Mekke döneminin genel akışını tamamladıktan sonra ikinci ünitemizde Peygamber Efendimizin (s.a.v.) hayatındaki en büyük destekçisi, dert ortağı ve müminlerin annesi (Ümmü'l-Mü'minîn) olan Hz. Hatice'yi (r.a.) tanıyoruz. Cahiliye karanlığında bile tertemiz ahlakıyla Tâhire unvanını alan Hz. Hatice'nin, Muhammedü'l-Emîn ile kurduğu 25 yıllık huzur dolu yuvayı ve ilk vahiy anındaki tarihi tesellisini birlikte inceleyeceğiz.
Hz. Hatice'nin (r.a.) Hayatı, Şahsiyeti ve 'Tâhire' Unvanı
Hz. Hatice bint Huveylid (r.a.), Fil Vak'ası'ndan yaklaşık 15 yıl önce (M. 556 civarında) Mekke'de dünyaya gelmiştir. Babası Huveylid bin Esed, annesi ise Fâtıma bint Zâide olup soyu Kureyş kabilesinin saygın kollarından Esed boyuna dayanır ve dedelerinden Kusay bin Kilâb'da Hz. Peygamber'in soyuyla birleşir. Hz. Hatice; asaleti, keskin zekâsı, vakarı, cömertliği ve bilge kişiliğiyle Mekke toplumunda Seyyidetü Nisâi Kureyş (Kureyş kadınlarının hanımefendisi) olarak tanınmıştır.
İslam öncesi Cahiliye döneminde putperestlik, zulüm ve ahlaki yozlaşma yaygınken Hz. Hatice putlara tapmaktan ve Cahiliye'nin çirkin âdetlerinden uzak durmuş; iffetini, nezaketini ve onurunu titizlikle korumuştur. Bu örnek yaşayışı sebebiyle henüz İslam gelmeden önce Mekkeliler kendisine 'temiz, nezih ve iffetli kadın' anlamında Tâhire (اَلطَّاهِرَةُ) lakabını vermişlerdir.
Ailesinden kalan serveti ticari ortaklıklarla (mudârebe usulüyle) yöneten başarılı bir iş insanı olan Hz. Hatice, kazancını yoksulları doyurmak, yetimleri ve dulları gözetmek, evlenemeyen gençlere yardım etmek ve borçluların yükünü hafifletmek için cömertçe harcamıştır.
Hz. Peygamber İle Evlilik Süreci (595) ve Örnek Aile Hayatı
Hz. Hatice, Şam'a göndereceği büyük ticaret kervanlarını emanet edecek dürüst ve yetenekli kimselerle kâr ortaklığı yapıyordu. Mekke'de herkesin Muhammedü'l-Emîn (Güvenilir Muhammed) olarak tanıdığı 25 yaşındaki Hz. Muhammed'in (s.a.v.) doğru sözlülüğünü, üstün ahlakını ve emanete bağlılığını duyunca, Şam'a gidecek ticaret kervanının yönetimini yüksek bir ücretle ona teklif etti. Peygamberimiz amcası Ebu Talip ile istişare ederek bu teklifi kabul etti ve Hz. Hatice'nin yardımcısı Meysere ile birlikte Şam (Busra) seferine çıktı.
Bu yolculukta Hz. Peygamber'in ticari basireti, dürüstlüğü ve adaleti sayesinde kervan her zamankinden iki kat fazla kazançla Mekke'ye döndü. Sefer boyunca Hz. Peygamber'i yakından gözlemleyen Meysere, onun alışverişteki dürüstlüğünü, kimseye haksızlık etmeyişini, yumuşak huyluluğunu ve rahip Nastura'nın onun son peygamber olduğuna dair sözlerini hayranlıkla Hz. Hatice'ye anlattı.
Daha önce iki evlilik yapmış ve eşlerini kaybetmiş olan Hz. Hatice, Mekke'nin ileri gelen zenginlerinin evlilik tekliflerini geri çevirirken, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) eşsiz ahlakına ve güvenilirliğine hayran kalarak yakın arkadaşı Nefîse bint Müneyye aracılığıyla evlilik niyetini iletti. Her iki tarafın rızasıyla amcası Ebu Talip ve Hz. Hatice'nin amcası Amr bin Esed'in katıldığı merasimle M. 595 yılında evlendiler. Evlendiklerinde Hz. Peygamber 25, Hz. Hatice ise 40 yaşındaydı. Hz. Hatice vefat edinceye kadar 25 yıl süren bu mutlu evlilik boyunca Peygamberimiz başka bir evlilik yapmamıştır. Bu evlilikten Kâsım, Abdullah (Tayyib/Tâhir) adlı iki erkek ve Zeyneb, Rukiyye, Ümmü Gülsüm, Fâtıma adlı dört kız olmak üzere altı çocukları dünyaya gelmiştir (Peygamberimizin yedinci çocuğu olan İbrahim, Medine döneminde Mısırlı eşi Hz. Mâriye'den doğmuştur; Peygamberimizin nesli ise kızı Hz. Fâtıma ile devam etmiştir).
İlk Vahiy Sürecindeki Desteği, İlk Müslüman Oluşu ve Vefatı (Hüzün Yılı)
Miladi 610 yılı Ramazan ayında (Kadir Gecesi) Nur Dağı'ndaki Hira Mağarası'nda Cebrail (a.s.) tarafından Alak suresinin ilk beş ayetinin («İkra' bismi Rabbike'llezî halak...») indirilmesiyle ilk vahiy gerçekleşti. Hayatında ilk kez böyle ağır ve olağanüstü bir tecrübe yaşayan Hz. Peygamber, büyük bir heyecan ve ürpertiyle evine dönerek «Zemmilûnî, zemmilûnî! (Beni örtün, beni örtün!)» buyurdu.
Hz. Hatice (r.a.), eşini büyük bir şefkat ve sükûnetle karşıladı; dinlendikten sonra ona şu tarihi teselli sözlerini söyledi: «Asla korkma! Allah'a yemin ederim ki Allah seni hiçbir zaman utandırmaz ve yalnız bırakmaz. Çünkü sen akrabanı gözetirsin, doğru konuşursun, işini göremeyenlerin yükünü taşırsın, yoksula kazandırırsın, misafiri ağırlarsın ve hak yolunda felakete uğrayanlara yardım edersin.» Ardından Hz. Peygamber'i, geçmiş ilahî kitapları iyi bilen bilge akrabası (amcasının oğlu) Varaka bin Nevfel'e götürdü. Varaka, gelen meleğin Hz. Musa'ya (a.s.) gelen Nâmûs-u Ekber (Cebrail) olduğunu ve Hz. Muhammed'in bu ümmetin peygamberi seçildiğini müjdeledi.
Hz. Hatice, hiç tereddüt etmeden Hz. Peygamber'e iman ederek yeryüzünde İslam'ı kabul eden ilk insan (ilk Müslüman) olma şerefine erişti ve Cebrail'in (a.s.) öğrettiği şekilde Peygamberimizle birlikte abdest alıp ilk namazı kıldı. Mekkelilerin 3 yıl süren acımasız sosyal ve ekonomik boykot ve kuşatma yıllarında (616-619) Haşimoğulları mahallesinde (Şi'b-i Ebî Tâlib) Peygamberimizin yanında yer aldı ve tüm servetini İslam davası ve mazlum müminler için harcadı. Boykotun sona ermesinden kısa süre sonra, peygamberliğin 10. yılında (M. 619) 65 yaşında vefat etti ve Mekke'deki Cennetü'l-Muallâ (Hacûn) kabristanına defnedildi. Aynı günlerde Ebu Talip'in de vefat etmesi üzerine bu yıla Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzn) adı verildi.
Örnekler
Örnek 1Hz. Hatice'ye (r.a.) İslam öncesi Cahiliye döneminde neden 'Tâhire' unvanı verilmiştir?
Cevabı göster
Cahiliye döneminde yaygın olan putperestlikten ve ahlaki yozlaşmadan uzak durduğu, iffetini, onurunu ve temiz fıtratını her zaman koruduğu için Mekkeliler kendisine 'temiz ve iffetli kadın' anlamında Tâhire lakabını vermişlerdir.
Örnek 2Hz. Hatice'nin Hz. Muhammed (s.a.v.) ile ticari ortaklık kurmasında ve ardından evlenmek istemesinde hangi özellikler belirleyici olmuştur?
Cevabı göster
Hz. Hatice servet veya makam peşinde koşmamış; Hz. Peygamber'in Mekke'de Muhammedü'l-Emîn olarak tanınmasını sağlayan doğruluğu, güvenilirliği, emanete riayeti, adaleti ve yüksek ahlakını (ve yardımcısı Meysere'nin Şam seferindeki tanıklığını) esas almıştır.
Örnek 3Hz. Peygamber ile Hz. Hatice'nin evliliğinden dünyaya gelen çocuklarının isimlerini yazınız ve Peygamberimizin neslinin hangi çocuğuyla devam ettiğini belirtiniz.
Cevabı göster
Erkek çocukları: Kâsım ve Abdullah (Tayyib/Tâhir). Kız çocukları: Zeyneb, Rukiyye, Ümmü Gülsüm ve Fâtıma. Erkek çocukları küçük yaşta vefat etmiş, Peygamberimizin soyu kızı Hz. Fâtıma (ve Hz. Ali ile evliliğinden doğan Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin) yoluyla devam etmiştir.
Örnek 4İlk vahiy sonrasında Hira Mağarası'ndan heyecan ve endişeyle dönen Hz. Peygamber'i Hz. Hatice hangi delillerle teselli etmiştir?
Cevabı göster
Hz. Hatice, Yüce Allah'ın iyi ve erdemli bir kulu yalnız bırakmayacağı ilkesinden hareketle; Hz. Peygamber'in akrabayı gözettiğini, doğru konuştuğunu, güçsüzlerin yükünü taşıdığını, yoksullara yardım ettiğini ve misafire ikramda bulunduğunu hatırlatarak Allah'ın onu utandırmayacağını söylemiştir.
Örnek 5Varaka bin Nevfel kimdir ve ilk vahiy sürecinde nasıl bir rol oynamıştır?
Cevabı göster
Varaka bin Nevfel, Hz. Hatice'nin amcasının oğlu olup Cahiliye döneminde putlara tapmayan, İbranice bilen ve önceki ilahî kitaplar (Tevrat ve İncil) hakkında derin bilgiye sahip bilge bir kişidir. Hz. Peygamber'i dinlediğinde Hira'da gelen meleğin Hz. Musa'ya vahiy getiren Nâmûs-u Ekber (Cebrail) olduğunu doğrulamış ve onun beklenen son peygamber olduğunu müjdelemiştir.
Örnek 6İslam tarihinde 'Hüzün Yılı' (Senetü'l-Hüzn) hangi yıla ve neden verilmiş bir isimdir?
Cevabı göster
Peygamberliğin 10. yılında (M. 619), üç yıllık ağır boykotun hemen ardından Hz. Peygamber'in en büyük iç destekçisi olan eşi Hz. Hatice'nin ve kendisini müşriklere karşı himaye eden amcası Ebu Talip'in birkaç gün arayla vefat etmesi Peygamberimizi derin bir üzüntüye sevk ettiği için bu yıla Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzn) denmiştir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Hz. Hatice'ye (r.a.) İslam öncesi dönemde bile kötülüklerden uzak durması, iffeti ve yüksek ahlakı sebebiyle Mekkeliler tarafından verilen unvan aşağıdakilerden hangisidir?
Hz. Hatice'ye Cahiliye döneminde iffeti ve tertemiz ahlakı sebebiyle 'Tâhire' (temiz, nezih) unvanı verilmiştir.
2Hz. Peygamber'in (s.a.v.) evlilik öncesinde Hz. Hatice'nin ticaret kervanıyla çıktığı Şam (Busra) yolculuğunda ona eşlik eden ve döndüğünde onun dürüstlüğü ile güzel ahlakını Hz. Hatice'ye anlatan kişi kimdir?
Şam ticaret kervanında Hz. Peygamber'e eşlik eden ve gözlemlerini Hz. Hatice'ye aktaran yardımcısı Meysere'dir.
3Aşağıdakilerden hangisi Hz. Peygamber'in (s.a.v.) Hz. Hatice ile olan evliliğinden dünyaya gelen çocuklarından biri değildir?
Hz. Peygamber'in Kâsım, Abdullah, Zeyneb, Rukiyye, Ümmü Gülsüm ve Fâtıma adlı altı çocuğu Hz. Hatice'den; İbrahim adlı oğlu ise Medine döneminde Mısırlı eşi Hz. Mâriye'den dünyaya gelmiştir.
4İlk vahyin gelişi ve sonrasında Hz. Hatice'nin (r.a.) tutumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Hz. Hatice (r.a.), hicretten yaklaşık üç yıl önce (M. 619'da, Hüzün Yılı'nda) Mekke'de vefat etmiştir; Medine'ye hicret dönemine yetişememiştir.
5Hz. Hatice'nin (r.a.) hayatı ve Hz. Peygamber ile evliliği hakkında aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Hz. Hatice ve Hz. Peygamber evlendiklerinde Hz. Peygamber 25, Hz. Hatice ise 40 yaşındaydı.
- Hz. Peygamber, Hz. Hatice hayattayken 25 yıl boyunca başka hiçbir kadınla evlenmemiştir.
- Hz. Peygamber'in soyu, Hz. Hatice'den dünyaya gelen oğlu Kâsım aracılığıyla devam etmiştir.
- İlk vahiy sonrasında Hz. Peygamber'e gelen meleğin Cebrail (Nâmûs-u Ekber) olduğunu söyleyen bilge kişi Ebu Leheb'dir.
- Hz. Hatice ve Ebu Talip'in bi'setin 10. yılında (619) art arda vefat etmeleri sebebiyle o yıla 'Hüzün Yılı' denmiştir.
- Hz. Hatice ve Hz. Peygamber evlendiklerinde Hz. Peygamber 25, Hz. Hatice ise 40 yaşındaydı.
6Aşağıdaki isim ve kavramları açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Hz. Hatice, Kureyş kabilesinin saygın kollarından biri olan boyuna mensuptur.
- Hz. Hatice'nin evlilik niyetini Hz. Peygamber'e ileten yakın arkadaşı bint Müneyye'dir.
- Yeryüzünde Hz. Peygamber'in risaletini tasdik ederek İslam'a giren insan Hz. Hatice olmuştur.
- Müşriklerin 616-619 yılları arasında uyguladığı sırasında Hz. Hatice servetini müminler için harcamıştır.
- Hz. Hatice vefat ettiğinde Mekke'de bulunan (Hacûn) kabristanına defnedilmiştir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8İlk vahiy geldiğinde Hz. Peygamber (s.a.v.) endişe içinde 'Bana ne oluyor, kendimden korktum!' dediğinde, Hz. Hatice (r.a.) 'Allah seni utandırmaz; çünkü sen akrabanı gözetirsin, doğru konuşursun, güçsüzün yükünü taşırsın, yoksula verirsin, misafiri ağırlarsın' diyerek onu teselli etmiştir. Hz. Hatice'nin bu cevabından; 1) İslam öncesi dönemde Hz. Peygamber'in ahlaki yaşantısı ve 2) Güzel ahlak ile ilahî yardım arasındaki ilişki hakkında hangi çıkarımlara ulaşabiliriz?
1. ipucu: Hz. Hatice'nin saydığı özelliklerin (sıla-i rahim, doğruluk, cömertlik, yardımseverlik) vahiy öncesine ait olduğuna dikkat ediniz.
2. ipucu: Eşini en yakından tanıyan kişinin bu şehadetinin Hz. Peygamber'in 'el-Emîn' karakterini nasıl kanıtladığını düşününüz.
3. ipucu: İyilik ve güzel ahlak üzere yaşayan bir insanın zorluk anında ilahî yardıma mazhar olacağı ilkesini vurgulayınız.
Cevap: 1) Hz. Peygamber, peygamberlik görevinden önce de (kırk yıllık hayatı boyunca) toplumda en dürüst, merhametli, yardımsever ve güvenilir insan olarak yaşamıştır. 2) Yüce Allah'ın sünneti gereği; iyilik yapan, mazlumu koruyan, akrabasını gözeten ve dürüst yaşayan samimi kulları Allah zor zamanlarda yalnız bırakmaz, onlara yardım eder ve ferahlık verir.
Kısaca
- Hz. Hatice bint Huveylid (r.a.), Kureyş'in Esed boyuna mensup bilge ve cömert bir tacir olup Cahiliye döneminde bile iffeti ve temiz ahlakıyla 'Tâhire' unvanını almıştır.
- Şam ticaret kervanında yardımcısı Meysere'nin gözlemleriyle Hz. Muhammed'in (s.a.v.) dürüstlüğüne ve güvenilirliğine (el-Emîn) hayran kalan Hz. Hatice, M. 595 yılında onunla evlenmiştir.
- 25 yıl süren bu mutlu evlilikten Kâsım, Abdullah, Zeyneb, Rukiyye, Ümmü Gülsüm ve Fâtıma adlı altı çocukları dünyaya gelmiş; Peygamberimizin soyu Hz. Fâtıma ile devam etmiştir.
- 610 yılında Hira'da ilk vahiy geldiğinde Hz. Peygamber'i yüksek ahlakını hatırlatarak teselli etmiş, bilge akrabası Varaka bin Nevfel'e götürmüş ve ilk Müslüman olma şerefine erişmiştir.
- Üç yıllık boykot döneminde tüm servetini İslam için harcayan Hz. Hatice, 619 yılında (Ebu Talip ile aynı dönemde) vefat etmiş ve bu yıla 'Hüzün Yılı (Senetü'l-Hüzn)' denmiştir.