildi. Ebû Tâlib'in vefatından sonra Haşimoğullarının reisliğine geçen Ebû Leheb, Hz. Peygamber'den kabile himayesini çekince Mekke'deki baskı ve saldırılar dayanılmaz boyuta ulaştı.
Mekke'de tebliğ imkânı daralan Hz. Peygamber, yeni bir destek ve tebliğ merkezi bulmak amacıyla miladi 620 yılında evlatlığı Zeyd b. Hârise ile birlikte Taif'e gitti. Ancak Taif'te yaşayan Sakîf kabilesinin ileri gelenleri daveti reddettikleri gibi halkı kışkırtarak Hz. Peygamber'i ve Zeyd'i taşlattılar. Ayakları kan içinde kalan Peygamberimiz, sığındığı üzüm bağında Taif halkının helakı için değil, 'Rabbim, kavmimi bağışla, çünkü onlar bilmiyorlar.' diyerek hidayetleri için dua etti. Bağda kendisine üzüm ikram eden Ninovalı Hristiyan köle Addâs, onun güzel ahlakından etkilenerek Müslüman oldu; dönüşte ise Hz. Peygamber Mut'im b. Adî'nin emanı (himayesi) altında Mekke'ye girdi.
İsrâ ve Miraç Olayı ile Akabe Biatları (620-622)
Hüzün Yılı ve Taif yolculuğunda yaşanan ağır sıkıntıların ardından Yüce Allah, elçisini teselli etmek ve ona ayetlerinden bir kısmını göstermek üzere hicretten yaklaşık bir buçuk yıl önce İsrâ ve Miraç mucizesini lütfetti. İsrâ, Hz. Peygamber'in bir gece Mekke'deki Mescid-i Harâm'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya götürülmesidir (İsrâ suresi 1. ayet). Miraç ise Mescid-i Aksâ'dan semalara ve ilahi huzura yükseltilmesidir. Müşrikler bu mucizeyi duyunca alay etmeye kalkışmış, ancak Hz. Ebû Bekir 'O söylüyorsa doğrudur!' diyerek tereddütsüz tasdik ettiği için 'es-Sıddîk' (çok sadık ve doğru sözlü) unvanını almıştır.
Miraç gecesinde Hz. Peygamber aracılığıyla ümmete üç büyük ilahi hediye (müjde) verilmiştir: 1) Mümintin miracı olan beş vakit namaz farz kılınmıştır. 2) İman esaslarını ve müminlerin duasını içeren Bakara suresinin son iki ayeti (Âmenerrasûlü) vahyedilmiştir. 3) Allah'a şirk (ortak) koşmadan ölen müminlerin günahlarının bağışlanacağı ve sonunda cennete girecekleri müjdelenmiştir.
Aynı dönemde Hz. Peygamber, hac ve panayır mevsimlerinde Mekke'ye dışarıdan gelen kabilelerle görüşmeye devam etti. Miladi 620 yılında Mekke yakınlarındaki Akabe mevkiinde Medine'den (Yesrib) gelen Hazrec kabilesine mensup 6 kişi Müslüman oldu. Ertesi yıl (621) Medine'den gelen 12 kişiyle yapılan Birinci Akabe Biatı'nda Allah'a şirk koşmamak, hırsızlık, zina ve iftira etmemek üzere söz alındı ve onlara İslam'ı öğretmek üzere genç sahabi Mus'ab b. Umeyr Medine'ye ilk öğretmen olarak gönderildi. Mus'ab'ın gayretiyle Medine'de her eve İslam girdi; 622 yılında ikisi kadın 75 Medineli Müslüman ile yapılan İkinci Akabe Biatı'nda Hz. Peygamber'i canları gibi koruma sözü verilerek Medine'ye Hicret daveti resmileşti.
Birinci Bölüm Değerlendirmesi: Mekke Döneminin Genel Bilançosu
Hz. Muhammed'in (s.a.v.) risaletinin Mekke dönemi (610-622), yaklaşık on üç yıl süren çetin bir tevhid, sabır ve şahsiyet inşası sürecidir. İlk üç yıl (610-613) yakın çevreden başlanarak gizli davet şeklinde yürütülmüş ve Dârü'l-Erkam ilk eğitim merkezi olmuştur. Şuarâ 214 ve Hicr 94 ayetleriyle başlayan açık davet döneminde ise müşriklerin alay, iftira, uzlaşma teklifleri, işkence ve boykotlarına karşı sabırla direnilmiştir.
Mekke döneminde inen Kur'an sureleri (Mekkî sureler), toplumsal hukuk kurallarından ziyade öncelikle zihinleri ve kalpleri şirkten arındırmaya odaklanmıştır. Bu surelerin üç ana ekseni; Tevhid (Allah'ın birliği), Nübüvvet (peygamberlik kurumu) ve Ahiret / Haşir (öldükten sonra diriliş ve hesap bilinci) esasları ile yetimi koruma, ölçü ve tartıda dürüstlük, kız çocuklarının yaşatılması gibi evrensel ahlaki ilkeler olmuştur.
Mekkeli müşriklerin bütün baskılarına ve Dârünnedve'de aldıkları suikast kararına rağmen Hz. Peygamber, Mekke döneminde silahlı çatışmaya izin vermemiş, barışçıl tebliğ yöntemini korumuştur. Önce 615 ve 616 yıllarında Habeşistan'a yapılan hicretlerle mazlum müminlerin güvenliği sağlanmış, ardından 621-622 Akabe Biatları ile Medine'de özgür bir yurt hazırlanarak İslam tarihinin dönüm noktası olan Hicret (622) gerçekleştirilmiştir.
Örnekler
Örnek 1Mekkeli müşriklerin 616-619 yılları arasında uyguladığı boykot sırasında Müslüman olmayan Haşimoğulları üyelerinin de Şi'b-i Ebû Tâlib mahallesinde Hz. Peygamber'in yanında yer almasının nedenini açıklayınız.
Cevabı göster
Arap toplum geleneğinde 'asabiyet' adı verilen güçlü bir kabile dayanışması ve akrabalık hukuku bulunuyordu. Ebû Leheb dışındaki bütün Haşimoğulları, inançları farklı olsa bile kendi kabile mensupları olan Hz. Muhammed'i (s.a.v.) Kureyş'e teslim etmeyi onursuzluk saymış ve üç yıl boyunca kuşatmaya birlikte katlanmıştır.
Örnek 2Nübüvvetin onuncu yılına (619) neden 'Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzün)' adı verilmiştir ve bu olay Hz. Peygamber'in Mekke'deki durumunu nasıl etkilemiştir?
Cevabı göster
Üç yıllık boykotun hemen ardından Hz. Peygamber'i müşriklerin saldırılarına karşı koruyan amcası Ebû Tâlib ile en büyük maddi-manevi destekçisi eşi Hz. Hatice peş peşe vefat ettiği için bu yıla Hüzün Yılı denmiştir. Ebû Tâlib'in vefatıyla kabile himayesi kalkmış ve Hz. Peygamber Mekke dışında (Taif ve Medine gibi) yeni destek merkezleri aramaya yönelmiştir.
Örnek 3Hz. Peygamber'in 620 yılındaki Taif yolculuğunda karşılaştığı taşlı saldırıya rağmen Taif halkına beddua etmemesinin sebebini belirtiniz.
Cevabı göster
Hz. Muhammed (s.a.v.) âlemlere rahmet olarak gönderilmiş bir peygamberdir (Enbiyâ 107). Taif halkının cehalet yüzünden böyle davrandığını bilerek helak olmalarını istememiş, onların soyundan Allah'a şirk koşmayan mümin bir nesil çıkması için dua etmiştir.
Örnek 4İsrâ ve Miraç kavramlarının ne anlama geldiğini ve Miraç gecesinde Müslümanlara verilen üç büyük ilahi hediyeyi yazınız.
Cevabı göster
İsrâ, Hz. Peygamber'in geceleyin Mekke'deki Mescid-i Harâm'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya götürülmesi; Miraç ise oradan ilahi huzura yükseltilmesidir. Verilen üç hediye: 1) Beş vakit namazın farz kılınması, 2) Bakara suresinin son iki ayeti (Âmenerrasûlü), 3) Allah'a şirk koşmadan ölen müminlerin günahlarının bağışlanacağı müjdesidir.
Örnek 5Birinci Akabe Biatı'ndan (621) sonra Medine'ye gönderilen sahabi kimdir ve İslam tarihindeki rolü nedir?
Cevabı göster
Birinci Akabe Biatı'ndan sonra Medine'ye gönderilen sahabi Mus'ab b. Umeyr'dir. İslam'ın ilk öğretmeni (muallimi) olarak Medinelilere Kur'an-ı Kerim ve dini esasları öğretmiş, Evs ve Hazrec kabilelerinin İslam'ı kabul etmesini sağlayarak Medine'yi hicrete hazırlamıştır.
Örnek 6Miladi 621 yılında yapılan Birinci Akabe Biatı ile 622 yılında yapılan İkinci Akabe Biatı arasındaki içerik farkını kısaca açıklayınız.
Cevabı göster
Birinci Akabe Biatı'nda 12 Medineli; şirk koşmamak, hırsızlık, zina ve iftira yapmamak gibi inanç ve ahlak ilkeleri üzerine söz vermiştir. İkinci Akabe Biatı'nda ise 75 Medineli, Hz. Peygamber'i Medine'ye davet ederek onu kendi canları ve aileleri gibi koruyacaklarına dair askeri ve siyasi himaye sözü vermiştir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Mekkeli müşriklerin miladi 616-619 yılları arasında Haşimoğulları ve Muttaliboğullarına uyguladığı üç yıllık boykot ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Üç yıllık boykot silahlı çatışmayla değil, Hişâm b. Amr ve arkadaşlarının insaf çağrısı ile Kâbe'deki sayfayı güvelerin yemesi sonucunda 619 yılında kaldırılmıştır.
2Hz. Peygamber'in miladi 620 yılında Zeyd b. Hârise ile birlikte gerçekleştirdiği Taif yolculuğu sürecinde yaşanan gelişmeler arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?
Taif'te taşlı saldırıya uğrayan Hz. Peygamber'in sığındığı üzüm bağında kendisine üzüm ikram eden Ninovalı Hristiyan köle Addâs, onun sözlerinden etkilenerek iman etmiştir.
3İsrâ ve Miraç mucizesiyle ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Kıblenin Mescid-i Aksâ'dan Kâbe'ye (Mescid-i Harâm) çevrilmesi Miraç gecesinde değil, Medine'ye hicretten yaklaşık 16-17 ay sonra gerçekleşmiştir.
4Birinci Akabe Biatı'ndan (621) sonra Hz. Peygamber tarafından Medine'ye (Yesrib) Kur'an-ı Kerim öğretmek ve İslam'ı tebliğ etmek üzere gönderilen ilk öğretmen sahabi aşağıdakilerden hangisidir?
Birinci Akabe Biatı'ndan sonra Medinelilerin talebi üzerine Hz. Peygamber, genç sahabi Mus'ab b. Umeyr'i ilk İslam muallimi olarak Medine'ye göndermiştir.
5
- Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzün), nübüvvetin onuncu yılında (619) Ebû Tâlib ve Hz. Hatice'nin peş peşe vefat ettiği yıla verilen isimdir.
Boykotun hemen ardından amcası Ebû Tâlib ve eşi Hz. Hatice vefat ettiği için 619 yılına Hüzün Yılı denmiştir.
- Taif dönüşünde Hz. Peygamber, Mekke'ye Ebû Cehil'in verdiği himaye (eman) altında güvenle girebilmiştir.
Taif dönüşünde Hz. Peygamber'e eman vererek Mekke'ye güvenle girmesini sağlayan kişi Ebû Cehil değil, Mut'im b. Adî'dir.
- Bakara suresinin son iki ayeti olan 'Âmenerrasûlü', Miraç gecesinde Hz. Peygamber'e verilen ilahi hediyelerden biridir.
Miraç gecesinde beş vakit namaz, Bakara suresinin son iki ayeti ve şirk koşmayanların bağışlanacağı müjdesi verilmiştir.
- Miladi 622 yılında 73 erkek ve 2 kadından oluşan Medineli heyetle yapılan İkinci Akabe Biatı ile Hicret daveti resmileşmiştir.
İkinci Akabe Biatı'nda Medineli Müslümanlar Hz. Peygamber'i canları gibi koruma sözü vererek şehirlerine davet etmiştir.
- Haşimoğullarından Ebû Leheb, üç yıllık boykot süresince Şi'b-i Ebû Tâlib mahallesine girerek Hz. Peygamber'i savunmuştur.
Ebû Leheb, Haşimoğullarından olmasına rağmen kabilesini terk ederek müşriklerin safında yer almış ve boykotu desteklemiştir.
- Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzün), nübüvvetin onuncu yılında (619) Ebû Tâlib ve Hz. Hatice'nin peş peşe vefat ettiği yıla verilen isimdir.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Hz. Peygamber'in geceleyin Mescid-i Harâm'dan Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya götürülmesi olayına adı verilir.
- İsrâ ve Miraç mucizesini hiçbir şüphe duymadan tasdik ettiği için Hz. Ebû Bekir'e unvanı verilmiştir.
- Hz. Peygamber miladi 620 yılındaki Taif yolculuğuna evlatlığı ve azatlı kölesi ile birlikte çıkmıştır.
- Kâbe duvarına asılan üç yıllık zalim boykot ahitnamesinin yırtılıp kaldırılmasında öncülük etmiştir.
- Miraç gecesinde bütün Müslümanlara günlük ibadet olarak vakit namaz farz kılınmıştır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Mekke döneminin son altı yılında (616-622) yaşanan olayları neden-sonuç zinciri içinde düşünelim: 1) Müşriklerin 616 yılında boykot kararı almasının temel sebebi neydi? 2) Hüzün Yılı (619) neden Taif yolculuğuna (620) zemin hazırladı? 3) Akabe Biatları (621-622) İslam tarihinin akışını nasıl değiştirdi?
1. ipucu: İlk olarak Habeşistan hicreti ile Hz. Hamza ve Hz. Ömer'in Müslüman olmasının müşriklerde uyandırdığı telaşı belirtiniz.
2. ipucu: İkinci olarak Ebû Tâlib'in vefatıyla Mekke'de kabile himayesinin kalkmasını ve yeni merkez arayışını açıklayınız.
3. ipucu: Üçüncü olarak Medinelilerin biatı ve Mus'ab b. Umeyr'in faaliyetiyle Hicret yurdunun nasıl hazırlandığını yazınız.
Cevap: 1) Habeşistan'a giden Müslümanların Necaşi tarafından korunması ve Hz. Hamza ile Hz. Ömer'in İslam'a girmesiyle İslam'ın güçlenmesi müşrikleri korkutmuş, Haşimoğullarını dize getirmek için 616'da boykot başlatmışlardır. 2) Boykot sonrası 619'da (Hüzün Yılı) amcası Ebû Tâlib ve eşi Hz. Hatice vefat edince Hz. Peygamber Mekke'deki dış korumasını kaybetmiş ve yeni bir tebliğ merkezi bulmak için 620'de Taif'e gitmiştir. 3) 621 ve 622 yıllarındaki Birinci ve İkinci Akabe Biatları ile Medineli Evs ve Hazrec kabileleri İslam'ı kabul edip Hz. Peygamber'i şehirlerine davet etmiş, böylece Medine'ye Hicret'in ve İslam Devleti'nin temeli atılmıştır.
Kısaca
- Boykot Yılları (616-619): Müşrikler Haşimoğullarını Şi'b-i Ebû Tâlib mahallesinde 3 yıl kuşattı; Hişâm b. Amr'ın girişimi ve ahitnameyi güvelerin yemesiyle boykot kalktı.
- Hüzün Yılı (619): Nübüvvetin 10. yılında amcası Ebû Tâlib ve eşi Hz. Hatice peş peşe vefat etti; bu yıla Senetü'l-Hüzün dendi.
- Taif Yolculuğu (620): Hz. Peygamber Zeyd b. Hârise ile Taif'e gitti; taşlı saldırıya rağmen hidayet duası etti, Ninovalı köle Addâs iman etti ve Mut'im b. Adî emanıyla Mekke'ye dönüldü.
- İsrâ ve Miraç: Mescid-i Harâm'dan Mescid-i Aksâ'ya (İsrâ) ve ilahi huzura (Miraç) yükselişte 5 vakit namaz, Âmenerrasûlü ve şirk koşmayana mağfiret hediyeleri verildi.
- Akabe Biatları (621-622): Birinci Akabe Biatı sonrası Mus'ab b. Umeyr Medine'ye öğretmen gönderildi; 75 kişinin katıldığı İkinci Akabe Biatı ile Medine'ye Hicret daveti kesinleşti.