Boykot yılları, Hüzün Yılı ve Tâif yolculuğunun ardından Mekke'de İslam'ı tebliğ imkânı iyice daralmıştı. Bunun üzerine Hz. Peygamber, hac ve panayır mevsimlerinde Mekke'ye gelen dış kabilelere yöneldi. Bu özette; Yesrib'den (Medine) gelen heyetlerle gerçekleştirilen Birinci ve İkinci Akabe Biatlarını, İslam'ın ilk öğretmeni Mus'ab bin Umeyr'in (r.a.) Medine'deki faaliyetlerini, müşriklerin Dârünnedve suikast planını ve Mekke döneminin genel muhasebesini inceleyeceğiz.
Akabe Görüşmeleri ve Mus'ab bin Umeyr'in Görevlendirilmesi (620-622)
Hz. Peygamber, hac ve panayır aylarında Mina, Ukaz, Mecenne ve Zülmecaz'a gelen Arap kabilelerini ziyaret ederek onları İslam'a davet ediyordu. Nübüvvetin 11. yılında (620) Yesrib'in (Medine) iki büyük Arap kabilesinden biri olan Hazrec kabilesine mensup altı kişi, Mekke'deki Akabe mevkiinde Hz. Peygamber ile karşılaştı. Yesrib'deki Evs ve Hazrec kabileleri uzun süren Buâs iç savaşlarından yorgun düşmüş ve barışı sağlayacak adil bir öndere ihtiyaç duymaktaydı; ayrıca şehirdeki Yahudilerden yakında bir peygamber geleceğini duymuşlardı. Altı kişilik Hazrec heyeti Müslüman olarak İslam'ın ilk tohumlarını Yesrib'e taşıdı.
İlk görüşmeden bir yıl sonra (621), Yesrib'den 10'u Hazrec, 2'si Evs kabilesinden olmak üzere 12 kişi Akabe'de Peygamberimizle buluşarak Birinci Akabe Biatı'nı gerçekleştirdi. Bu biatta Allah'a şirk koşmamak, hırsızlık ve zina yapmamak, çocukları öldürmemek, iftira etmemek ve hayırlı işlerde Peygamber'e itaat etmek üzere söz verdiler. Görüşmenin ardından Hz. Peygamber, Medinelilere Kur'an-ı Kerim'i ve İslam'ı öğretmek üzere genç ve bilgili sahabi Mus'ab bin Umeyr'i (r.a.) 'İslam'ın ilk öğretmeni (muallimi)' olarak Medine'ye gönderdi.
Es'ad bin Zürâre'nin evinde misafir kalan Mus'ab bin Umeyr'in hikmetli tebliği sayesinde Evs kabilesinin liderleri Sa'd bin Muâz ve Üseyd bin Hudayr Müslüman oldu; bir yıl içinde Medine'de İslam'ın konuşulmadığı ev kalmadı. Ertesi yıl (622) hac mevsiminde Medine'den gelen 73 erkek ve 2 kadın (toplam 75 Müslüman), geceleyin gizlice Akabe'de Hz. Peygamber ve amcası Hz. Abbas ile buluşarak İkinci Akabe Biatı'nı yaptı. Medineliler, Hz. Peygamber'i kendi canları, malları ve aileleri gibi koruyacaklarına söz verdiler; Peygamberimiz de aralarından 9'u Hazrec, 3'ü Evs'ten 12 nakîb (temsilci) seçti.
Sahabilerin Hicreti, Dârünnedve Kararı ve Hicrete Çıkış (622)
İkinci Akabe Biatı ile Medine'de güvenli bir yurt oluşunca Hz. Peygamber sahabilerine Medine'ye hicret etme izni verdi. Mekke'den Medine'ye ilk hicret eden sahabi Ebû Seleme (r.a.) oldu. Müslümanlar müşriklerin engellemelerine rağmen inançları uğruna evlerini, yurtlarını ve mallarını Mekke'de bırakarak küçük kafileler hâlinde Medine'ye göç ettiler. Mekke'den göç eden bu fedakâr müminlere Muhacir, onları Medine'de evlerini ve imkânlarını paylaşarak kucaklayan Medineli Müslümanlara ise Ensar (yardımcılar) adı verildi.
Kısa sürede Mekke'de Hz. Peygamber, Hz. Ebû Bekir, Hz. Ali ve ailesiyle birlikte göç edemeyen bazı güçsüz müminler dışında Müslüman kalmadı. Müslümanların Medine'de bir güç merkezi oluşturmasından telaşlanan Kureyş müşrikleri, şehir meclisi olan Dârünnedve'de toplandı. Hz. Peygamber'i hapsetme veya sürgün etme fikirleri tartışılarak reddedildi; sonunda Ebû Cehil'in teklifiyle her kabileden güçlü birer gencin seçilerek Hz. Peygamber'in aynı anda öldürülmesine, böylece kan davasının bütün kabilelere dağıtılarak Haşimoğullarının diyet razı edilmesine karar verildi.
Yüce Allah, Cebrâil (a.s.) aracılığıyla müşriklerin bu suikast planını Hz. Peygamber'e bildirdi ve hicret iznini verdi. Peygamberimiz, kendisini öldürmek isteyen müşriklerin dahi güvenip bıraktığı emanetleri sahiplerine teslim etmek üzere yatağına Hz. Ali'yi (r.a.) bıraktı. Geceleyin evini kuşatan suikastçıların arasından Yâsîn suresinin ilk ayetlerini okuyarak çıktı ve sadık dostu Hz. Ebû Bekir (r.a.) ile birlikte Sevr Mağarası'na yönelerek Medine hicretini başlattı.
Mekke Döneminin (571 / 610 - 622) Genel Değerlendirmesi
Birinci bölüm boyunca incelediğimiz Mekke şehri, Hz. İbrahim ve oğlu Hz. İsmail tarafından inşa edilen Kâbe-i Muazzama sayesinde tevhid tarihinin merkezi olmuş; zamanla putperestliğin ve Cahiliye zulmünün yayıldığı bu şehirde 571 yılında doğan Peygamberimiz, gençliğinde Hilfü'l-Fudûl (Erdemliler Cemiyeti) üyeliği ve Kâbe Hakemliği ile dürüstlüğün timsali (el-Emîn) olarak tanınmıştır.
Miladi 610 yılında Hira Mağarası'nda Alak suresinin ilk beş ayetiyle başlayan peygamberlik vazifesi, Mekke'de yaklaşık 13 yıl sürdü. İlk üç yıllık ferdi (gizli) davet ve Dârülerkam eğitimlerinin ardından Safâ Tepesi'nde başlayan açık davet sürecinde Müslümanlar; alay, iftira, işkence, Habeşistan hicretleri (615-616), üç yıllık Şi'b-i Ebî Tâlib boykotu (616-619) ve Hüzün Yılı (619) gibi ağır imtihanlardan geçti.
Bütün bu zorluklara rağmen Hz. Peygamber ve sahabiler şiddete başvurmadan sabır, kararlılık, af ve güzel ahlakla tebliği sürdürdü. Mekke döneminde inen ayetler ağırlıklı olarak tevhid (Allah'ın birliği), nübüvvet, ahiret (öldükten sonra diriliş ve hesap) ile adalet, merhamet ve dürüstlük gibi temel ahlaki ilkeleri kalplere yerleştirdi; böylece Medine'de kurulacak İslam medeniyetinin sağlam insan çekirdeği Mekke'de yetişti.
Örnekler
Örnek 1Yesrib'de (Medine) yaşayan Evs ve Hazrec kabilelerinin İslam davetini Mekkelilere göre çok daha hızlı kabul etmelerinin başlıca sebeplerini açıklayınız.
Cevabı göster
Evs ve Hazrec kabileleri yıllarca süren Buâs iç savaşlarından yorulmuş ve aralarında barışı sağlayacak adil bir lidere ihtiyaç duymaktaydı. Ayrıca Medine'deki Yahudi bilginlerden son bir peygamberin geleceğini duymuşlardı ve Kureyşliler gibi Kâbe putlarından elde edilen ticari-siyasi imtiyazları kaybetme korkuları yoktu.
Örnek 2Birinci Akabe Biatı (621) sonrasında Hz. Peygamber'in Medine'ye Mus'ab bin Umeyr'i (r.a.) göndermesinin hicret hazırlıkları açısından önemini yazınız.
Cevabı göster
İslam'ın ilk öğretmeni olarak görevlendirilen Mus'ab bin Umeyr (r.a.), Medinelilere Kur'an-ı Kerim'i ve İslam'ın inanç-ahlak esaslarını hikmetli bir üslupla öğretmiş; Sa'd bin Muâz ve Üseyd bin Hudayr gibi kabile reislerinin Müslüman olmasını sağlayarak bir yıl içinde Medine'yi İslam'a ve hicrete hazır bir yurt hâline getirmiştir.
Örnek 3Birinci Akabe Biatı (621) ile İkinci Akabe Biatı'nı (622) katılımcı sayısı ve alınan kararların niteliği bakımından karşılaştırınız.
Cevabı göster
Birinci Akabe Biatı'na 12 kişi katılmış ve şirk koşmama, hırsızlık, zina, iftira yapmama gibi inanç ve ahlak ilkeleri üzerine söz verilmiştir. İkinci Akabe Biatı'na ise 73 erkek ve 2 kadın olmak üzere 75 kişi katılmış; Hz. Peygamber Medine'ye geldiğinde onu canları ve malları pahasına koruma sözü verilmiş ve 12 nakîb (temsilci) seçilmiştir.
Örnek 4Mekkeli müşriklerin Dârünnedve toplantısında aldıkları suikast kararının içeriğini ve bu yöntemi seçmelerinin sebebini açıklayınız.
Cevabı göster
Müşrikler, Ebû Cehil'in teklifiyle her kabileden güçlü birer gencin seçilerek Hz. Peygamber'e aynı anda saldırıp onu öldürmesine karar verdiler. Bu yöntemi seçmelerinin sebebi, kan sorumluluğunu bütün kabilelere dağıtarak Haşimoğullarının tek başına bütün kabilelerle savaşmasını engellemek ve onları diyete razı etmekti.
Örnek 5Hz. Peygamber'in hicret gecesi Hz. Ali'yi (r.a.) Mekke'de bırakmasının temel nedenlerini belirtiniz.
Cevabı göster
Birincisi, suikast için evi kuşatan müşrikleri yanıltarak Hz. Peygamber'in güvenli biçimde yola çıkmasını sağlamak; ikincisi ise Mekkelilerin 'el-Emîn' bildikleri Hz. Peygamber'e bıraktıkları emanetleri eksiksiz biçimde sahiplerine iade etmektir.
Örnek 6Peygamberimizin yaklaşık 13 yıl süren Mekke dönemindeki tebliğ mücadelesinin temel özelliklerini özetleyiniz.
Cevabı göster
Mekke dönemi; tevhid, nübüvvet ve ahiret inancının kalplere yerleştirildiği, müşriklerin ağır baskı ve boykotlarına karşı şiddete başvurmadan sabır, kararlılık ve güzel ahlakla direnildiği ve İslam medeniyetini kuracak öncü sahabe neslinin yetiştirildiği dönemdir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Birinci Akabe Biatı (621) sonrasında Hz. Peygamber tarafından Medinelilere Kur'an-ı Kerim'i ve İslam esaslarını öğretmek üzere gönderilen ve 'İslam'ın ilk öğretmeni (muallimi)' unvanıyla anılan sahabi aşağıdakilerden hangisidir?
Birinci Akabe Biatı'nın ardından Medinelilerin talebi üzerine Hz. Peygamber, genç sahabi Mus'ab bin Umeyr'i (r.a.) İslam'ın ilk öğretmeni olarak Yesrib'e göndermiştir.
2Miladi 622 yılında gerçekleşen İkinci Akabe Biatı ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
Habeşistan hicretleri 615-616 yıllarında yapılmıştır; 622'deki İkinci Akabe Biatı ise Müslümanların Medine'ye hicret etmesinin zeminini hazırlamıştır.
3Kureyşli müşriklerin Müslümanların Medine'de güçlenmesini engellemek ve Hz. Peygamber'e her kabileden seçilen gençlerle suikast düzenlemek üzere karar aldıkları meclis aşağıdakilerden hangisidir?
Mekkeli müşriklerin önemli siyasi kararları aldıkları ve hicret öncesinde Hz. Peygamber'e suikast planladıkları meclis Dârünnedve'dir.
4Hz. Peygamber'in Mekke dönemindeki (610-622) tebliğ mücadelesi kronolojik olarak sıralandığında aşağıdaki olaylardan hangisi diğerlerinden daha sonra gerçekleşmiştir?
Dârülerkam (610-613), Habeşistan hicretleri (615-616), Boykot (616-619) ve Tâif yolculuğu (620) daha önce; II. Akabe Biatı ve Medine'ye göç ise 622 yılında gerçekleşmiştir.
5
- Nübüvvetin 11. yılında (620) Akabe mevkiinde Hz. Peygamber ile görüşerek Müslüman olan ilk altı kişilik heyet Yesrib'in Hazrec kabilesine mensuptur.
620 yılında Akabe'de Hz. Peygamber ile tanışıp İslam'ı kabul eden ilk 6 kişi Hazrec kabilesindendir.
- Birinci Akabe Biatı'nın ardından Medine'ye öğretmen olarak gönderilen Mus'ab bin Umeyr (r.a.), şehirde Es'ad bin Zürâre'nin evinde misafir kalmıştır.
Mus'ab bin Umeyr (r.a.), Es'ad bin Zürâre ile birlikte Medine'de İslam'ın hızla yayılmasını sağlamıştır.
- İkinci Akabe Biatı 622 yılında 12 kişinin katılımıyla gerçekleşmiş ve bu görüşmede savunma sözü alınmamıştır.
12 kişiyle yapılan Birinci Akabe Biatı'dır; İkinci Akabe Biatı 75 kişiyle yapılmış ve Hz. Peygamber'i koruma sözü alınmıştır.
- Mekke'deki evlerini ve mallarını bırakarak Allah rızası için Medine'ye göç eden Müslümanlara 'Ensar' adı verilmiştir.
Mekke'den göç edenlere 'Muhacir', onlara Medine'de yardım eden Medineli Müslümanlara ise 'Ensar' denilmiştir.
- Hz. Peygamber hicret gecesi Mekkelilerin kendisinde bulunan emanetlerini sahiplerine teslim etmek üzere Hz. Ali'yi (r.a.) Mekke'de bırakmıştır.
Hz. Peygamber 'el-Emîn' sıfatının gereği olarak emanetleri Hz. Ali (r.a.) aracılığıyla sahiplerine iade ettirmiştir.
- Nübüvvetin 11. yılında (620) Akabe mevkiinde Hz. Peygamber ile görüşerek Müslüman olan ilk altı kişilik heyet Yesrib'in Hazrec kabilesine mensuptur.
6
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7
- Yesrib'de yaşayan ve Hazrec kabileleri uzun süren Buâs savaşlarından sonra İslam sayesinde kardeş olmuştur.
- Birinci Akabe Biatı'ndan sonra Medine'ye öğretmen olarak görevlendirilen genç sahabi olmuştur.
- İkinci Akabe Biatı'nda Medinelilerle iletişimi sağlamak üzere seçilen 12 temsilciye unvanı verilmiştir.
- Mekkeli müşriklerin her kabileden birer genç seçerek suikast planladıkları toplantı yeri meclisidir.
- Hz. Peygamber'in hicret yolculuğunda yol arkadaşı olan ve Sevr Mağarası'nda onunla kalan sahabi olmuştur.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Mekke'den Medine'ye hicretin hazırlık aşamalarını (620-622 Akabe görüşmeleri ve Mus'ab bin Umeyr'in çalışmaları), müşriklerin Dârünnedve planını ve hicretin İslam tarihi açısından taşıdığı stratejik anlamı üç aşamada değerlendiriniz.
1. ipucu: Birinci aşamada 620, 621 ve 622 yıllarındaki Akabe görüşmelerinin Medine'yi nasıl hazırladığını belirtiniz.
2. ipucu: İkinci aşamada Mus'ab bin Umeyr'in (r.a.) eğitim ve tebliğ faaliyetlerinin şehirdeki etkisini açıklayınız.
3. ipucu: Üçüncü aşamada Dârünnedve suikast planına rağmen gerçekleşen hicretin bir kaçış değil yeni bir medeniyet inşası olduğunu vurgulayınız.
Cevap: Birinci aşama: 620'deki ilk temasın ardından 621 Birinci Akabe (12 kişi) ve 622 İkinci Akabe (75 kişi) Biatlarıyla Medineli Evs ve Hazrec kabileleri İslam'ı kabul etmiş ve Hz. Peygamber'i koruma sözü vererek hicretin siyasi zeminini oluşturmuştur. İkinci aşama: İlk öğretmen Mus'ab bin Umeyr'in (r.a.) bir yıllık gayretiyle kabile liderleri Müslüman olmuş ve Medine ruhen hicrete hazırlanmıştır. Üçüncü aşama: Müşriklerin Dârünnedve'deki suikast kararına rağmen ilahi izinle gerçekleşen hicret, baskıdan sıradan bir kaçış değil; İslam'ın toplumsal ve kurumsal olarak yaşanacağı Medine medeniyetine planlı bir geçiştir.
Kısaca
- İlk Akabe Görüşmesi (620): Nübüvvetin 11. yılında Yesrib'den (Medine) gelen 6 kişilik Hazrec heyeti Akabe'de Müslüman olarak İslam'ı Medine'ye taşıdı.
- Birinci Akabe Biatı (621) ve İlk Öğretmen: Medine'den gelen 12 kişi inanç ve ahlak ilkeleri üzerine biat etti; Mus'ab bin Umeyr (r.a.) İslam'ın ilk öğretmeni olarak Medine'ye gönderildi.
- İkinci Akabe Biatı (622): Medine'den gelen 73 erkek ve 2 kadın (75 kişi) Hz. Peygamber'i canları ve malları pahasına koruma sözü verdi; aralarından 12 nakîb (temsilci) seçildi.
- Sahabilerin Göçü ve Dârünnedve Kararı: Sahabiler kafileler hâlinde Medine'ye hicret etti (Muhacir - Ensar); müşriklerin Dârünnedve suikast planı üzerine Hz. Peygamber emanetler için Hz. Ali'yi bırakıp Hz. Ebû Bekir'le hicrete çıktı.
- Mekke Dönemi Muhasebesi (610-622): Yaklaşık 13 yıl süren Mekke döneminde tevhid, nübüvvet, ahiret ve güzel ahlak ilkeleri yerleşti; sabır ve direnişle İslam toplumunun çekirdeği inşa edildi.